ქართული ლუდის ექსპორტში კლება გრძელდება, თუმცა ამ კლების ფონზე ბაზრის გეოგრაფია იცვლება და 2026 წლის პირველ ხუთ თვეში ქართული ლუდის მთავარი საექსპორტო მიმართულება რუსეთი გახდა. BM.GE-ის მიერ საქსტატის მონაცემებზე დაყრდნობით გამოქვეყნებული ინფორმაციის მიხედვით, იანვარ, მაისში საქართველოდან ექსპორტზე გავიდა 1.9 მილიონი აშშ დოლარის ღირებულების 1 674 582 ლიტრი ლუდი, მაშინ როდესაც 2025 წლის ანალოგიურ პერიოდში ექსპორტი 3 მილიონ აშშ დოლარსა და 2 646 035 ლიტრს შეადგენდა. ეს ნიშნავს, რომ ღირებულებით ექსპორტი დაახლოებით 37%, 38% ფარგლებში, მოცულობით კი დაახლოებით 37% შემცირდა. ამავე პერიოდში რუსეთში ექსპორტმა 554 400 აშშ დოლარი და 480 071 ლიტრი შეადგინა, რაც მთლიანი ლუდის ექსპორტის დაახლოებით 29% არის. შედარებისთვის, 2025 წლის იანვარ, მაისში რუსეთში გატანილი ლუდის ღირებულება 432 700 აშშ დოლარი, მოცულობა კი 364 364 ლიტრი იყო, ანუ რუსეთში ექსპორტი გაიზარდა, მაშინ როდესაც მთლიანმა ექსპორტმა დაიკლო. სწორედ ამ კომბინაციამ აქცია რუსეთი წელს ქართული ლუდის მთავარ საექსპორტო ბაზრად. გასულ წელს პირველ ადგილზე ყაზახეთი იყო, სადაც 2025 წლის ჯამში 1.1 მილიონი აშშ დოლარის ღირებულების 1 019 300 ლიტრი ქართული ლუდი გავიდა. 2025 წლის სრული სურათით, საქართველოდან ექსპორტზე ჯამში 6.3 მილიონი აშშ დოლარის ღირებულების 5 242 902 ლიტრი ლუდი იყო გატანილი, ხოლო 2023 წელს დაფიქსირებული 8.4 მილიონი აშშ დოლარის რეკორდის შემდეგ ექსპორტი უკვე წლიდან წლამდე კლების ტენდენციას აჩვენებს.

ლუდის ექსპორტის კლება მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ როგორც ერთი პროდუქტის სტატისტიკა, არამედ როგორც სიგნალი ადგილობრივი წარმოების კონკურენტუნარიანობაზე, ბაზრების დივერსიფიკაციასა და სავაჭრო რისკებზე. საქსტატის 2026 წლის იანვარ, მაისის ოფიციალური მონაცემებით, საქართველოს მთლიანმა საქონლის ექსპორტმა 3.107 მილიარდი აშშ დოლარი შეადგინა, რაც წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით 19.8% მეტია, ხოლო ადგილობრივი ექსპორტი, რეექსპორტის გარეშე, 66.1% გაიზარდა და 1.929 მილიარდ აშშ დოლარს მიაღწია. ამ ფონზე ლუდის ექსპორტის შემცირება კიდევ უფრო თვალშისაცემია, რადგან მთლიან ექსპორტსა და ადგილობრივ ექსპორტში ზრდა ფიქსირდება, მაგრამ ლუდის მიმართულება საპირისპირო დინამიკას აჩვენებს. საქსტატისავე მონაცემებით, 2026 წლის იანვარ, მაისში ადგილობრივი ექსპორტის უმსხვილეს პარტნიორებს შორის რუსეთი მეორე ადგილზეა 229 მილიონი აშშ დოლარით და მისი წილი 11.9% არის, მაშინ როდესაც 2025 წლის ანალოგიურ პერიოდში რუსეთის წილი ადგილობრივ ექსპორტში 19.7% იყო. ანუ მთლიან ადგილობრივ ექსპორტში რუსეთის წილი შემცირდა, მაგრამ ლუდის ექსპორტში მისი როლი გაიზარდა, რაც სექტორულ დონეზე კონცენტრაციის რისკს აჩენს.

მომხრეების არგუმენტი ეკონომიკურ პრაგმატიზმს ეფუძნება. რუსეთი ქართული სასმელებისთვის ისტორიულად ნაცნობი, ლოგისტიკურად ახლო და მოცულობითი ბაზარია. ბიზნესის ნაწილისთვის, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ექსპორტი მთლიანობაში მცირდება და ზოგიერთი მიმართულება, მათ შორის ყაზახეთი, სუსტდება ან დროებით ქრება, რუსულ ბაზარზე გაყიდვების ზრდა მოკლევადიანად შემოსავლის, წარმოების დატვირთვისა და სამუშაო ადგილების შენარჩუნების შესაძლებლობაა. ამ პოზიციის მიხედვით, მცირე და საშუალო ზომის ეკონომიკისთვის საექსპორტო ბაზრის დაკარგვა მარტივი ჩანაცვლებადი არ არის, განსაკუთრებით ისეთ სექტორში, სადაც პროდუქტი ფასზე, ტრანსპორტირებაზე, დისტრიბუციაზე და ადგილობრივი კონკურენტების სიძლიერეზეა დამოკიდებული. ამავე ლოგიკით, როდესაც მომხმარებელი შიდა ბაზარზეც უფრო მრავალფეროვან არჩევანს ითხოვს და იმპორტი იზრდება, მწარმოებლისთვის ნებისმიერი მოქმედი საექსპორტო არხის შენარჩუნება ბიზნესის გადარჩენის საკითხიც შეიძლება გახდეს.

მოწინააღმდეგეების არგუმენტი კი სწორედ ამ კონცენტრაციის გრძელვადიან რისკებს ეხება. რუსეთზე დამოკიდებულება ქართულ ეკონომიკაში ახალი თემა არ არის. IDFI-ის ანალიზის მიხედვით, 2024 წელს ადგილობრივი პროდუქციის თითქმის 22% რუსეთში იყიდებოდა, ხოლო 2015 წლიდან 2024 წლამდე ადგილობრივი პროდუქციის ექსპორტი რუსეთში დაახლოებით 498.3 მილიონი აშშ დოლარით, ანუ 321.4% გაიზარდა. ორგანიზაცია ასევე მიუთითებს, რომ 2024 წელს ევროკავშირის ქვეყნებში ადგილობრივი პროდუქციის ექსპორტი ბოლო ათწლეულის მინიმუმამდე შემცირდა და ევროკავშირის წილი მთლიან ადგილობრივ ექსპორტში 15.8% იყო. ეს მონაცემები კრიტიკოსებისთვის აძლიერებს არგუმენტს, რომ რუსეთი კომერციულად შეიძლება სწრაფი ბაზარი იყოს, მაგრამ პოლიტიკური, სანქციური, რეპუტაციული და მარეგულირებელი რისკების გამო ერთ ბაზარზე დამოკიდებულება სტრატეგიულ სისუსტედ რჩება.

ლუდის სექტორის მეორე პრობლემური მხარე იმპორტის ზრდაა. BM.GE-ის I კვარტლის მონაცემებით, 2026 წლის იანვარ, მარტში საქართველოდან ლუდის ექსპორტი ღირებულებით 37.4% შემცირდა, იმპორტი კი 78.1% გაიზარდა. ამ პერიოდში ქვეყანაში შემოვიდა 4 573 715 ლიტრი ლუდი, რომლის ღირებულებამ 5.7 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა. იმპორტის მთავარი ქვეყნები იყვნენ გერმანია, ნიდერლანდები და რუსეთი. 2025 წელს საქართველომ ლუდის იმპორტზე 25.37 მილიონი აშშ დოლარი გადაიხადა და 21.7 მილიონ ლიტრზე მეტი ლუდი შეიძინა, მაშინ როდესაც 2021 წელს იმპორტი მხოლოდ 6.18 მილიონი აშშ დოლარი და 7.07 მილიონი ლიტრი იყო. ეს ნიშნავს, რომ ბოლო წლებში იმპორტი როგორც ღირებულებით, ისე მოცულობით მკვეთრად გაიზარდა.

ამ მონაცემებს ადგილობრივი ბაზრის სტრუქტურაც ხსნის. Commersant-ის მიერ გამოქვეყნებული ანალიზი მიუთითებს, რომ 2026 წლის პირველ კვარტალში ექსპორტის შემცირებისა და იმპორტის ზრდის პარალელურად, ბაზარზე უცხოური ბრენდების პოზიციები ძლიერდება, თუმცა ქართული ლუდი შიდა ბაზარზე ჯერ კიდევ დომინანტურია. გამოცემა Galt & Taggart-ის სექტორულ მიმოხილვაზე დაყრდნობით წერს, რომ საქართველოში მოხმარებული ლუდის დაახლოებით 92% ადგილობრივი წარმოებით იფარება, ხოლო იმპორტის წილი დაახლოებით 8% არის. შესაბამისად, იმპორტი ჯერ ბაზარს არ აკონტროლებს, მაგრამ მისი სწრაფი ზრდა მიუთითებს, რომ მომხმარებლის გემოვნება და კონკურენტული გარემო იცვლება.

სექტორისთვის დამატებითი გამოწვევაა შეფუთვასთან დაკავშირებული რეგულაციაც. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს განმარტებით, პლასტმასის მოხმარების შემცირების მიზნით, 2026 წლის 1 ივლისიდან საზოგადოებრივი კვების ობიექტებს მომხმარებლისთვის სასმელების პლასტმასის ბოთლებით მიწოდება ეკრძალებათ, ხოლო 2031 წლის 1 თებერვლიდან აიკრძალება პლასტმასის ბოთლებში სასმლის წარმოება, იმპორტი და ბაზარზე განთავსება, გარდა ექსპორტის მიზნით წარმოებისა და დადგენილი გამონაკლისებისა. რეგულატორის პოზიცია გარემოსდაცვითია, მიზანი პლასტმასის ნარჩენების შემცირებაა.

ბიზნესის ნაწილი მიზანს არ ეწინააღმდეგება, მაგრამ ვადებსა და ხარჯებს აკრიტიკებს. „ეფეს საქართველოს“ კორპორაციულ საქმეთა დირექტორი ნიკოლოზ ხუნძაკიშვილი BM.GE-სთან ამბობს, რომ „ლუდის ინდუსტრიაში პლასტმასის ამოღება დადებითი ტენდენციაა, თუმცა ამას სჭირდება გარკვეული დრო“. მისი განმარტებით, თუ გეგმა სწორად გაიწერება, დაახლოებით ოთხ წელიწადში შესაძლებელი იქნება პლასტმასის ბოთლის უმტკივნეულოდ ჩანაცვლება, მაგრამ არა ერთ წელიწადში. ხუნძაკიშვილის თქმით, „იმ შემთხვევაში, თუ ეს რეგულაცია ამ ფორმით ამოქმედდება, ჩვენი შეფასებით, ბაზრის დაახლოებით 40%-იანი კლება გვექნება და დანარჩენი რაც დარჩება, ის გაძვირდება პროპორციულად“. მისივე შეფასებით, ლუდის გაყიდვების დაახლოებით 70% პლასტმასის ბოთლებზე მოდის, ხოლო შუშაზე გადასვლა ლოგისტიკურ ხარჯებს მკვეთრად გაზრდის.

რეგულაციის კრიტიკული შეფასება აქვს ეკონომისტ სოსო ბერიკაშვილსაც, რომელიც Batumelebi/Netgazeti-სთან ინტერვიუში ამბობს, რომ პლასტმასის პრობლემა რეალურია, თუმცა მისი აზრით, გამოსავალი პირდაპირი აკრძალვა არ არის. მისი თქმით, „ასე ერთი ხელის მოსმით პლასტმასის აკრძალვა, ცალსახად გამოიწვევს ყველაფრის გაძვირებას, ეს იქნება ბორჯომი, ჩვეულებრივი წყალი, რომელიმე სხვა გაზიანი წყალი, ლუდი, თუ ასე შემდეგ“. ბერიკაშვილი მიიჩნევს, რომ სახელმწიფოს ალტერნატივად უნდა ემუშავა გადამუშავების სისტემაზე და არა ისეთი რეგულაციის სწრაფ ამოქმედებაზე, რომლის ხარჯიც საბოლოოდ მომხმარებელზე გადავა.

ამ სურათში ლუდის ექსპორტის 38%-იანი კლება მხოლოდ მიმდინარე წლის სტატისტიკური ეპიზოდი აღარ არის. სექტორი ერთდროულად რამდენიმე ზეწოლას განიცდის: საექსპორტო ბაზრების შემცირება, რუსეთზე წილის ზრდა, იმპორტული კონკურენციის გაძლიერება, შეფუთვის რეგულაციით გამოწვეული ხარჯები და მომხმარებლის ფასისადმი მაღალი მგრძნობელობა. ბიზნესისთვის მოკლევადიანი გამოსავალი შეიძლება იყოს იმ ბაზრების შენარჩუნება, სადაც მოთხოვნა ჯერ კიდევ არსებობს, მათ შორის რუსეთის, თუმცა გრძელვადიანი სტრატეგია სხვა რამეს მოითხოვს: ბაზრების დივერსიფიკაციას, პროდუქტის ხარისხობრივ განახლებას, პრემიუმ და კრაფტ სეგმენტების გაძლიერებას, რეგულაციებთან ეტაპობრივ ადაპტაციას და იმპორტულ კონკურენციაზე პასუხს არა მხოლოდ ფასით, არამედ ბრენდითა და ხარისხით. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ქართული ლუდის ინდუსტრია შეიძლება აღმოჩნდეს ვითარებაში, სადაც შიდა ბაზარს უცხოური ბრენდები უფრო სწრაფად ავსებენ, გარე ბაზრებზე კი ქართული პროდუქტის პოზიციები უფრო მყიფე ხდება.

წყაროები:

წყაროები ბმულებად: