საქართველოში ლურჯი მოცვის სექტორი სწრაფი ზრდის ფაზაში შედის. დარგის წარმომადგენლების შეფასებით, 2026 წელს ქვეყნის მასშტაბით მოცვის მოსავალი შესაძლოა 10 000 ტონას მიუახლოვდეს, რაც ბოლო წლების ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი იქნება. თუმცა, რაოდენობრივი ზრდის პარალელურად, სექტორი ფასების ზრდასაც ელოდება — მიზეზი როგორც კლიმატური პრობლემები, ისე გლობალურ ბაზარზე შექმნილი ვითარებაა.
„აგრითაჩის“ დამფუძნებლის, ეკატერინე ვეფხვაძის განცხადებით, წელს გაზაფხულის რთულმა კლიმატურმა პირობებმა განსაკუთრებით საადრეო მოსავალი დააზიანა, რის გამოც სეზონი შედარებით გვიან დაიწყება. სწორედ ამან შეიძლება ბაზარზე ფასების ზრდაც გამოიწვიოს, რადგან სეზონის დასაწყისში მიწოდება შეზღუდული იქნება.
დღეს ქართული მოცვის სექტორის მთავარი ეკონომიკური პრობლემა რუსეთის ბაზარზე მაღალი დამოკიდებულებაა. ექსპორტის დიდი ნაწილი კვლავ რუსეთში მიდის, რაც ფასების მკვეთრ მერყეობას იწვევს. დარგის წარმომადგენლები ამბობენ, რომ რუსეთის ბაზარი ხშირად არასტაბილურია — ერთი ლოგისტიკური შეფერხებაც კი შესაძლოა ფასების ხელოვნურ ვარდნას ან პანიკურ გაყიდვებს იწვევდეს.
ამავე დროს, გლობალურ ბაზარზე მოცვი უკვე გაძვირებულია. საქართველოს ლურჯი მოცვის მწარმოებელთა ასოციაციის ინფორმაციით, მსოფლიოში მოცვის ფასი საშუალოდ 15-20%-ით გაიზარდა, რაც ნაწილობრივ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ცუდ ამინდსა და შემცირებულ მოსავალს უკავშირდება. განსაკუთრებით სტაბილური და მაღალშემოსავლიანი ევროპული ბაზრებია, სადაც ფერმერს საშუალოდ 5-5.5 ევრო რჩება თითო კილოგრამზე.
საქართველოსთვის ეს შესაძლოა შესაძლებლობაც გახდეს. ბოლო წლებში ქვეყანამ მოცვის წარმოება ფაქტობრივად ნულიდან შექმნა და ერთ-ერთ ყველაზე სწრაფად მზარდ აგროსექტორად აქცია. Galt & Taggart-ის კვლევის მიხედვით, 2019-2023 წლებში მოცვის წარმოება 8.5-ჯერ გაიზარდა, ხოლო გაშენებული პლანტაციების ფართობმა 2 000 ჰექტარს გადააჭარბა. პროგნოზით, სრულ მსხმოიარობაში შესვლის შემდეგ, მომდევნო წლებში წარმოება კიდევ უფრო გაიზრდება.
სექტორის ეკონომიკური მიმზიდველობაც მაღალია. კვლევების მიხედვით, 1 ჰექტარ მოცვის ბაღში ინვესტიცია საშუალოდ 50 000 დოლარს აღწევს, თუმცა სრულ მსხმოიარობაში შესული ბაღი მაღალ უკუგებას იძლევა. ფერმერები განსაკუთრებით მაღალი ფასის შენარჩუნების იმედს ამყარებენ იმაზე, რომ მსოფლიოში მოცვზე მოთხოვნა კვლავ იზრდება და პრემიუმ ხარისხის პროდუქციაზე კონკურენცია ძლიერდება.
თუმცა, სექტორის სწრაფ ზრდასთან ერთად რისკებიც იზრდება. სპეციალისტები უკვე საუბრობენ ხარისხის პრობლემებზე, კლიმატურ მოწყვლადობაზე და ინფრასტრუქტურულ გამოწვევებზე. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამაცივრე მეურნეობები, სწრაფი ლოგისტიკა და ექსპორტის დივერსიფიკაცია, რადგან მოსალოდნელი წარმოების ზრდა მხოლოდ ერთი ბაზრით ვეღარ დაბალანსდება.
გარდა ამისა, დარგზე გავლენას ახდენს ზოგადი ინფლაციაც. საქართველოში სურსათის ჯგუფში ფასების ზრდა კვლავ მაღალია, რაც აგროსექტორში საწვავის, ტრანსპორტირების, მუშახელისა და სასუქების ხარჯებს ზრდის. ბოლო პერიოდში საერთაშორისო ბაზარზე საწვავის გაძვირებამ ლოგისტიკური ხარჯებიც მნიშვნელოვნად გაზარდა.
ფაქტობრივად, ქართული მოცვის სექტორი ახლა გარდამტეხ ეტაპზეა — ერთი მხრივ, ქვეყანა ცდილობს რეგიონული აგრარული „საექსპორტო ვარსკვლავი“ გახდეს, მეორე მხრივ კი, სწრაფი ზრდა დარგს ახალ რისკებთან აყენებს. სწორედ ამიტომ, მომდევნო რამდენიმე წელი გადაწყვეტს, შეძლებს თუ არა საქართველო მოცვის ინდუსტრიის სტაბილურ, მაღალშემოსავლიან და მრავალბაზრიან ექსპორტიორად ჩამოყალიბებას.
დარგის საერთაშორისო პერსპექტივებზე წერს აგრობაზრების პლატფორმა EastFruit-იც, რომლის შეფასებით, საქართველო უკვე გადაიქცა ერთ-ერთ ყველაზე სწრაფად მზარდ ახალ მოთამაშედ მოცვის გლობალურ ბაზარზე. პლატფორმა აღნიშნავს, რომ ქართულ მოცვს ძლიერი საექსპორტო „ფანჯარა“ აქვს — სეზონი იწყება იმ პერიოდში, როდესაც ესპანეთისა და მაროკოს მოცვის მიწოდება მცირდება, ხოლო პოლონეთის მოსავალი ჯერ არ დაწყებულა. სწორედ ამან გაზარდა ევროპელი იმპორტიორების ინტერესი ქართული პროდუქციის მიმართ.
თუმცა, EastFruit პარალელურად რისკებზეც საუბრობს. პლატფორმის შეფასებით, საქართველოს მოცვის სექტორი კვლავ ძლიერაა დამოკიდებული რუსეთის ბაზარზე, ხოლო ძლიერი წვიმები და ლოგისტიკური პრობლემები განსაკუთრებით აზიანებს ექსპორტს ევროკავშირის მიმართულებით. ანალიტიკოსები წერენ, რომ რეკორდული მოსავლის ფონზე, თუ ახალი ბაზრები სწრაფად არ გაიხსნება, ჭარბმა მიწოდებამ შესაძლოა ფასებზე ზეწოლა მოახდინოს.
წყაროები:
https://bm.ge/news/tsels-motsvis-mosavali-10-000-tonas-miaghtsevs-seqtori-fasebis-zrdas-elis
https://galtandtaggart.com/en/reports/details/69c3a1d2b8eea120bf64877c
https://east-fruit.com/en/news/georgia-surprising-breakthrough-into-eu-blueberry-market-in-2024/
