მსოფლიოში საწვავის ფასების მორიგი ზრდის ფონზე, უმსხვილესი ნავთობკომპანიები კვლავ რეკორდულ ფინანსურ შედეგებს აჩვენებენ. Shell, BP, ExxonMobil, Chevron და სხვა ენერგოგიგანტები 2026 წლის პირველ კვარტალში მილიარდობით დოლარის მოგებაზე გავიდნენ, მაშინ როცა მომხმარებლები მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში საწვავისა და ენერგიის გაძვირებულ ტარიფებს ეჯახებიან. ანალიტიკოსების შეფასებით, გეოპოლიტიკურმა დაძაბულობამ, განსაკუთრებით ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე კრიზისებმა და ნავთობის მიწოდების შეფერხების შიშმა, ენერგეტიკული ბაზარი კიდევ ერთხელ აქცია „სუპერმოგებების ზონად“ დიდი ნავთობკომპანიებისთვის.

ყველაზე დიდი ყურადღება Shell-ის შედეგებმა მიიპყრო. კომპანიის adjusted earnings-მა 2026 წლის პირველ კვარტალში დაახლოებით 6.9 მილიარდ დოლარს მიაღწია, რაც წინა კვარტალთან შედარებით მკვეთრი ზრდაა. Global Witness-ის ანალიზის მიხედვით, ევროპის ექვსმა წამყვანმა ნავთობკომპანიამ — Shell, BP, TotalEnergies, Eni, Equinor და Repsol — მხოლოდ პირველ კვარტალში საერთო ჯამში დაახლოებით 22 მილიარდი დოლარის მოგება მიიღეს, რაც 2025 წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით დაახლოებით 43%-ით მეტია.

ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ნავთობის ფასების ზრდა მხოლოდ ფიზიკურ მიწოდებას აღარ უკავშირდება. თანამედროვე ენერგობაზარზე უზარმაზარ როლს თამაშობს ვაჭრობა, ფიუჩერსები და ბაზრის მოლოდინები. სწორედ ამიტომ, ევროპულ კომპანიებს — განსაკუთრებით Shell-სა და BP-ს — დიდი უპირატესობა აქვთ, რადგან ისინი ძლიერი trading ოპერაციებით სარგებლობენ და ბაზრის ვოლატილობიდან დამატებით მილიარდებს გამოიმუშავებენ. Financial Times-ის ინფორმაციით, მხოლოდ ირანის გარშემო შექმნილი კრიზისის პერიოდში ევროპულმა ენერგოგიგანტებმა სავაჭრო ოპერაციებიდან დაახლოებით 4.75 მილიარდ დოლარამდე დამატებითი მოგება მიიღეს.

ამავდროულად, მომხმარებლებისთვის ვითარება საპირისპიროა. საწვავის გაძვირება პირდაპირ აისახება ტრანსპორტირების, საკვების, ლოგისტიკისა და კომუნალური ხარჯების ზრდაზე. სწორედ ამიტომ, ევროპის ქვეყნებში და ამერიკის შეერთებულ შტატებში სულ უფრო ხშირად ისმის მოთხოვნა sogenannte „windfall tax“-ის — სუპერმოგების გადასახადის — გაფართოებაზე. Global Witness-ისა და სხვა ორგანიზაციების შეფასებით, უკრაინის ომის დაწყებიდან დღემდე ხუთმა უმსხვილესმა ნავთობკომპანიამ დაახლოებით 467 მილიარდი დოლარის მოგება მიიღო, ხოლო აქციონერებისთვის გაცემულმა დივიდენდებმა და share buyback-ებმა 444 მილიარდ დოლარს გადააჭარბა.

საინტერესოა, რომ მიუხედავად რეკორდული შემოსავლებისა, კომპანიების დიდი ნაწილი კვლავ ფრთხილ საინვესტიციო პოლიტიკას ინარჩუნებს. Reuters-ის ანალიზის მიხედვით, ნავთობგიგანტები ახალ საბურღ პროექტებსა და წარმოების მასშტაბურ ზრდას ერიდებიან და მიღებული თანხის დიდ ნაწილს აქციონერებზე ანაწილებენ. ეს მიდგომა მნიშვნელოვნად განსხვავდება წინა ათწლეულისგან, როდესაც ენერგოკომპანიები მოგების დიდ ნაწილს ექსპანსიას ახმარდნენ.

სპეციალისტების შეფასებით, მიმდინარე ვითარება თანამედროვე ენერგეტიკული ეკონომიკის ერთ-ერთ მთავარ პარადოქსს აჩვენებს: გლობალური კრიზისები და გეოპოლიტიკური დაძაბულობა მოსახლეობისთვის ფასების ზრდასა და ეკონომიკურ წნეხს ნიშნავს, მაშინ როცა ენერგოგიგანტებისთვის ხშირად რეკორდული მოგების წყაროდ იქცევა. ანალიტიკოსები, ექსპერტები და ენერგეტიკის სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ თუ ნავთობის ფასები კვლავ მაღალ ნიშნულზე დარჩება, პოლიტიკური ზეწოლა ენერგოკომპანიებზე კიდევ უფრო გაიზრდება — განსაკუთრებით ევროპაში, სადაც მოსახლეობის ნაწილი ენერგეტიკულ სიღარიბესა და მაღალი ინფლაციის პრობლემას კვლავ მწვავედ განიცდის.

წყაროები: