€100-მილიარდიანი მარცხი - რატომ ჩაიშალა საფრანგეთისა და გერმანიის ყველაზე ამბიციური სამხედრო პროექტი და რას ნიშნავს ეს ევროპის ეკონომიკისთვის?

ევროპის თავდაცვითი ინდუსტრიის ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური და ამბიციური პროექტი, Future Combat Air System (FCAS), ოფიციალურად შეჩერდა. საფრანგეთისა და გერმანიის მიერ 2017 წელს დაწყებული პროგრამა, რომელსაც მოგვიანებით ესპანეთიც შეუერთდა, უნდა გამხდარიყო ევროპული პასუხი აშშ-ის, ჩინეთისა და რუსეთის მომავალი თაობის სამხედრო ავიაციაზე. პროექტის საერთო ღირებულება დაახლოებით 100 მილიარდ ევროდ იყო შეფასებული და მისი მიზანი მხოლოდ ახალი გამანადგურებლის შექმნა არ ყოფილა. FCAS მოიცავდა უპილოტო სისტემებს, საბრძოლო მონაცემთა ღრუბელს, ხელოვნური ინტელექტის ელემენტებსა და მთლიანად ახალი ტიპის საჰაერო საბრძოლო ეკოსისტემის ჩამოყალიბებას.

თუმცა, თითქმის ცხრა წლის შემდეგ, ევროპის ყველაზე პრესტიჟული თავდაცვითი თანამშრომლობა პოლიტიკური და ინდუსტრიული ინტერესების შეჯახებამ დაასრულა. გერმანიისა და საფრანგეთის ლიდერებმა აღიარეს, რომ პროექტში ჩართული კომპანიები შეთანხმებას ვეღარ აღწევდნენ და მისი გაგრძელება პრაქტიკულად შეუძლებელი გახდა.

FCAS-ის ჩავარდნის მთავარი მიზეზი ფინანსური რესურსების ნაკლებობა არ ყოფილა. პრობლემა ბევრად უფრო ღრმა აღმოჩნდა. ფრანგულ Dassault Aviation-სა და Airbus-ს, რომელიც გერმანულ და ესპანურ ინტერესებს წარმოადგენდა, წლების განმავლობაში ჰქონდათ დავა ტექნოლოგიური კონტროლის, ინტელექტუალური საკუთრების, პასუხისმგებლობების განაწილებისა და პროექტის ხელმძღვანელობის საკითხებზე. Dassault მოითხოვდა ცენტრალურ როლს გამანადგურებლის დიზაინში, Airbus კი თანაბარ მონაწილეობას ითხოვდა. საბოლოოდ, მოლაპარაკებების რამდენიმე რაუნდისა და პოლიტიკური შუამავლობის მიუხედავად, შეთანხმება ვერ შედგა.

სიტუაციას კიდევ უფრო ართულებდა ის ფაქტი, რომ პარტნიორებს ერთმანეთისგან განსხვავებული სამხედრო მოთხოვნები ჰქონდათ. საფრანგეთი ითხოვდა თვითმფრინავს, რომელსაც ბირთვული შეკავების მისიების შესრულება და ავიამზიდიდან ოპერირება შეეძლებოდა. გერმანიისთვის კი ეს მოთხოვნები პრიორიტეტული არ იყო. შედეგად, ერთიანი პლატფორმის შექმნა უფრო და უფრო რთული ხდებოდა.

ეკონომიკური თვალსაზრისით FCAS-ის ჩავარდნა ევროპის თავდაცვითი ინდუსტრიისთვის მნიშვნელოვანი დარტყმაა. მიუხედავად იმისა, რომ პროექტი ჯერ სრულმასშტაბიან წარმოებამდე არ მისულა, მასში უკვე ჩართული იყო ათასობით ინჟინერი, პროგრამისტი და მაღალი კვალიფიკაციის სპეციალისტი. გარდა ამისა, პროგრამა ითვლებოდა ევროპის ტექნოლოგიური სუვერენიტეტის ერთ-ერთ მთავარ საყრდენად, განსაკუთრებით იმ ფონზე, როდესაც ევროკავშირი ცდილობს შეამციროს დამოკიდებულება ამერიკულ სამხედრო ტექნოლოგიებზე.

პროექტის შეჩერება ასევე ქმნის ეკონომიკურ დანაკარგს მიწოდების ჯაჭვებისთვის. FCAS-ის გარშემო უკვე ფორმირდებოდა ასობით მცირე და საშუალო ზომის კონტრაქტორი კომპანია, რომლებიც მონაწილეობდნენ ავიონიკის, სენსორების, კიბერუსაფრთხოების, ხელოვნური ინტელექტისა და კომპოზიტური მასალების მიმართულებით. ასეთი პროგრამები, როგორც წესი, ქმნის ტექნოლოგიური ინოვაციების ფართო ეკოსისტემას, რომლის სარგებელი თავდაცვით სექტორს სცდება და სამოქალაქო ეკონომიკაზეც ვრცელდება.

ამასთან, პროექტის ჩავარდნა ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ 100 მილიარდი ევროს პოტენციური ინვესტიცია მთლიანად გაქრება. პირიქით, მოსალოდნელია, რომ ეს თანხები სხვადასხვა ეროვნულ ან ალტერნატიულ საერთაშორისო პროგრამებში გადანაწილდება. უკვე აქტიურად განიხილება გერმანიის შესაძლო დაახლოება ბრიტანეთის, იაპონიისა და იტალიის მიერ შექმნილ Global Combat Air Programme-სთან (GCAP), რომელიც ევროპაში FCAS-ის მთავარ კონკურენტად ითვლება. GCAP-ის მიზანია მეექვსე თაობის გამანადგურებლის შექმნა 2035 წლისთვის, რაც FCAS-ის დაგეგმილ ვადაზე რამდენიმე წლით ადრეა.

ევროპისთვის ეს ისტორია მხოლოდ სამხედრო ავიაციაზე არ არის. FCAS-ის კრახი აჩვენებს, რამდენად რთულია ევროკავშირის ფარგლებში მეგაპროექტების მართვა მაშინ, როდესაც მონაწილე ქვეყნები განსხვავებულ ეკონომიკურ და სტრატეგიულ ინტერესებს იცავენ. განსაკუთრებით საყურადღებოა ის ფაქტი, რომ მსგავსი პრობლემები უკვე შეინიშნება კიდევ ერთ ფრანგულ-გერმანულ პროექტში, Main Ground Combat System-ის (MGCS) პროგრამაში, რომელიც მომავალი თაობის ტანკის შექმნას ისახავს მიზნად.

მიუხედავად მარცხისა, FCAS-ის ყველა კომპონენტი არ ქრება. რამდენიმე წყაროს ინფორმაციით, ცალკეული მიმართულებები, მათ შორის უპილოტო სისტემები და საბრძოლო მონაცემთა ქსელები, შესაძლოა დამოუკიდებლად გაგრძელდეს ევროპული თანამშრომლობის ფორმატში. ეს ნიშნავს, რომ უკვე შექმნილი ტექნოლოგიური ბაზა სრულად არ დაიკარგება.

დღეს, როდესაც ევროპა თავდაცვის ხარჯების რეკორდულ ზრდას განიხილავს და უკრაინის ომის ფონზე სამხედრო შესაძლებლობების გაძლიერებას ცდილობს, FCAS-ის ჩავარდნა მნიშვნელოვან კითხვას აჩენს: შეძლებს თუ არა ევროკავშირი მომავალში ისეთი მასშტაბის ინდუსტრიული პროექტების წარმატებით განხორციელებას, რომლებიც ეროვნული ინტერესების მიღმა საერთო ევროპულ ხედვას მოითხოვს? პასუხი ამ კითხვაზე არა მხოლოდ სამხედრო უსაფრთხოებას, არამედ მილიარდობით ევროს ინვესტიციების, ათასობით სამუშაო ადგილისა და ევროპის ტექნოლოგიური კონკურენტუნარიანობის მომავალსაც განსაზღვრავს.

გამოყენებული წყაროები