საქართველოში ბიზნესსექტორი ნომინალურად ზრდას აჩვენებს, თუმცა ბოლო მონაცემებმა ეკონომისტებს შორის ახალი დისკუსია გააჩინა: არის ეს რეალური წარმოების გაძლიერება, თუ ზრდა ძირითადად მომსახურების სექტორსა და ბრუნვის მატებაზე დგას?

საქსტატის მონაცემებით, 2026 წლის პირველ კვარტალში ბიზნესსექტორის ბრუნვა წლიურად 10.7%-ით გაიზარდა და 62.0 მილიარდი ლარი შეადგინა. გაიზარდა პროდუქციის გამოშვებაც, რომელმაც 23.3 მილიარდი ლარი შეადგინა, რაც წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით 12.4%-ით მეტია. ბიზნესსექტორში დასაქმებულთა საშუალო რაოდენობამ 799.4 ათასი ადამიანი შეადგინა, ხოლო დაქირავებით დასაქმებულთა საშუალო თვიური ხელფასი 2 335.9 ლარამდე გაიზარდა.

ერთი შეხედვით, ეს ბიზნესაქტივობის გაძლიერებაზე მიუთითებს. თუმცა სურათი უფრო რთულია, თუ ვნახავთ, სად იქმნება ეს ბრუნვა. ბიზნესსექტორის ბრუნვის ყველაზე დიდი წილი, 36.8%, ხელოვნების, გართობისა და დასვენების დარგზე მოდის. მეორე ადგილზეა ვაჭრობა, ავტომობილებისა და მოტოციკლების რემონტის ჩათვლით, 31.4%-ით. დამამუშავებელი მრეწველობის წილი ბრუნვაში მხოლოდ 7.4% იყო, მშენებლობის და ტრანსპორტისა და დასაწყობების წილი კი თითოეულ შემთხვევაში 4.5%.

სწორედ ეს განაწილება აჩენს მთავარ კითხვას: თუ ეკონომიკის ბრუნვის უდიდესი ნაწილი მომსახურებასა და ვაჭრობაზე მოდის, რამდენად მყარია ეს ზრდა გრძელვადიანად?

სტატისტიკოსი სოსო არჩვაძე მიიჩნევს, რომ მხოლოდ ბრუნვაზე აქცენტის გაკეთება რეალურ სურათს არ იძლევა. მისი განმარტებით, უკეთესი ინდიკატორია პროდუქციის გამოშვება, რადგან სწორედ იქ ჩანს, სად იქმნება ეკონომიკური ღირებულება.

„ამ შემთხვევაში, პროპორციები განსხვავებული იქნებოდა, რადგან პროდუქციის გამოშვებაში ვაჭრობასა და რეალურ სექტორს უკავია შედარებით მაღალი წილი. ბიზნესსექტორის ბრუნვის მაჩვენებელი კი ბევრს არაფერს გვეუბნება. მართალია, ბრუნვა 62 მილიარდია, მაგრამ თითქმის სამჯერ ნაკლებია პროდუქციის გამოშვების მაჩვენებელი, 23 მილიარდი ლარის ოდენობით. ამიტომაც სჯობს, აქცენტი გავაკეთოთ პროდუქციის გამოშვებაზე და არა ბრუნვაზე“, ამბობს არჩვაძე.

ეს არგუმენტი ოფიციალური სტატისტიკითაც დასტურდება. პროდუქციის გამოშვების სტრუქტურაში პირველ ადგილზე უკვე დამამუშავებელი მრეწველობაა 19.5%-ით, შემდეგ მოდის ვაჭრობა 16.7%-ით, მშენებლობა 13.6%-ით, ინფორმაცია და კომუნიკაცია 11.7%-ით, ტრანსპორტი და დასაწყობება კი 9.5%-ით. ანუ, თუ ბრუნვის მიხედვით მომსახურება დომინირებს, პროდუქციის გამოშვების მიხედვით სურათი შედარებით დაბალანსებულია.

ამიტომ ერთ მხარეს დგას არგუმენტი, რომ მომსახურების სექტორის ზრდა პრობლემა თავისთავად არ არის. ვაჭრობა, ტრანსპორტი, ტურიზმთან დაკავშირებული საქმიანობები, გართობა, ინფორმაცია და კომუნიკაცია ეკონომიკის რეალური ნაწილია, ქმნის სამუშაო ადგილებს, ზრდის შემოსავლებს და ბიუჯეტში გადასახადებს. გარდა ამისა, თანამედროვე ეკონომიკაში მომსახურება ბევრ ქვეყანაში მშპ-ის ყველაზე დიდი კომპონენტია.

თუმცა მეორე მხარე ამტკიცებს, რომ საქართველოსთვის მხოლოდ მომსახურებაზე დაყრდნობილი ზრდა არასაკმარისია, რადგან ქვეყანა იმპორტზე რჩება დამოკიდებული, რეგიონებში სამუშაო ადგილები ნელა იქმნება, ხოლო წარმოების სუსტი ბაზა საგარეო შოკების მიმართ ეკონომიკას მოწყვლადს ტოვებს.

ეკონომისტი სოსო სიმონიშვილი საკითხს საგადასახდელო ბალანსის ჭრილში განიხილავს. მისი თქმით, ქვეყნისთვის გადამწყვეტია არა მხოლოდ შიდა ბრუნვა, არამედ ისიც, რამდენად იზრდება წარმოება, ექსპორტი და მყარ ვალუტაში შემოსავალი.

„როდესაც ქვეყნის ხელისუფლება აცხადებს, რომ ჩვენ იმპორტზე დამოკიდებული ქვეყანა ვართ, ეს ნიშნავს, რომ ჩვენთან ძალიან დიდი წილია იმპორტის და უცხოურ პროდუქციას ვყიდულობთ ვალუტით. მთავარი არის წარმოება, როგორც ქვეყნის შიგნით, შიდა ბაზრისთვის, ასევე ქვეყნის გარე ბაზრისთვისაც. ეს არის ფუნდამენტი, რაც ქმნის ეროვნულ კეთილდღეობას და სიმდიდრეს“, აცხადებს სიმონიშვილი.

მისი შეფასებით, თუ ზრდა მხოლოდ მომსახურებაში გადანაწილებულ შემოსავალს ასახავს და არა ადგილობრივი წარმოების გაძლიერებას, მაშინ ეკონომიკური პროგრესი მოსახლეობის დიდ ნაწილზე სრულად ვერ აისახება.

„თუ ზრდა არ აისახა მთელი ქვეყნისა და ხალხის კეთილდღეობაზე, თუ არ აისახა საგადასახდელო ბალანსის გაუმჯობესებაზე, ვერავითარ ზრდაზე ვერ ვილაპარაკებთ“, ამბობს სიმონიშვილი.

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია ეკონომიკის გეოგრაფიული კონცენტრაცია. არჩვაძის შეფასებით, ბიზნესაქტივობის დიდი ნაწილი კვლავ თბილისშია თავმოყრილი, რაც ერთი მხრივ ბუნებრივია, რადგან დედაქალაქი ეკონომიკური ცენტრი და ბაზრების მთავარი კვანძია, მაგრამ მეორე მხრივ ქვეყნის გრძელვადიანი განვითარების რისკია.

„თბილისი თავკომბალას დაემსგავსა მოსახლეობის რაოდენობისა და დასაქმების მაჩვენებლების მიხედვით. სახელმწიფოებრივი განვითარებისა და უსაფრთხოების თვალსაზრისით, უდიდესი მნიშვნელობა აქვს რეგიონების სიმეტრიულ განვითარებას, რათა ადგილზე სამუშაო ადგილის შოვნა ისეთივე ხელმისაწვდომი იყოს, როგორც დედაქალაქში“, აღნიშნავს არჩვაძე.

ბიზნესსექტორის ზრდის ოფიციალური მაჩვენებლები პოზიტიურია, თუმცა ისინი არ აუქმებს სტრუქტურულ კითხვებს. 62 მილიარდიანი ბრუნვა ნიშნავს მაღალ ეკონომიკურ აქტივობას, მაგრამ 23.3 მილიარდიანი პროდუქციის გამოშვება აჩვენებს, რომ ბრუნვა და რეალურად შექმნილი ღირებულება ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავდება. სწორედ ამ განსხვავებაზე უნდა გაკეთდეს აქცენტი, როდესაც ვმსჯელობთ, რამდენად მდგრადია ეკონომიკური ზრდა.

საბოლოოდ, დისკუსია არ არის იმაზე, საჭიროა თუ არა მომსახურების სექტორის განვითარება. საჭიროა, და ის უკვე არის ეკონომიკის მნიშვნელოვანი ნაწილი. მთავარი კითხვაა, შეძლებს თუ არა საქართველო პარალელურად მრეწველობის, აგროსექტორის, რეგიონული წარმოების და ექსპორტზე ორიენტირებული ბიზნესების გაძლიერებას.

თუ ზრდა მხოლოდ ვაჭრობასა და მომსახურებაზე დარჩება დამოკიდებული, ეკონომიკა მოკლევადიანად შეიძლება სწრაფად გაიზარდოს, მაგრამ გრძელვადიანად სუსტი დარჩეს. თუ მომსახურების ზრდას დაემატება წარმოების, ექსპორტისა და რეგიონული დასაქმების გაძლიერება, მაშინ ბიზნესსექტორის მიმდინარე მაჩვენებლები რეალურ ეკონომიკურ გარდატეხად შეიძლება იქცეს.

წყაროები: