ევროპაში პირველი ბინის ყიდვა სულ უფრო გვიან ხდება, - როგორ ცვლის საცხოვრებლის ხელმისაწვდომობის კრიზისი ეკონომიკას?

ევროპაში პირველი საცხოვრებლის შეძენის ასაკი რეკორდულად იზრდება, რაც უკვე მხოლოდ უძრავი ქონების ბაზრის პრობლემა აღარ არის და დემოგრაფიულ, ეკონომიკურ და სოციალურ გამოწვევად იქცა. RE/MAX European Housing Trend Report 2025-ის მიხედვით, 23 ევროპულ ქვეყანაში პირველი ბინის ან სახლის მყიდველის საშუალო ასაკი 31.3 წელია, თუმცა ქვეყნების მიხედვით განსხვავება საკმაოდ დიდია. ყველაზე ახალგაზრდა მყიდველები მალტაში არიან, სადაც პირველი საცხოვრებელი საშუალოდ 28 წლის ასაკში შეიძინება, ხოლო ყველაზე გვიან უძრავი ქონების მფლობელები შვეიცარიასა და საბერძნეთში ხდებიან, სადაც ეს მაჩვენებელი 34.7 წელს აღწევს.

პირველი საცხოვრებლის შეძენის ასაკის ზრდა პირდაპირ უკავშირდება ევროპაში საცხოვრებლის ხელმისაწვდომობის გაუარესებას. Eurostat-ის მონაცემებით, ევროკავშირში საცხოვრებლის ფასები 2010-2024 წლებში საშუალოდ 53%-ით გაიზარდა, ხოლო ზოგიერთ ქვეყანაში ზრდა გაცილებით მაღალი იყო. მაგალითად, უნგრეთში ფასები 231%-ით გაიზარდა, ესტონეთში 228%-ით, ლიტვაში კი 179%-ით. მიუხედავად იმისა, რომ 2023 წელს ფასების მცირე კორექცია დაფიქსირდა, 2024 წელს ზრდა კვლავ განახლდა.

ეკონომიკური თვალსაზრისით, პირველი ბინის ყიდვის გადავადება მხოლოდ უძრავი ქონების სექტორს არ აზარალებს. როდესაც ახალგაზრდები უფრო დიდხანს ცხოვრობენ მშობლებთან ან იძულებულნი არიან დარჩნენ ქირის ბაზარზე, იკლებს საყოფაცხოვრებო ტექნიკის, ავეჯის, რემონტის, სადაზღვევო და საბანკო პროდუქტების მოხმარება. OECD-ის შეფასებით, ახალგაზრდებისთვის საცხოვრებლის ხელმისაწვდომობის შემცირება პირდაპირ აისახება ეკონომიკურ მობილობაზე, შრომის ბაზარზე გადაადგილებაზე და ოჯახების ფორმირების პროცესზე.

პრობლემა განსაკუთრებით მძაფრად ახალგაზრდებში აისახება. Eurofound-ის 2025 წლის ანგარიშის მიხედვით, ევროპა საცხოვრებლის ხელმისაწვდომობის კრიზისს განიცდის, რომელიც ყველაზე მეტად სწორედ ახალგაზრდებს აზარალებს. მაღალი ფასები, გაზრდილი იპოთეკური განაკვეთები და ქირის ზრდა ბევრ ქვეყანაში დამოუკიდებელი ცხოვრების დაწყებას და საცხოვრებლის შეძენას წლების განმავლობაში აჭიანურებს.

საინტერესოა, რომ საცხოვრებლის შეძენის ასაკის ზრდა პარალელურად ემთხვევა სხვა დემოგრაფიულ ტენდენციებსაც. Eurostat-ის მონაცემებით, ევროკავშირში პირველი შვილის გაჩენის საშუალო ასაკი უკვე 29.8 წელია, რაც ბოლო ათწლეულში მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ეს ნიშნავს, რომ საცხოვრებლის ბაზარზე არსებული სირთულეები გავლენას ახდენს არა მხოლოდ ქონების დაგროვებაზე, არამედ ოჯახების შექმნისა და შობადობის მაჩვენებლებზეც.

ევროპის მასშტაბით ახალგაზრდების თითქმის ნახევარი კვლავ მშობლებთან ცხოვრობს. სხვადასხვა კვლევის მიხედვით, 18-34 წლის ასაკობრივ ჯგუფში ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 49%-ს აღწევს. მთავარი მიზეზი სწორედ საცხოვრებლის გაძვირება და საკუთრების შეძენის სირთულეა. განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობაა სამხრეთ და აღმოსავლეთ ევროპაში, სადაც მაღალი ფასები და შედარებით დაბალი შემოსავლები საკუთრების შეძენას კიდევ უფრო ართულებს.

OECD აღნიშნავს, რომ მაღალი საპროცენტო განაკვეთების მიუხედავად, პრობლემა მხოლოდ იპოთეკური სესხები არ არის. მთავარი გამოწვევა მოთხოვნასა და მიწოდებას შორის მზარდი დისბალანსია. ევროპის დიდ ქალაქებში მოსახლეობის ზრდა და ურბანიზაცია ბევრად სწრაფად მიმდინარეობს, ვიდრე ახალი საცხოვრებელი ფონდის შექმნა. შედეგად, როგორც ყიდვა, ისე ქირაობა სულ უფრო ძვირი ხდება.

ბიზნესისთვის ეს ტენდენცია ერთდროულად რისკიც არის და შესაძლებლობაც. ერთი მხრივ, მცირდება ახალგაზრდა მყიდველების რაოდენობა და იზრდება იპოთეკური ბაზრის წნეხი. მეორე მხრივ, ძლიერდება მოთხოვნა ხელმისაწვდომ საცხოვრებელზე, ქირის სექტორზე, თანაცხოვრების (co-living) მოდელებზე და სახელმწიფო მხარდაჭერის პროგრამებზე. ევროპის მრავალი ქვეყანა უკვე განიხილავს საგადასახადო შეღავათებს, შეღავათიან იპოთეკებსა და სოციალური საცხოვრებლის პროექტების გაფართოებას.

საბოლოოდ, პირველი საცხოვრებლის შეძენის ასაკის ზრდა მხოლოდ უძრავი ქონების ბაზრის სტატისტიკა არ არის. ეს არის მაჩვენებელი, რომელიც ერთდროულად ასახავს შემოსავლების დინამიკას, საცხოვრებლის ხელმისაწვდომობას, დემოგრაფიულ ტენდენციებს და ეკონომიკური განვითარების ხარისხს. თუ არსებული ტენდენცია გაგრძელდება, ევროპის ქვეყნებს მოუწევთ უფრო აქტიური ჩარევა, რადგან საცხოვრებლის კრიზისი უკვე გავლენას ახდენს შრომის ბაზარზე, შობადობაზე, მომხმარებლურ ხარჯებსა და გრძელვადიან ეკონომიკურ ზრდაზე.

წყაროები: