რუსეთმა სომხური ღვინის, კონიაკის, მინერალური წყლისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის მიმართ შეზღუდვები კიდევ უფრო გაამკაცრა. ოფიციალურად მოსკოვი მიზეზად სანიტარულ და ტექნიკურ სტანდარტებს ასახელებს, თუმცა რეგიონული პოლიტიკის ანალიტიკოსები და ეკონომიკური ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ პროცესი გაცილებით ღრმა გეოპოლიტიკურ დაპირისპირებას უკავშირდება. განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ერევანმა ბოლო წლებში ევროკავშირთან და დასავლეთთან ურთიერთობების გაღრმავება დაიწყო და რუსეთის მიმართ კრიტიკული განცხადებები გახშირდა.

რუსეთის ალკოჰოლისა და თამბაქოს ბაზრის ფედერალურმა სამსახურმა აპრილში სომხური „Proshyan Brandy Factory“-ის პროდუქციის იმპორტის ლიცენზიის გაუქმების პროცესი დაიწყო. უწყების მტკიცებით, შემოწმების დროს აღმოჩნდა, რომ ზოგიერთი პროდუქტი რუსულ სტანდარტებს არ აკმაყოფილებდა და კონიაკში არაყურძნის სპირტის ნიშნები ფიქსირდებოდა.

მალევე დაიწყო მინერალური წყლების, მათ შორის „Jermuk“-ის შეზღუდვაც. რუსულმა მხარემ პროდუქციის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ რისკებზე ისაუბრა, თუმცა სომხეთში ბევრმა ეს ნაბიჯი პირდაპირ პოლიტიკურ ზეწოლად აღიქვა. განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც სომხეთის პარლამენტის თავმჯდომარემ და მთავრობის წევრებმა ღიად მიანიშნეს, რომ ქვეყანა მზადაა რუსეთზე ეკონომიკური დამოკიდებულება შეამციროს.

პარალელურად, რუსეთმა სომხური ყვავილების იმპორტიც შეზღუდა. ოფიციალურად საუბარია ფიტოსანიტარულ პრობლემებზე, თუმცა The Moscow Times და სხვა საერთაშორისო გამოცემები აღნიშნავენ, რომ ეს ყველაფერი დაემთხვა რუსეთის უშიშროების საბჭოს მდივნის, სერგეი შოიგუს მწვავე განცხადებებს, სადაც მან ერევანი „არამეგობრულ ნაბიჯებში“ დაადანაშაულა.

ეკონომიკური თვალსაზრისით, ეს სომხეთისთვის განსაკუთრებით მგრძნობიარე დარტყმაა. რუსეთის ბაზარი სომხური ალკოჰოლური პროდუქციის ერთ-ერთი მთავარი საექსპორტო მიმართულებაა. სხვადასხვა ეკონომიკური კვლევის მიხედვით, სომხური კონიაკისა და ღვინის ექსპორტის დიდი ნაწილი სწორედ რუსეთზე მოდის. შესაბამისად, ნებისმიერი შეზღუდვა პირდაპირ ურტყამს როგორც მწარმოებლებს, ისე სოფლის მეურნეობისა და ღვინის სექტორში დასაქმებულ ათასობით ადამიანს.

სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ კრემლი პოსტსაბჭოთა სივრცეში ეკონომიკურ ბერკეტებს უკვე წლებია პოლიტიკური გავლენის ინსტრუმენტად იყენებს. მსგავსი სცენარი ადრე საქართველომ და მოლდოვამაც გაიარეს. 2006 წელს რუსეთმა ქართული და მოლდოვური ღვინოების იმპორტი აკრძალა. ოფიციალურად მიზეზად ხარისხობრივი პრობლემები სახელდებოდა, თუმცა დასავლელი ანალიტიკოსები ამას ღიად პოლიტიკურ ზეწოლად აფასებდნენ. მაშინ ქართული ღვინის ექსპორტის დაახლოებით 80 პროცენტი რუსეთზე მოდიოდა, რის გამოც სექტორმა მძიმე დარტყმა მიიღო. მოგვიანებით, სწორედ ამ კრიზისმა დააჩქარა ქართული ღვინის დივერსიფიკაცია და ევროპულ თუ აზიურ ბაზრებზე გასვლა.

დღევანდელი ვითარება სომხეთისთვისაც მნიშვნელოვან ეკონომიკურ ტესტად მიიჩნევა. ანალიტიკოსების შეფასებით, თუ ერევანი ვერ შეძლებს საექსპორტო ბაზრების სწრაფ დივერსიფიკაციას, რუსული შეზღუდვები ქვეყნის ღვინისა და კონიაკის ინდუსტრიაზე სერიოზულ გავლენას მოახდენს. ამასთან, პროცესს უკვე ფართო რეგიონული მნიშვნელობაც აქვს, რადგან კავკასიაში რუსეთის ეკონომიკური გავლენის შემცირება დასავლეთისა და ჩინეთის ინტერესების ზრდას ემთხვევა.

ბიზნეს და ფინანსური წრეებისთვის განსაკუთრებით საყურადღებოა ის, რომ რუსეთი თანდათან საკუთარ ბაზარს ადგილობრივი პროდუქციისკენ მიმართავს. Reuters-ის მიხედვით, უკრაინის ომისა და დასავლური სანქციების შემდეგ, რუსეთში ადგილობრივი ღვინის წილი დაახლოებით 60 პროცენტამდე გაიზარდა. ამ ფონზე, იმპორტირებული პროდუქციისთვის ბარიერების შექმნა არა მხოლოდ პოლიტიკური, არამედ ეკონომიკური და პროტექციონისტული პოლიტიკის ნაწილიც ხდება.

ამ ვითარებაში სომხეთისთვის მთავარი გამოწვევა მხოლოდ რუსეთთან პოლიტიკური ურთიერთობა აღარ არის. საქმე ეხება ეკონომიკური მოდელის გადახედვას, ახალი ბაზრების მოძიებას და იმ რისკის შემცირებას, რომელიც ერთ ქვეყანაზე გადაჭარბებულ დამოკიდებულებას ახლავს თან. ექსპერტების ნაწილი უკვე ვარაუდობს, რომ თუ მოსკოვისა და ერევნის ურთიერთობა კიდევ უფრო დაიძაბება, შეზღუდვები შესაძლოა სხვა სექტორებზეც გავრცელდეს.

წყაროები: