აზიური ფაროსანა საქართველოს აგროსექტორისთვის მხოლოდ მავნებელი აღარ არის, ის უკვე იქცა სოფლის მეურნეობის მდგრადობის, სახელმწიფო პოლიტიკის ეფექტიანობისა და ფერმერთა ჩართულობის ტესტად. 2026 წლის სეზონზე ეს გამოწვევა განსაკუთრებით აქტუალური გახდა, რადგან წვიმიანმა გაზაფხულმა მავნებლის საწინააღმდეგო ღონისძიებების გრაფიკი გაართულა და, პარალელურად, სხვა დაავადებების გავრცელების რისკიც გაზარდა. სურსათის ეროვნული სააგენტოს ოფიციალური მონაცემებით, ივნისის დასაწყისისთვის ქვეყნის მასშტაბით უკვე დამუშავებული იყო 8 ათას ჰექტარზე მეტი ფართობი, განთავსებული იყო 70 ათასამდე „მოიზიდე და გაანადგურე“ სადგური, 4000-მდე მონიტორინგის სისტემა, ხოლო პროცესში ჩართული იყო 270-მდე ერთეული სპეციალიზებული ტექნიკა.
სახელმწიფოს პოზიციაა, რომ ფაროსანასთან ბრძოლა მხოლოდ ცენტრალიზებული შეწამვლით ვერ დასრულდება და აუცილებელია ფერმერების მონაწილეობა. როგორც სურსათის ეროვნული სააგენტოს უფროსის მოადგილე ზურაბ ლიპარტია განმარტავს, მავნებელი ამ ეტაპზე განვითარების ისეთ ფაზაშია, როდესაც ის ხშირად თვალით არ ჩანს, თუმცა მონიტორინგი საფრთხის არსებობას ადასტურებს. მისი თქმით, „მოსახლეობას ჰგონია, რომ მავნებელი არ არის, მაგრამ პრობლემა, რომელიც თვალისთვის უხილავია, სერიოზული ზიანის მომტანია“. ლიპარტიას განმარტებით, პროგრამის მიზანია სასოფლო-სამეურნეო კულტურების დაზიანება 5%-მდე შემცირდეს, რადგან „ერთწლიანი ჩავარდნაც კი სერიოზულ ზიანს გამოიწვევს“.
ფაროსანას საფრთხე განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია თხილის სექტორისთვის, თუმცა პრობლემა მხოლოდ თხილს არ ეხება. სურსათის ეროვნული სააგენტოს განმარტებით, აზიური ფაროსანა საქართველოში 2016 წელს გავრცელდა და თხილის გარდა აზიანებს ხეხილს, კენკროვანებს, ბოსტნეულ კულტურებს, სიმინდს და სხვა კულტურებს. სააგენტოსავე ინფორმაციით, ძლიერი გავრცელების შემთხვევაში ზარალმა შესაძლოა მოსავლის ღირებულების 70%-საც მიაღწიოს.
სწორედ აქ ჩნდება საკითხის ბიზნესგანზომილება. 2026 წლის იანვარ-აპრილში თხილისა და სხვა კაკლის ადგილობრივმა ექსპორტმა 59.7 მილიონი დოლარი შეადგინა, რაც წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით 63.5%-იანი ზრდაა ღირებულებაში, ხოლო მოცულობით ექსპორტი 5.9%-ით გაიზარდა. ამავე პერიოდში საექსპორტო ფასი 54%-ით იყო გაზრდილი. ეს ნიშნავს, რომ ხარისხის შენარჩუნება არა მხოლოდ ფერმერის შემოსავალს, არამედ ქვეყნის საექსპორტო შემოსავლებსაც უკავშირდება.
მთავრობის პოზიციით, არსებული პროგრამა საერთაშორისო რეკომენდაციებსა და საქართველოს გამოცდილებას ეფუძნება. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილე ლაშა ავალიანი ამბობს, რომ მიდგომა პრინციპულად არ შეცვლილა და ღონისძიებები შენარჩუნებულია როგორც მასშტაბის, ისე შინაარსის თვალსაზრისით. მისი თქმით, „აზიური ფაროსანა არ არის ერთადერთი მავნებელი, მნიშვნელოვანია სწორი პრევენცია“, ხოლო მსოფლიო პრაქტიკა აჩვენებს, რომ სახელმწიფო ღონისძიებებთან ერთად გადამწყვეტია მოსახლეობის ჩართულობაც.
თუმცა საკითხს მეორე მხარეც აქვს. ფერმერთა ნაწილისა და ოპოზიციური შეფასებებით, მხოლოდ მონიტორინგი და სახელმწიფო შეწამვლა საკმარისი არ არის, თუ პარალელურად მცირდება პირდაპირი ფინანსური მხარდაჭერა. განსაკუთრებით სადავო გახდა თხილის სუბსიდირების პროგრამის გაუქმება 2026 წლიდან. დეპუტატ გელა აბულაძის შეფასებით, პროგრამას დადებითი გავლენა ჰქონდა როგორც მოსავლის ხარისხზე, ისე ექსპორტზე, ხოლო მისი შეწყვეტა ფერმერებს მავნებელთან უფრო დაუცველ მდგომარეობაში ტოვებს. მისი სიტყვებით, „მიმაჩნია, რომ ეს მეთხილეობის დარგში ფატალური შედეგების დადგომას გამოიწვევს, ფერმერები მავნებელთან პირისპირ რჩებიან“.
მთავრობის არგუმენტი განსხვავებულია. ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენლების განმარტებით, თხილის სუბსიდირების პროგრამა თავდაპირველად დროებით მექანიზმად იყო ჩაფიქრებული და საჭიროებიდან გამომდინარე რამდენიმე წლით გაგრძელდა. BM.GE-ის მონაცემებით, 2023-2025 წლებში ამ პროგრამაზე ჯამურად 68 მილიონი ლარი დაიხარჯა, მათ შორის 2023 წელს 21.5 მილიონი, 2024 წელს 22.7 მილიონი, ხოლო 2025 წელს 23 მილიონი ლარი.
ამ ფონზე 2026 წლის სეზონის მთავარი კითხვა ასეთია: შეუძლია თუ არა სახელმწიფოს ფიტოსანიტარულ სისტემას, სუბსიდიების შემცირების პირობებში შეინარჩუნოს შედეგი და არ დაუშვას ხარისხის გაუარესება? თუ სახელმწიფო მონიტორინგი, „მოიზიდე და გაანადგურე“ სადგურები, ბიოლოგიური კონტროლის მეთოდები და ფერმერთა დროული რეაგირება სინქრონში იმუშავებს, სექტორს შეუძლია შეინარჩუნოს პოზიციები. მაგრამ თუ ფერმერების ნაწილი პრევენციულ ღონისძიებებს ვერ ან არ ჩაატარებს, რისკი გაიზრდება არა მხოლოდ ფაროსანას, არამედ ჭრაქის, ნაცრისა და სხვა დაავადებების მიმართულებითაც.
საბოლოოდ, 2026 წელი ფაროსანასთან ბრძოლის პოლიტიკაში გარდამტეხი არა ტექნოლოგიების, არამედ კოორდინაციის თვალსაზრისით შეიძლება აღმოჩნდეს. სახელმწიფო ამბობს, რომ სისტემა მზადაა, ოპონენტები კი შიშობენ, რომ ფინანსური მხარდაჭერის შემცირების ფონზე პასუხისმგებლობის დიდი ნაწილი ფერმერზე გადადის. ბიზნესისთვის მთავარი დასკვნა ერთია: თხილისა და სხვა კულტურების ექსპორტის ზრდის შენარჩუნება პირდაპირ იქნება დამოკიდებული იმაზე, რამდენად დროულად იმუშავებს მონიტორინგი, პრევენცია და ფერმერთა ჩართულობა.
