ევროკავშირის მიერ უკრაინისთვის 90 მილიარდი ევროს სასესხო პაკეტიდან პირველი, 3.2 მილიარდი ევროს ტრანშის გადარიცხვა მხოლოდ მორიგი ფინანსური დახმარება არ არის. ეს არის სიგნალი, რომ ბრიუსელი უკრაინის დაფინანსებას გადაჰყავს მოკლევადიანი კრიზისული დახმარებიდან უფრო დიდ, წინასწარ დაგეგმილ და ორწლიან საბიუჯეტო ჩარჩოში.

ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა 25 ივნისს, უკრაინის აღდგენის კონფერენციაზე განაცხადა, რომ 3.2 მილიარდი ევრო გამოიყო მაკროფინანსური დახმარების სახით, ხოლო უახლოეს დღეებში უნდა დაიწყოს 6 მილიარდი ევროს თავდაცვითი პაკეტის პირველი ნაწილის გაცემაც, რომელიც უპილოტო საფრენი აპარატების სახელმწიფო შესყიდვებს მოხმარდება. ამავე ცნობით, რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ ევროკავშირმა და მისმა წევრმა ქვეყნებმა უკრაინას ჯამში 211.3 მილიარდი ევროს მხარდაჭერა გაუწიეს, საიდანაც 3.8 მილიარდი ევრო რუსეთის გაყინული აქტივებიდან მიღებული შემოსავლებით დაფინანსდა. ევროკომისიის ოფიციალური ინფორმაციით, 3.2 მილიარდი ევრო არის პირველი გადარიცხვა ახალი მაკროფინანსური დახმარების ფარგლებში, რომელიც შედის Ukraine Support Loan-ში, 90 მილიარდი ევროს მოცულობის ინსტრუმენტში, საიდანაც დაფინანსება უკრაინას 2026 და 2027 წლებში უნდა მიეწოდოს და უნდა მოიცვას როგორც საბიუჯეტო მხარდაჭერა, ისე თავდაცვასთან დაკავშირებული საჭიროებები.

მარტივი მათემატიკით, პირველი 3.2 მილიარდი ევრო მთლიანი 90 მილიარდიანი პაკეტის დაახლოებით 3.6%-ია, მაგრამ მისი მნიშვნელობა პროცენტზე ბევრად დიდია, რადგან ეს არის პირველი რეალური გადარიცხვა იმ მექანიზმიდან, რომელმაც უკრაინას უნდა მისცეს წინასწარ დაგეგმვადი ფული სახელმწიფო სერვისების, თავდაცვისა და ეკონომიკური გამძლეობის შესანარჩუნებლად. ევროკავშირის საბჭომ 23 აპრილს საბოლოოდ დაამტკიცა 90 მილიარდიანი სესხის საკანონმდებლო ჩარჩო და განმარტა, რომ ის ევროკავშირის კაპიტალის ბაზრებზე სესხის აღებით დაფინანსდება, ევროკავშირის ბიუჯეტის გარანტიით. საბჭოს ცნობით, პაკეტი უკრაინის 2026 და 2027 წლების ყველაზე გადაუდებელ საბიუჯეტო და თავდაცვით საჭიროებებს მოემსახურება. ევროკავშირის ოფიციალურ გვერდზე მითითებულია, რომ დაფინანსება ორი ძირითადი მიმართულებით იყოფა, დაახლოებით 30 მილიარდი ევრო ეკონომიკური მხარდაჭერისთვის და დაახლოებით 60 მილიარდი ევრო სამხედრო დახმარებისთვის, რაც ნიშნავს, რომ პაკეტის ორი მესამედი პირდაპირ უსაფრთხოებასა და თავდაცვას უკავშირდება.

ეს სტრუქტურა აჩვენებს ევროკავშირის პოლიტიკურ გათვლასაც, უკრაინის ეკონომიკური მდგრადობა და სამხედრო შესაძლებლობები ერთ პაკეტშია მოქცეული, რადგან ომის პირობებში ბიუჯეტი, ენერგეტიკა, სოციალური ხარჯები და თავდაცვა ერთმანეთისგან განცალკევებული აღარ არის. 2026 წლისთვის ევროკომისიამ ჯერ კიდევ მარტში თქვა, რომ 90 მილიარდიანი ჩარჩოდან 45 მილიარდი ევროს მიწოდებას გეგმავდა სწორედ 2026 წელს, რათა უკრაინის ფინანსური სტაბილურობა და თავდაცვითი შესაძლებლობები გაძლიერებულიყო. თუ პაკეტი თანაბრად გადანაწილდა, უკრაინა 2026 და 2027 წლებში საშუალოდ წელიწადში 45 მილიარდ ევროს მიიღებს, რაც ომის ეკონომიკისთვის სტაბილურობის მნიშვნელოვან წყაროს ქმნის. უკრაინის ფინანსთა სამინისტროს განცხადებით, ქვეყნის საგარეო დაფინანსების საჭიროება 2026 წელს დაახლოებით 52 მილიარდ დოლარს აღწევს, რაც აჩვენებს, რომ ევროკავშირის სესხი არა დამატებითი კომფორტი, არამედ საბიუჯეტო გადარჩენის ერთ-ერთი მთავარი საყრდენია.

ევროკავშირის საბჭოს 4 თებერვლის განცხადებაში წერია, რომ 90 მილიარდი ევრო უკრაინის 2026 და 2027 წლების დაფინანსების საჭიროებების დაახლოებით ორი მესამედია, ხოლო დარჩენილი ნაწილი სხვა პარტნიორებმა, განსაკუთრებით G7-ის ქვეყნებმა უნდა შეავსონ. აქედან გამომდინარე, მთლიანი საჭიროება, რომლის დაფარვასაც პარტნიორები ცდილობენ, დაახლოებით 135 მილიარდ ევროს უტოლდება, ხოლო ევროკავშირის წილი ამ ფორმულაში ცენტრალურია. ეკონომიკური ეფექტი პირველ რიგში უკრაინის ბიუჯეტზე აისახება: ასეთი ტიპის მაკროფინანსური დახმარება სახელმწიფოს აძლევს შესაძლებლობას, შეინარჩუნოს პენსიები, საჯარო სექტორის ხელფასები, კრიტიკული სერვისები, ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის გამძლეობა და სამხედრო შესყიდვების პროგნოზირებადობა.

ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ფონზე, როცა IMF-ის მონაცემებით, უკრაინის 2026 წლის ეკონომიკური ზრდის პროგნოზი 2.0%-ია, ინფლაციის პროგნოზი 6.1%, ხოლო მოსახლეობა 32.283 მილიონს შეადგენს. IMF-ის 2026 წლის თებერვლის ანგარიშში უკრაინის მთავრობის მიერ მოყვანილი ფისკალური ჩარჩო აჩვენებდა, რომ 2026 წლისთვის საერთო სახელმწიფო დეფიციტი, ბიუჯეტის მხარდაჭერის გრანტების გარეშე, 1.927 ტრილიონ გრივნას, ანუ მშპ-ის 19.3%-ს აღწევდა. ეს ნიშნავს, რომ ომის მეოთხე წელს უკრაინის ეკონომიკის მთავარი რისკი მხოლოდ ინფრასტრუქტურის ნგრევა კი არა, სახელმწიფო ფინანსების უწყვეტი დაფინანსებაა.

ამ ფონზე ევროკავშირის ახალი სესხი ორი მიმართულებით მუშაობს, ამცირებს მოკლევადიან ლიკვიდობის რისკს და ზრდის უკრაინის უნარს, გრძელვადიან აღდგენაზე იფიქროს მაშინაც კი, როცა ომი გრძელდება. თუმცა 90 მილიარდი ევრო უკრაინის აღდგენის მთლიანი ფასის მხოლოდ ნაწილია.

მსოფლიო ბანკის, უკრაინის მთავრობის, ევროკომისიისა და გაეროს 2026 წლის თებერვლის განახლებული შეფასებით, უკრაინის აღდგენისა და რეკონსტრუქციის საჭიროებები 10 წლიან ჰორიზონტზე 587.7 მილიარდ დოლარად არის შეფასებული, რაც თითქმის სამჯერ აღემატება უკრაინის 2025 წლის ნომინალურ მშპ-ს. მსოფლიო ბანკის თანახმად, ეს შეფასება 2026 წლის თებერვალში თითქმის 588 მილიარდ დოლარამდე გაიზარდა და აღდგენის საჭიროებები კვლავ განსაკუთრებით დიდია საცხოვრებლის, ტრანსპორტის, ენერგეტიკისა და საჯარო ინფრასტრუქტურის მიმართულებით.

Reuters-ის ცნობით, შეფასების ზრდის ერთ-ერთი მიზეზი ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის დაზიანების 21%-იანი ზრდა იყო, ხოლო მთლიანმა ომთან დაკავშირებულმა ზიანმა 195 მილიარდ დოლარს მიაღწია. ამიტომ, ბიზნესკონტექსტში 3.2 მილიარდიანი ტრანში უნდა წავიკითხოთ არა როგორც აღდგენის ხარჯის დაფარვა, არამედ როგორც სახელმწიფოს ფუნქციონირების, თავდაცვისა და ინვესტორული ნდობის შენარჩუნების პირველი ფული დიდი ფინანსური არქიტექტურიდან.

უკრაინის აღდგენის კონფერენციაზე, რომელიც გდანსკში გაიმართა, კიევმა განაცხადა, რომ ელოდებოდა 160-ზე მეტი შეთანხმების გაფორმებას, საერთო მოცულობით 10 მილიარდ ევროზე მეტი, ხოლო Reuters-ის ინფორმაციით, იქვე გაფორმდა 3.39 მილიარდი დოლარის შეთანხმება მსოფლიო ბანკთან, First Growth and Jobs Development Policy Operation-ის ფარგლებში. ეს გარემოება აჩვენებს, რომ დასავლური დაფინანსების ლოგიკა თანდათან იცვლება, დახმარებას ემატება საინვესტიციო ჩარჩოები, გარანტიები და კერძო კაპიტალის მოსაზიდი ინსტრუმენტები. სწორედ ამას უკავშირდება Reuters-ის ცნობა, რომ აშშ-ის DFC და მსოფლიო ბანკის MIGA პოლიტიკური რისკის დაზღვევის ჩარჩოს ქმნიან უკრაინის რეკონსტრუქციის საინვესტიციო ფონდისთვის, რათა კერძო ინვესტორებს ომისა და პოლიტიკური რისკისგან დაცვა შესთავაზონ.

ეს არის უკრაინის ეკონომიკური მოდელის მთავარი გამოწვევაც და შესაძლებლობაც, მხოლოდ სახელმწიფო და დონორული ფულით 588 მილიარდ დოლარიან აღდგენას ვერ დაფარავს, ამიტომ კერძო კაპიტალის მოზიდვა აუცილებელი ხდება. ევროკავშირის 90 მილიარდიანი სესხი ამ მხრივ ორმაგ როლს ასრულებს: ერთი მხრივ, ის უკრაინის ბიუჯეტს აძლევს სუნთქვის საშუალებას, მეორე მხრივ კი ინვესტორებს უგზავნის სიგნალს, რომ ევროკავშირი უკრაინას მხოლოდ პოლიტიკური დეკლარაციებით კი არა, მრავალწლიანი ფინანსური ვალდებულებით უჭერს მხარს.

ეს სიგნალი მნიშვნელოვანია ენერგეტიკის, თავდაცვის წარმოების, ლოგისტიკის, სამშენებლო მასალების, აგროსექტორის, ციფრული სერვისებისა და საბანკო ინფრასტრუქტურისთვის. ეკონომიკური ეფექტი მოკლე ვადაში იქნება საბიუჯეტო დეფიციტის დაფინანსება და სახელმწიფო ხარჯების სტაბილიზაცია, საშუალო ვადაში, თავდაცვითი ინდუსტრიისა და ენერგეტიკული მდგრადობის გაძლიერება, გრძელ ვადაში კი, ევროკავშირთან ინტეგრაციისთვის საჭირო ინსტიტუციური რეფორმების დაჩქარება. ამავე დროს, არსებობს მნიშვნელოვანი რისკებიც: უკრაინისთვის ეს არის ვალის ზრდა და რეფორმებზე მიბმული დაფინანსების აუცილებლობა, ევროკავშირისთვის კი, კაპიტალის ბაზრებიდან მასშტაბური სესხის აღების პოლიტიკური და საბიუჯეტო პასუხისმგებლობა. მაგრამ ომის პირობებში ალტერნატივა უფრო ძვირი შეიძლება აღმოჩნდეს, რადგან უკრაინის სახელმწიფო ფინანსების ჩავარდნა პირდაპირ დააზიანებდა როგორც ევროპულ უსაფრთხოებას, ისე მომავალ რეკონსტრუქციის ბაზარს.

ამიტომ 25 ივნისს გამოცხადებული 3.2 მილიარდი ევრო მხოლოდ პირველი ტრანში არ არის. ეს არის ევროკავშირის განაცხადი, რომ უკრაინის ეკონომიკური გამძლეობა უკვე ევროპის უსაფრთხოების ინფრასტრუქტურის ნაწილია, ხოლო უკრაინის აღდგენა, თავისი ასობით მილიარდიანი ფასით, მომდევნო ათწლეულის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ეკონომიკური პროექტი იქნება.

გამოყენებული წყაროები: