პოლონეთმა ამერიკის შეერთებული შტატებისგან მიიღო წინასწარი პოლიტიკური თანხმობა, რომ „პეტრიოტის“ საჰაერო თავდაცვის სისტემისთვის განკუთვნილი PAC-3 MSE ტიპის რაკეტების წარმოება საკუთარ ტერიტორიაზე დაიწყოს. ეს გადაწყვეტილება მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის საკითხი არ არის. ის აჩვენებს, როგორ იცვლება ევროპის თავდაცვის ეკონომიკა უკრაინის ომის, რუსეთიდან მომდინარე საფრთხის, რაკეტებისა და საბრძოლო მასალების დეფიციტის და ევროკავშირის ახალი თავდაცვითი დაფინანსების ფონზე.

პოლონეთის თავდაცვის მინისტრის მოადგილის, ცეზარი ტომჩიკის განცხადებით, ამერიკელები თავდაპირველად სკეპტიკურად უყურებდნენ იმას, შეძლებდა თუ არა პოლონური ინდუსტრია „პეტრიოტის“ სისტემისთვის საჭირო თანამედროვე რაკეტების წარმოებას. თუმცა ვაშინგტონში გამართული მოლაპარაკებების შემდეგ, მისი თქმით, „ყველა კარი ღიაა“ და სახელმწიფო დეპარტამენტისგან მიღებულია წინასწარი თანხმობა. რაკეტების წარმოება პოლონეთის თავდაცვის ინდუსტრიის საწარმოებში, სავარაუდოდ, კონსორციუმის ფორმით უნდა განხორციელდეს.

ეს ნაბიჯი პოლონეთისთვის სტრატეგიული მნიშვნელობისაა. ქვეყანა უკვე ფლობს „პეტრიოტის“ ორ ბატარეას და კიდევ ექვსის მიღებას ელოდება. „პეტრიოტი“ ვარშავის საჰაერო და სარაკეტო თავდაცვის სისტემის ცენტრალური ელემენტია, განსაკუთრებით იმ ფონზე, როდესაც პოლონეთი ნატოს აღმოსავლეთ ფლანგზე, უკრაინის, ბელარუსისა და რუსეთის კალინინგრადის ოლქის მეზობლად მდებარეობს. უკრაინაში მიმდინარე ომმა აჩვენა, რომ თანამედროვე ომში ჰაერსაწინააღმდეგო და სარაკეტო თავდაცვა აღარ არის მხოლოდ სამხედრო ინფრასტრუქტურის საკითხი. ის პირდაპირ უკავშირდება ენერგეტიკულ უსაფრთხოებას, სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის დაცვას, ქალაქების ფუნქციონირებას და ეკონომიკის გამძლეობას.

ამერიკის შეერთებული შტატებისთვისაც პოლონეთის ჩართვა წარმოების ჯაჭვში მხოლოდ მოკავშირის გაძლიერება არ არის. ეს არის პასუხი გლობალურ საწარმოო დეფიციტზე. PAC-3 MSE ტიპის რაკეტებზე მოთხოვნა მკვეთრად გაიზარდა უკრაინისთვის გაწეული დახმარების, ახლო აღმოსავლეთში დაძაბულობის, მოკავშირეების შესყიდვებისა და თავად ამერიკული მარაგების შევსების საჭიროების გამო. ამერიკული მხარე გეგმავს, რომ PAC-3 MSE-ის წარმოება წლიურად დაახლოებით 600-700 ერთეულიდან 2030 წლისთვის თითქმის 2 000 ერთეულამდე გაიზარდოს. ასეთ პირობებში წარმოების მხოლოდ ამერიკის ტერიტორიაზე დატოვება მიწოდების ტემპის შენელების რისკს ქმნის.

პოლონეთი ამ შანსს იყენებს იმისთვის, რომ შეიარაღების მსხვილი მყიდველიდან თავდაცვის ინდუსტრიის რეგიონულ ცენტრად გადაიქცეს. ვარშავა ბოლო წლებში აქტიურად ცდილობს, უცხოეთში შეძენილი სამხედრო სისტემების ნაწილი, მათ შორის მომსახურება, კომპონენტები, შეკეთება და ტექნოლოგიური მხარდაჭერა საკუთარ ქვეყანაში გადაიტანოს. ამავე ლოგიკაში ჯდება „აბრამსის“ ტანკების ძრავების სარემონტო ცენტრის შექმნის გეგმა დემბლენში, ასევე საუბარი „ჰაიმარსის“ სისტემებისთვის საჭირო შორი მოქმედების საბრძოლო მასალებისა და „ჰელფაირის“ ტიპის რაკეტების პოლონეთში წარმოების შესაძლებლობაზე.

ეკონომიკური მასშტაბი დიდია. პოლონეთი 2026 წელს თავდაცვაზე დაახლოებით 200 მილიარდ ზლოტს, ანუ 46.8 მილიარდ ევროს დახარჯავს. ეს ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით 4.8-5 პროცენტია და ნატოში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. პარალელურად, პოლონეთი ევროკავშირის SAFE თავდაცვითი პროგრამიდან 43.7 მილიარდ ევროს მიიღებს, რაც ამ 150 მილიარდიანი ევროპული მექანიზმის უდიდესი ეროვნული წილია. პრემიერ დონალდ ტუსკის მთავრობისთვის მთავარი ამოცანაა, ამ რესურსის დიდი ნაწილი პოლონურ საწარმოო ბაზაში, სამუშაო ადგილებში და ტექნოლოგიურ შესაძლებლობებში დარჩეს.

ამიტომ „პეტრიოტის“ რაკეტების შესაძლო ლოკალიზებული წარმოება პოლონეთისთვის ეკონომიკური პოლიტიკის ინსტრუმენტიც არის. თუ პროექტი სრულად განხორციელდება, სარგებელი მხოლოდ თავდაცვის სამინისტროს არ ექნება. მოგებული დარჩება სახელმწიფო კომპანია PGZ-ის გარშემო გაერთიანებული თავდაცვის სექტორი, მათ შორის ელექტრონიკის, ავიაციის, კომპონენტების, ლოჯისტიკის, ტექნიკური მომსახურებისა და საინჟინრო მომსახურების მიმართულებები. ასეთი პროექტები ქმნის მაღალკვალიფიციურ სამუშაო ადგილებს, ზრდის ექსპორტის პოტენციალს და პოლონეთს უფრო მაღალ საფეხურზე გადაჰყავს ნატოს სამრეწველო ჯაჭვში.

Lockheed Martin-სა და პოლონეთის თავდაცვის სამინისტროს შორის უკვე არსებობს WISŁA პროგრამის მეორე ფაზასთან დაკავშირებული ოფსეტური შეთანხმებები, რომლებიც პოლონურ კომპანიებს PAC-3-ის მიწოდების ჯაჭვში ჩართვას, ტექნოლოგიური უნარების განვითარებას და მაღალი ღირებულების საინჟინრო სამუშაოების შექმნას უკავშირებს. ამ პროცესში სახელდება PGZ, PCO, WZL-1, WZL-2 და Mesko. ეს ნიშნავს, რომ პოლონეთს ნულიდან დაწყება არ უწევს. ინფრასტრუქტურული და საწარმოო საფუძველი უკვე შენდება, ახლა კი საუბარია უფრო მაღალი დონის ტექნოლოგიურ მონაწილეობაზე.

ანალიტიკოსების, თავდაცვის ინდუსტრიის ექსპერტებისა და უსაფრთხოების სპეციალისტების შეფასებით, ეს შეთანხმება ევროპისთვისაც მნიშვნელოვანი სიგნალია. ბოლო წლებმა აჩვენა, რომ კონტინენტის თავდაცვის ბაზარი დიდწილად დამოკიდებული იყო ამერიკულ წარმოებაზე, ხოლო კრიზისის დროს მიწოდების ჯაჭვები სწრაფად იტვირთება. თუ პოლონეთი PAC-3 MSE-ის წარმოებაში რეალურად ჩაერთვება, ეს ნატოს აღმოსავლეთ ფლანგზე შექმნის დამატებით საწარმოო შესაძლებლობას, შეამცირებს მიწოდების დროის ნაწილს და გააძლიერებს ევროპული თავდაცვის ინდუსტრიის მდგრადობას.

ამავდროულად, პროექტს ფინანსური და პოლიტიკური რისკებიც ახლავს. ასეთი ტიპის წარმოება მოითხოვს მკაცრ ლიცენზირებას, ტექნოლოგიურ კონტროლს, უსაფრთხოების სტანდარტებს, ხარისხის მუდმივ შემოწმებას და ამერიკული მხარის ნდობას. წინასწარი თანხმობა ჯერ არ ნიშნავს სრულ საწარმოო კონტრაქტს. საბოლოო შეთანხმებისთვის საჭიროა ტექნიკური პირობების, ინტელექტუალური საკუთრების, ექსპორტის კონტროლის, დაფინანსების და მონაწილე კომპანიების პასუხისმგებლობების დაზუსტება. შესაბამისად, პროცესი შეიძლება წლები გაგრძელდეს.

ბიზნესის თვალსაზრისით, პოლონეთის სტრატეგია გასაგებია. ქვეყანა ერთდროულად ყიდულობს უსაფრთხოებას და აშენებს ინდუსტრიას. თუ ადრე თავდაცვის ხარჯი ძირითადად ბიუჯეტის ტვირთად აღიქმებოდა, ახლა ვარშავა ცდილობს, ის ეკონომიკური ზრდის, ინოვაციისა და ინდუსტრიული პოლიტიკის ნაწილად აქციოს. სწორედ ამით განსხვავდება დღევანდელი მიდგომა წინა ათწლეულებისგან. პოლონეთი აღარ კმაყოფილდება მხოლოდ მზა სისტემების შეძენით. ის ითხოვს ტექნოლოგიას, მომსახურების უფლებას, საწარმოო მონაწილეობას და ადგილობრივი კომპანიების ჩართვას.

ამ პროცესს რეგიონული ეფექტიც ექნება. პოლონეთი შესაძლოა გახდეს ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის თავდაცვის წარმოების ერთ-ერთი მთავარი ჰაბი. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ქვეყნებისთვის, რომლებიც რუსეთიდან მომდინარე საფრთხეს ყველაზე პირდაპირ აღიქვამენ და ერთდროულად ცდილობენ, შეამცირონ დამოკიდებულება გარე მიწოდებაზე. თუ ვარშავა ამ მოდელს წარმატებით განახორციელებს, პოლონური თავდაცვის ინდუსტრია მომავალში არა მხოლოდ შიდა დაკვეთებზე, არამედ მოკავშირე ქვეყნების მოთხოვნაზეც იმუშავებს.

საბოლოოდ, ამერიკის წინასწარი თანხმობა „პეტრიოტის“ რაკეტების პოლონეთში წარმოებაზე უფრო მეტია, ვიდრე ერთი ტექნიკური გადაწყვეტილება. ეს არის ნიშანი, რომ ნატოს შიგნით თავდაცვის პოლიტიკა თანდათან გადადის სამხედრო შესყიდვებიდან სამრეწველო ინტეგრაციაზე. პოლონეთისთვის ეს ნიშნავს მეტ უსაფრთხოებას, მეტ სამუშაო ადგილს და მეტ ტექნოლოგიურ წონას. ამერიკისთვის, მოკავშირეების უფრო ძლიერ საწარმოო ბაზას. ევროპისთვის კი ეს არის მაგალითი, როგორ შეიძლება თავდაცვის ხარჯი მხოლოდ დანახარჯი აღარ იყოს და გადაიქცეს გრძელვადიან ეკონომიკურ და სტრატეგიულ აქტივად.

წყაროები: