უკრაინაში სულ უფრო მწვავედ დგას საკითხი, რომელსაც უსაფრთხოების სპეციალისტები „დისტანციურ ტერორს“ უწოდებენ — რუსეთის სპეცსამსახურები სოციალურ ქსელებსა და მესენჯერებს იყენებენ იმისთვის, რომ ფინანსურად გაჭირვებული, ფსიქოლოგიურად დაუცველი ან კრიმინალური წარსულის მქონე ადამიანები ტერაქტების, დივერსიებისა და სამხედრო ობიექტებზე თავდასხმების შესასრულებლად გადაიბირონ. უკრაინის საზოგადოებრივი მაუწყებლის მიერ გამოქვეყნებული ისტორია 20 წლის სერგეიზე სწორედ ამ მოდელის ერთ-ერთ ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითს აღწერს.

სერგეი, რომელიც ოდესის ოლქში ცხოვრობდა, ამბობს, რომ სამსახურის დაკარგვისა და საცხოვრებლის გარეშე დარჩენის შემდეგ „ტელეგრამში“ განცხადებას გადააწყდა, სადაც „სამუშაო ყველასთვის“ იყო შეთავაზებული. რამდენიმე შეტყობინების შემდეგ მას უთხრეს, რომ საქმე ცეცხლის წაკიდებას ეხებოდა. ახალგაზრდა მამაკაცი დათანხმდა და კიევში უკრაინის შეიარაღებული ძალების ავტომობილს ცეცხლი წაუკიდა. მისი თქმით, ამის სანაცვლოდ 500 დოლარი მიიღო.

შემდეგი დავალება უკვე ბევრად უფრო მძიმე იყო. სერგეი ნიკოლაევში გაგზავნეს, სადაც მას თვითნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობა უნდა აეწყო და სამხედრო მანქანის აფეთქება მოეხდინა. უკრაინის უსაფრთხოების სამსახურის ინფორმაციით, ასაფეთქებელი მოწყობილობა დაახლოებით სამი კილოგრამი ტროტილის ეკვივალენტი უნდა ყოფილიყო, რაც ავტომობილის სრულ განადგურებას გამოიწვევდა. სპეცსამსახურების ვერსიით, რუსული მხარე დისტანციურად აკონტროლებდა პროცესს და აფეთქება იმ მომენტში უნდა განხორციელებულიყო, როდესაც სამხედრო პირი მანქანას მიუახლოვდებოდა.

სერგეიმ ასაფეთქებელი მოწყობილობის დასრულება ვერ მოასწრო — უკრაინის უსაფრთხოების სამსახურმა ის ნაქირავებ ბინაში დააკავა. ახლა მას შესაძლოა 12 წლიდან უვადო პატიმრობამდე სასჯელი დაემუქროს.

უკრაინელი კონტრდაზვერვის ოფიცრები აცხადებენ, რომ მსგავსი სქემების უკან ძირითადად რუსეთის ფედერალური უსაფრთხოების სამსახური — FSB დგას. მათი თქმით, მთავარი ინსტრუმენტი ფულია, ხოლო სამიზნე — ადამიანები, რომლებიც სწრაფი შემოსავლის მიღებას ცდილობენ. უკრაინის უსაფრთხოების სამსახურის წარმომადგენლების განცხადებით, ასეთ ოპერაციებში ხშირად იყენებენ დაბალი სოციალური სტატუსის მქონე პირებს, ახალგაზრდებს, ნარკოდამოკიდებულებს ან ადამიანებს, რომლებიც მძიმე ფინანსურ მდგომარეობაში იმყოფებიან.

სპეცსამსახურების შეფასებით, გადაბირება ხშირად ისე ხდება, რომ შემსრულებელმა არც კი იცის, კონკრეტულად ვის ინტერესებში მოქმედებს. ზოგჯერ ოპერატორები თავს კრიმინალურ ჯგუფებად ან ანონიმურ დამსაქმებლებად ასაღებენ, ზოგჯერ კი პირდაპირ აცხადებენ, რომ რუსეთის მხარეს წარმოადგენენ და „სამუშაოსთვის“ მაღალ ანაზღაურებას სთავაზობენ.

უკრაინის უსაფრთხოების სამსახურის მონაცემებით, მხოლოდ 2024 წლიდან დღემდე გამოვლენილია 1 110 ადამიანი, რომლებიც რუსული დაზვერვის მიერ ორგანიზებულ დისტანციურ ცეცხლის წაკიდებებსა და აფეთქებებში მონაწილეობდნენ. ბოლო სამი თვის განმავლობაში დაკავებულია 309 სავარაუდო აგენტი და თანამზრახველი. სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ეს უკვე არა იზოლირებული შემთხვევები, არამედ ჰიბრიდული ომის სისტემური მოდელია.

ანალიტიკოსები ფიქრობენ, რომ რუსეთი კლასიკურ სამხედრო ოპერაციებთან ერთად სულ უფრო მეტად იყენებს ე.წ. „იაფი დესტაბილიზაციის“ მეთოდებს — მცირე თანხებით ადგილობრივი ადამიანების გადაბირებას, ინფრასტრუქტურის დაზიანებას, ტერორის განცდის შექმნას და შიდა უსაფრთხოების სისტემების გადატვირთვას. ექსპერტების შეფასებით, მსგავსი მეთოდები კრემლისთვის შედარებით დაბალფასიანი, მაგრამ ეფექტიანი ინსტრუმენტია, რადგან ერთი მხრივ ქმნის შიშსა და ქაოსს, მეორე მხრივ კი უკრაინის უსაფრთხოების რესურსების მნიშვნელოვან ნაწილს შიდა საფრთხეებზე მიმართავს.

ბიზნესისა და ეკონომიკის თვალსაზრისითაც, ეს პროცესი სერიოზულ გამოწვევად განიხილება. უსაფრთხოების მუდმივი რისკები გავლენას ახდენს როგორც ინვესტიციებზე, ისე ლოგისტიკაზე, სადაზღვევო ხარჯებზე და ინფრასტრუქტურის დაცვაზე. სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ თანამედროვე ჰიბრიდული ომები უკვე მხოლოდ სამხედრო ფრონტზე აღარ მიმდინარეობს — ისინი ეკონომიკურ, სოციალურ და ციფრულ სივრცეებშიც აქტიურად გადადის.

განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა „ტელეგრამის“ და სხვა დახურული პლატფორმების როლსაც. დასავლური უსაფრთხოების ცენტრები და კიბერუსაფრთხოების ექსპერტები აცხადებენ, რომ მესენჯერები სულ უფრო ხშირად გამოიყენება როგორც დივერსიული ოპერაციების, პროპაგანდისა და რეკრუტირების ინსტრუმენტი. სწორედ ამიტომ, ევროპასა და უკრაინაში იზრდება დისკუსია ციფრული პლატფორმების რეგულირების, მონიტორინგისა და უსაფრთხოების კონტროლის გამკაცრების შესახებ.

ექსპერტების შეფასებით, სერგეის საქმე მხოლოდ ერთი ისტორია არ არის — ის ასახავს, როგორ იცვლება თანამედროვე ომის ბუნება, სადაც სოციალური კრიზისი, სიღარიბე, ციფრული პლატფორმები და სპეცსამსახურები ერთ საერთო ქსელში ერთიანდება. მათი თქმით, ჰიბრიდული ომის მომავალ ეტაპზე მთავარი ბრძოლა შესაძლოა სწორედ ადამიანების ფსიქოლოგიურ, სოციალურ და ეკონომიკურ მოწყვლადობაზე გადავიდეს.

წყაროები: