ევროპა სწრაფად შედის იმ ეპოქაში, სადაც უსაფრთხოება უკვე მხოლოდ ამერიკული სამხედრო ქოლგის იმედად აღარ განიხილება. ბოლო განცხადებები როგორც NATO-ს, ისე ევროპელი ლიდერების მხრიდან აჩვენებს, რომ დასავლური უსაფრთხოების მოდელი გარდამავალ ფაზაშია — ევროპას საკუთარი სამხედრო შესაძლებლობების, წარმოებისა და თავდაცვითი ინდუსტრიის მასშტაბური გაძლიერება მოუწევს.
ფინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის, Elina Valtonen განცხადებით, აშშ-ის მოთხოვნა, რომ ევროპამ უსაფრთხოების საკითხებში უფრო დიდი პასუხისმგებლობა აიღოს, „სრულიად გამართლებულია“. მისი თქმით, ევროპულმა ქვეყნებმა თავდაცვის სფეროში მეტი ინვესტიცია უნდა ჩადონ და საკუთარი უსაფრთხოების უზრუნველყოფაში უფრო აქტიური როლი შეასრულონ.
ეს განცხადება უკვე მხოლოდ პოლიტიკური რიტორიკა აღარ არის. პარალელურად, Financial Times-ის ინფორმაციით, NATO ევროპული სამხედრო ინდუსტრიის უმსხვილეს მოთამაშეებზე ზეწოლის გაძლიერებას გეგმავს, რათა კონტინენტმა სამხედრო წარმოება მნიშვნელოვნად გაზარდოს.
ალიანსის გენერალური მდივანი, Mark Rutte, ბრიუსელში ევროპის წამყვან სამხედრო მწარმოებლებს შეხვდება. განხილვის მთავარი თემა იქნება თავდაცვითი წარმოების დაჩქარება, განსაკუთრებით საჰაერო თავდაცვის სისტემების, რაკეტებისა და თანამედროვე ტექნოლოგიური შეიარაღების მიმართულებით. შეხვედრებში მონაწილეობას მიიღებენ ისეთი კომპანიები, როგორებიცაა Airbus, Saab, Leonardo და Rheinmetall.
ფაქტობრივად, ევროპა ცდილობს უპასუხოს ორ დიდ გამოწვევას ერთდროულად:
• რუსეთისგან მომდინარე გრძელვადიან სამხედრო საფრთხეს;
• და აშშ-ის მზარდ მოთხოვნას, რომ ევროპამ საკუთარი თავდაცვა თავად დააფინანსოს.
ბოლო წლებში ვაშინგტონის დამოკიდებულება მნიშვნელოვნად შეიცვალა. განსაკუთრებით დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციის პირობებში, NATO-ს წევრებზე ზეწოლა გაიზარდა, რათა მათ სამხედრო ხარჯები მკვეთრად გაეზარდათ. ამ ფონზე ევროპაში სულ უფრო ხშირად საუბრობენ „სტრატეგიულ ავტონომიაზე“ — იდეაზე, რომლის მიხედვითაც ევროპა უსაფრთხოების კრიზისების დროს სრულად ამერიკულ რესურსებზე დამოკიდებული აღარ უნდა იყოს.
თუმცა, მთავარი პრობლემა მხოლოდ ფული არ არის.
ევროკავშირის უმაღლესმა წარმომადგენელმა საგარეო პოლიტიკის საკითხებში, Kaja Kallas, თავად აღიარა, რომ ევროპის სამხედრო ინდუსტრია საჭირო ტემპით ვერ იზრდება. მისი თქმით, მიუხედავად ასობით მილიარდი დოლარის დაპირებული ინვესტიციებისა, ბიუროკრატია, ფრაგმენტირებული შესყიდვების სისტემა და ნელი გადაწყვეტილებები თავდაცვითი წარმოების სწრაფ გაფართოებას აფერხებს.
სწორედ ამიტომ NATO ახლა მხოლოდ სახელმწიფოებს აღარ მიმართავს — ალიანსი პირდაპირ ინდუსტრიასთან მუშაობაზე გადადის.
ევროპა აცნობიერებს, რომ თანამედროვე ომები უკვე არა მხოლოდ ჯარის რაოდენობით, არამედ წარმოების სისწრაფითაც წყდება. უკრაინის ომმა აჩვენა, რომ კონფლიქტის დროს გადამწყვეტი ხდება რაკეტების, ჭურვების, დრონებისა და საჰაერო თავდაცვის სისტემების უწყვეტი წარმოება. ამ მიმართულებით კი ევროპა კვლავ მნიშვნელოვნად ჩამორჩება როგორც აშშ-ს, ისე ნაწილობრივ ჩინეთსაც.
ამ პროცესს მნიშვნელოვანი ეკონომიკური მხარეც აქვს.
თავდაცვის სექტორში მილიარდობით ევროს გადამისამართება ნიშნავს, რომ ევროპა თანდათან „უსაფრთხოების ეკონომიკაზე“ გადადის — იზრდება სამხედრო ინდუსტრიის წილი ეკონომიკაში, ჩნდება ახალი საწარმოები, იზრდება ტექნოლოგიური ინვესტიციები და სახელმწიფო შეკვეთები. ეს განსაკუთრებით ეხება გერმანიას, პოლონეთს, საფრანგეთსა და სკანდინავიურ ქვეყნებს.
საბოლოოდ, ევროპა ცდილობს შექმნას ახალი მოდელი, სადაც NATO დარჩება მთავარი სამხედრო ჩარჩო, თუმცა თავად ევროპული სახელმწიფოები ბევრად უფრო ძლიერ სამხედრო და ინდუსტრიულ ბირთვს ჩამოაყალიბებენ.
დღეს უკვე მთავარი კითხვა აღარ არის — უნდა გაიზარდოს თუ არა ევროპული სამხედრო ხარჯები.
კითხვა ახლა ასეთია: შეძლებს თუ არა ევროპა საკმარისად სწრაფად გადაიქცეს კონტინენტად, რომელსაც საკუთარი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა თავად შეუძლია.
წყაროები:
• https://www.ft.com/content/d6ec23af-9b0e-49cd-b53d-a8a1786d5f5e
