უმუშევრობა ისტორიულ მინიმუმთან ახლოსაა, მაგრამ შრომის ბაზრის მთავარი პრობლემა აღარ არის მხოლოდ სამუშაო ადგილების რაოდენობა?
საქართველოში უმუშევრობის დონე ისტორიულ მინიმუმთან ახლოს რჩება, თუმცა შრომის ბაზრის მდგომარეობა ბევრად უფრო რთული სურათია, ვიდრე მხოლოდ ერთი მაჩვენებლის გაუმჯობესება. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის ბოლო შეფასებით, ქვეყანაში უმუშევრობა შემცირებულია და ბოლო წლების ერთ-ერთ ყველაზე დაბალ ნიშნულზეა, მაგრამ ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ შრომის ბაზრის პრობლემა გადაჭრილია. პირიქით, სსფ ხაზს უსვამს, რომ უმუშევრობა კვლავ მაღალია შესადარ ქვეყნებთან შედარებით, განსაკუთრებით ახალგაზრდებში, ხოლო ბიზნესისთვის ერთ-ერთ მთავარ დაბრკოლებად უკვე არა მხოლოდ სამუშაო ადგილების ნაკლებობა, არამედ კვალიფიციური კადრების დეფიციტი იქცა.
საერთაშორისო სავალუტო ფონდის ანგარიშში პირდაპირ არის ნათქვამი: „უმუშევრობა ისტორიულ მინიმუმამდე შემცირდა, თუმცა ის კვლავ აღემატება შესადარ მაჩვენებლებს, განსაკუთრებით ახალგაზრდებში. ამავე დროს, კომპანიები სულ უფრო ხშირად ასახელებენ კვალიფიციური მუშახელისა და სამუშაო ძალის დეფიციტს ბიზნესის საქმიანობის ერთ-ერთ მთავარ შემაფერხებელ ფაქტორად“. ეს შეფასება კარგად აჩვენებს იმ პარადოქსს, რომელშიც დღეს საქართველოს ეკონომიკა იმყოფება. ერთი მხრივ, ქვეყანა ინარჩუნებს შედარებით მაღალ ეკონომიკურ ზრდას, იზრდება მომსახურების, მშენებლობის, ვაჭრობის, ინფორმაციული ტექნოლოგიებისა და ფინანსური სექტორების წილი. მეორე მხრივ, ბიზნესს სულ უფრო მეტად უჭირს ისეთი კადრების პოვნა, რომლებიც თანამედროვე ბაზრის მოთხოვნებს პასუხობენ.
„საქსტატის“ ბოლო მონაცემებით, 2026 წლის I კვარტალში საქართველოში უმუშევრობის დონე წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით 0.3 პროცენტული პუნქტით შემცირდა და 14.4% შეადგინა. თუმცა ამავე პერიოდში სამუშაო ძალის მონაწილეობის დონე 1.4 პროცენტული პუნქტით შემცირდა და 53.4% იყო, ხოლო დასაქმების დონე 1.0 პროცენტული პუნქტით შემცირდა და 45.7% შეადგინა. ეს ნიშნავს, რომ მხოლოდ უმუშევრობის პროცენტზე დაკვირვება საკმარისი არ არის. თუ სამუშაო ძალაში მონაწილეობა მცირდება, ანუ ნაწილი აღარ ეძებს სამსახურს ან შრომის ბაზრიდან გადის, უმუშევრობის მაჩვენებელი შესაძლოა გაუმჯობესდეს, მაგრამ რეალური ეკონომიკური აქტივობა მაინც პრობლემური დარჩეს. სწორედ აქ ჩნდება სკეპტიკური მხარის მთავარი არგუმენტი, რომ უმუშევრობის შემცირება ყოველთვის არ ნიშნავს დასაქმების ხარისხის ან მოსახლეობის კეთილდღეობის თანაბარ გაუმჯობესებას.
სტატისტიკოსი სოსო არჩვაძე საერთაშორისო სავალუტო ფონდის შეფასებას იზიარებს და „რეზონანსთან“ საუბრისას ამბობს, რომ ბოლო 10-15 წლის განმავლობაში უმუშევრობა მართლაც მნიშვნელოვნად შემცირდა. „თუ მოწინავე საბაზრო ეკონომიკის ქვეყნების მონაცემებს ავიღებთ, მათთან შედარებით, საქართველოში უმუშევრობა მაინც მაღალ დონეზეა. ამის მიუხედავად, მთავარია ტენდენცია და დინამიკა, რომელიც გვეუბნება, რომ მდგომარეობა უმჯობესდება. ეს ჩანს „საქსტატის“ მონაცემებშიც, კვარტლების მიხედვით. მაგალითად, გასული წლის პირველ კვარტალში შემცირდა უმუშევრობა, მაგრამ მეოთხე კვარტალში, რომელიც ეკონომიკური აქტივობით გამოირჩევა, მდგომარეობა არ შეცვლილა. უმუშევრობა ბოლო 10-15 წლის განმავლობაში შემცირდა და ეს ტენდენცია ცალსახად პოზიტიურად უნდა შეფასდეს“, განაცხადა სოსო არჩვაძემ.
არჩვაძის შეფასებით, საკითხს მეორე მხარეც აქვს, ეკონომიკური ზრდის მაღალი ტემპი უმუშევრობის შემცირებაში უფრო მკაფიოდ უნდა აისახოს. „საქართველოში ეკონომიკური ზრდა საკმაოდ მაღალია, მაგრამ უმუშევრობის დონე კი არ შემცირდა, პირიქით, 0.2%-ით გაიზარდა, რაც დისონანსში მოდის საერთაშორისო კანონზომიერებასთან. ეს ნიშნავს, რომ თუ იზრდება ეკონომიკა საკმაოდ მაღალი ტემპით, უმუშევრობა აუცილებლად უნდა შემცირდეს. საქართველოში საკმაოდ ბევრი უცხოელია. ბოლო მონაცემებით, ინდოელების რაოდენობა 55-ჯერ გაიზარდა, არაბული ქვეყნების მოქალაქეების რაოდენობა 22-ჯერ, ისრაელის მოქალაქეების 15-ჯერ. მათი გარკვეული ნაწილი ჩართულია ეკონომიკურად აქტიურ საქმიანობაში, ზოგი კურიერია, ზოგი მიმტანი, ზოგი დამლაგებელი, რომლებიც დასაქმების გამოკვლევაში ვერ მონაწილეობენ, ანუ ისინი მონაწილეობენ ეკონომიკის ფორმირებაში, დასაქმებულები არიან და მათ მიერ იქმნება დამატებითი ღირებულება, მაგრამ როდესაც შიდა მეურნეობის კვლევა ხდება, ისინი ამ კვლევებში ვერ ხვდებიან. ეკონომიკა იზრდება უცხოელების მონაწილეობით, მაგრამ ბოლომდე ვერ ისახება სტატისტიკაში. ამიტომ, ამას ყურადღება უნდა მიექცეს, რომ ის კანონზომიერება, რაც მსოფლიოშია, საქართველოში არ დაირღვეს და გვქონდეს კორელაცია ეკონომიკის ზრდას, დაქირავებით დასაქმების მაჩვენებლებსა და უმუშევრობის მაჩვენებლებს შორის“, აღნიშნა არჩვაძემ.
ამავე პოზიციას იზიარებს აკადემიკოსი ავთო სილაგაძეც, თუმცა ის ხაზს უსვამს, რომ შემცირება უნდა შეფასდეს როგორც უმუშევართა რაოდენობით, ისე უმუშევრობის დონით. „რაც შეეხება უმუშევრობის რაოდენობას, არა მარტო წინა წელთან, არამედ წინა წლებთან შედარებით, მართლაც შემცირებულია. მაგალითად, 2025 წელს, უმუშევართა რაოდენობა 224 000 იყო, 2024 წელს 227 000, 2022 წელს 268 000. თუ ტენდენციას დავაკვირდებით, ვნახავთ, რომ რაოდენობრივი შემცირება აშკარაა. მეორე მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია უმუშევრობის დონე, რომელსაც პროცენტულად ვანგარიშობთ. მაგალითად, 2025 წელს, უმუშევრობის დონე იყო 13.9%, ხოლო 2022 წელს 17.3%. აქედან გამომდინარე, ვეთანხმები საერთაშორისო ორგანიზაციებს, რომ შემცირდა ეს ორივე მაჩვენებელი და ამასვე ადასტურებს საქსტატის მონაცემებიც“, განაცხადა სილაგაძემ.
მისი თქმით, უმუშევრობა ეკონომიკის ერთ-ერთი საკვანძო ინდიკატორია, რადგან სწორედ ამ მაჩვენებელზე გადის სოციალური მდგომარეობა, შემოსავლების დინამიკა, მოხმარება და ბიზნესის ზრდის შესაძლებლობა. „ეს არის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მაჩვენებელი ევროკავშირში გაწევრიანების თვალსაზრისითაც. ჩვენთვის უმნიშვნელოვანესია ამ მაჩვენებლის შემცირება 5-6%-ის ფარგლებში და სწორედ ეს იქნება სრულ შესაბამისობაში ევროსტანდარტთან. რაც შეეხება საერთაშორისო სავალუტო ფონდის ანგარიშს, ძირითად შეფასებაში ვეთანხმები, რადგან უმუშევრობა შემცირდა, მაგრამ ვფიქრობ, დასაქმებისა და უმუშევრობის სისტემა კიდევ უფრო მეტად უნდა მოწესრიგდეს. აუცილებლად უნდა განვსაზღვროთ მინიმალური საათობრივი ანაზღაურების ოდენობა. ეს უკავშირდება მინიმალურ ხელფასსაც და სამწუხაროდ, ამ თვალსაზრისით, ფაქტობრივად, თავიდან არის ყველაფერი გასაკეთებელი. იმ ქვეყნებში, სადაც არსებობს უმუშევართა შემწეობა, უმუშევრებს აქვთ სტიმული დარეგისტრირდნენ და მიიღონ შემწეობა. პარალელურად, დროთა განმავლობაში, მათ სთავაზობენ ახალ სამუშაო ადგილს და გადამზადების საშუალებასაც. აი, ეს საკითხია მოსაწესრიგებელი ჩვენთანაც“, განაცხადა სილაგაძემ.
თუმცა ოპოზიციური და კრიტიკული შეფასებების მთავარი აქცენტი იმაზე კეთდება, რომ მხოლოდ უმუშევრობის პროცენტის შემცირება არ არის საკმარისი სოციალური პროგრესის დასამტკიცებლად. კრიტიკოსები მიუთითებენ, რომ შრომის ბაზრის ნაწილი კვლავ არაფორმალურია, თვითდასაქმების ხარისხი ხშირად დაბალია, ხოლო მოსახლეობის ნაწილის შრომის ბაზრიდან გასვლა ან ემიგრაცია სტატისტიკას აუმჯობესებს, მაგრამ ეკონომიკის გრძელვადიან პოტენციალს ამცირებს. IDFI-ის ანალიზში ხაზგასმულია, რომ ბოლო წლებში უმუშევრობის კლების ერთ-ერთი ფაქტორი შეიძლება იყოს არა მხოლოდ ახალი სამუშაო ადგილების შექმნა, არამედ სამუშაო ძალის სტრუქტურული ცვლილებაც, მათ შორის მიგრაცია და შრომისუნარიანი მოსახლეობის ნაწილის ბაზრიდან გასვლა. Forbes Georgia-ს შეფასებითაც, საქართველოს უმუშევრობის მაჩვენებელი, მიუხედავად შემცირებისა, საერთაშორისო შედარებაში კვლავ მაღალია, რაც სსფ-ის შეფასებასაც ემთხვევა.
საკითხის ყველაზე პრობლემური ნაწილი ახალგაზრდების დასაქმებაა. „საქსტატის“ 2025 წლის წლიური მონაცემებით, უმუშევრობის დონე ყველაზე მაღალი 15-19 წლის ასაკობრივ ჯგუფში იყო და 39.0% შეადგინა, 20-24 წლის ასაკობრივ ჯგუფში კი 30.2%. ეს ნიშნავს, რომ ახალგაზრდებისთვის შრომის ბაზარზე შესვლა კვლავ ერთ-ერთი ყველაზე სუსტი რგოლია. ამ პრობლემას მხოლოდ სამუშაო ადგილების რაოდენობა ვერ მოაგვარებს. საჭიროა განათლებისა და პროფესიული მომზადების სისტემის ბაზრის საჭიროებებთან დაკავშირება, პრაქტიკული უნარების გაძლიერება, ტექნოლოგიური და ციფრული კომპეტენციების განვითარება, ასევე საჯარო დასაქმების სერვისების რეალური გაძლიერება.
სსფ სწორედ ამ მიმართულებებზე ამახვილებს ყურადღებას. ფონდის შეფასებით, ძლიერი ეკონომიკური ზრდის შენარჩუნებისთვის აუცილებელია ისეთი რეფორმები, რომლებიც სამუშაო ადგილების შექმნას უფრო პროდუქტიულ სექტორებში წაახალისებს. ეს ნიშნავს, რომ საქართველოსთვის მთავარი გამოწვევა უკვე აღარ არის მხოლოდ „დასაქმება დასაქმებისთვის“, არამედ ისეთი სამუშაო ადგილების შექმნა, რომლებიც მაღალ პროდუქტიულობას, უკეთეს ხელფასს და გრძელვადიან კარიერულ შესაძლებლობას შექმნის.
ბიზნესისთვის ეს საკითხი განსაკუთრებით მწვავეა. კომპანიები ერთდროულად ხედავენ ორ პრობლემას, ერთი მხრივ, ბაზარზე ბევრი ადამიანი ეძებს სამსახურს, მეორე მხრივ, კონკრეტული პროფილის, ტექნიკური, ციფრული, ფინანსური, საინჟინრო ან მომსახურების მაღალი სტანდარტის მქონე კადრის პოვნა რთულდება. ეს ქმნის შრომის ბაზრის ე.წ. უნარების შეუსაბამობას, როდესაც უმუშევრობა მაღალია, მაგრამ ვაკანსიები მაინც ვერ ივსება. შედეგად, ეკონომიკური ზრდის ნაწილი შეიძლება დარჩეს დაბალპროდუქტიულ სექტორებში, ხოლო მაღალი დამატებული ღირებულების სფეროები კადრების დეფიციტის გამო ვერ განვითარდეს იმ ტემპით, რაც ქვეყანას სჭირდება.
საბოლოოდ, სსფ-ის შეფასება საქართველოს შრომის ბაზარზე ორმაგ გზავნილს შეიცავს. პირველი, უმუშევრობის შემცირება რეალური და პოზიტიური ტენდენციაა, რასაც ადასტურებს როგორც საერთაშორისო ორგანიზაცია, ისე „საქსტატი“ და ადგილობრივი ეკონომისტების ნაწილი. მეორე, ეს შედეგი არ უნდა გახდეს თვითკმაყოფილების საფუძველი, რადგან შრომის ბაზრის ხარისხობრივი პრობლემები კვლავ რჩება, ახალგაზრდების უმუშევრობა მაღალია, სამუშაო ძალის მონაწილეობა შემცირებულია, ხოლო ბიზნესს კვალიფიციური კადრები აკლია. ამიტომ მომდევნო ეტაპზე საქართველოსთვის მთავარი ამოცანა მხოლოდ უმუშევრობის სტატისტიკური შემცირება კი არა, შრომის ბაზრის ისეთი მოდელის შექმნაა, სადაც ეკონომიკური ზრდა უფრო მეტ მოქალაქეს მისცემს ღირსეული, სტაბილური და კარგად ანაზღაურებადი დასაქმების შესაძლებლობას.
წყაროები:
- www.resonancedaily.com
- საერთაშორისო სავალუტო ფონდი, Georgia: 2026 Article IV Consultation
https://www.imf.org/-/media/files/publications/cr/2026/english/1geoea2026001.pdf - საერთაშორისო სავალუტო ფონდი, 2026 წლის მისიის დასკვნითი განცხადება
https://www.imf.org/en/news/articles/2026/04/07/cs-04072026-georgia-staff-cs-2026-aiv - „საქსტატი“, დასაქმება და უმუშევრობა, ძირითადი გვერდი
https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/683/dasakmeba-umushevroba - „საქსტატი“, სამუშაო ძალის მაჩვენებლები, 2026 წლის I კვარტალი
https://geostat.ge/media/78974/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%A8%E1%83%90%E1%83%9D-%E1%83%AB%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A9%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98---2026-%E1%83%AC%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1-I-%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98.pdf - „საქსტატი“, სამუშაო ძალის მაჩვენებლები, 2025 წელი
https://www.geostat.ge/media/78709/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%A8%E1%83%90%E1%83%9D-%E1%83%AB%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A9%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98-%28%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%A3%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90%29---2025-%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98.pdf - IDFI, რის ხარჯზე მცირდება უმუშევრობის მაჩვენებელი?
https://idfi.ge/ge/what-causes-the-unemployment-rate-to-fall
