აზიის განვითარების ბანკი კრიტიკული მინერალების მიმართულებით ახალ დაფინანსების მექანიზმს ქმნის, რაც აჩვენებს, რომ გლობალური ეკონომიკის მთავარი ბრძოლა მხოლოდ ნავთობსა და გაზზე აღარ გადის. ახალი ინდუსტრიული ეპოქის საფუძველი ხდება ლითიუმი, ნიკელი, კობალტი, სპილენძი, იშვიათი მიწის ელემენტები და სხვა რესურსები, რომელთა გარეშე შეუძლებელია ბატარეების, ელექტრომობილების, მზისა და ქარის ენერგეტიკის, ნახევარგამტარების, ხელოვნური ინტელექტის ინფრასტრუქტურისა და ციფრული ტექნოლოგიების განვითარება. ADB-ის ახალი მექანიზმის მიზანია აზია-წყნარი ოკეანის ქვეყნებს დაეხმაროს არა მხოლოდ ნედლეულის მოპოვებაში, არამედ გადამუშავებაში, წარმოებაში, რეციკლირებაში და მაღალი დამატებითი ღირებულების შექმნაში.

ADB-ის პრეზიდენტმა მასატო კანდამ განაცხადა, რომ კრიტიკული მინერალები „მომავალი ინდუსტრიული ეპოქის სახეს“ განსაზღვრავს და რეგიონი მხოლოდ ნედლეულის მიმწოდებლის როლით არ უნდა შემოიფარგლოს. სწორედ ეს არის ინიციატივის პოლიტიკური და ეკონომიკური მნიშვნელობაც: აზიის ქვეყნებმა უნდა მიიღონ მეტი სარგებელი იმ რესურსებიდან, რომლებიც დღეს სუფთა ენერგიისა და ტექნოლოგიური კონკურენციის საფუძვლად იქცა. ახალი მექანიზმი პროექტების მომზადებას, რეფორმებს, საჯარო ინვესტიციებსა და კერძო კაპიტალის მოზიდვას უნდა დაეხმაროს.

დაფინანსების სისტემა ორი მიმართულებით იმუშავებს. საგრანტო ფანჯარა დააფინანსებს ტექნიკურ-ეკონომიკურ კვლევებს, გარემოსდაცვით და სოციალურ შეფასებებს, ტექნიკურ დახმარებასა და ცოდნის გაზიარებას. ამ მიმართულებით იაპონიამ 20 მილიონი აშშ დოლარი გამოყო, გაერთიანებულმა სამეფომ კი — 1.6 მილიონი აშშ დოლარი. მეორე, კატალიზური დაფინანსების ფანჯარა, სხვა ფინანსური პარტნიორების მოზიდვასა და რისკების გაზიარებას ისახავს მიზნად. პირველ პარტნიორებს შორის არიან კორეის ექსპორტ-იმპორტის ბანკი და კორეის სავაჭრო დაზღვევის კორპორაცია, რომლებმაც თითოეულმა 500 მილიონი აშშ დოლარის მოცულობის მემორანდუმს მოაწერეს ხელი.

ეს ნაბიჯი გლობალური ტენდენციის ნაწილია. დღეს ქვეყნები ცდილობენ შეამცირონ დამოკიდებულება ერთ ან რამდენიმე დომინანტურ მომწოდებელზე, რადგან კრიტიკული მინერალების მიწოდების ჯაჭვი უკვე გადაიქცა ეკონომიკური უსაფრთხოების საკითხად. Reuters-ის ინფორმაციით, იაპონია და ვიეტნამი ენერგეტიკისა და კრიტიკული მინერალების მიმართულებით თანამშრომლობას აძლიერებენ, მათ შორის იშვიათი მიწის ელემენტების მიწოდების ჯაჭვების განვითარებისთვის. ამავე ლოგიკაში ჯდება ამერიკის შეერთებული შტატებისა და უზბეკეთის შეთანხმებაც, რომელიც კრიტიკული მინერალების მიმართულებით ინვესტიციებს და ჩინეთზე დამოკიდებულების შემცირებას უკავშირდება.

ADB-ის ინიციატივა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ფონზე, როცა აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონი ერთდროულად არის როგორც რესურსების წყარო, ისე წარმოების, გადამუშავებისა და ტექნოლოგიური განვითარების სივრცე. ბანკი უკვე მუშაობს ინდოეთში ბატარეების წარმოებასა და რეციკლირებაზე, მონღოლეთში გეოლოგიური მონაცემების რუკაზე დატანაზე, უზბეკეთში ხელოვნურ ინტელექტზე დაფუძნებულ კრიტიკული მეტალების წარმოებასა და ცირკულარულ მიდგომებზე, ყაზახეთში კრიტიკული მინერალების სტრატეგიაზე და ფილიპინებში მარეგულირებელ რეფორმებზე.

თუმცა ამ პროცესს მხოლოდ ეკონომიკური მხარე არ აქვს. კრიტიკული მინერალების მოპოვება ხშირად უკავშირდება გარემოსდაცვით რისკებს, ადგილობრივი მოსახლეობის უფლებებს, წყლის რესურსებზე ზეწოლას და სამთო სექტორში გამჭვირვალობის პრობლემებს. ამიტომ ADB ხაზს უსვამს, რომ მექანიზმის ფარგლებში მხარდაჭერილი პროექტები გარემოსდაცვით და სოციალურ მოთხოვნებს, სათანადო მოკვლევასა და ზემოქმედების შეფასებებს დაექვემდებარება.

ანალიტიკოსების, ეკონომისტების, ენერგეტიკის ექსპერტებისა და მიწოდების ჯაჭვების სპეციალისტების შეფასებით, კრიტიკული მინერალები XXI საუკუნის სტრატეგიული რესურსი ხდება. მათი დასკვნით, ვინც შეძლებს მოპოვებიდან გადამუშავებამდე და წარმოებამდე სრული ღირებულებათა ჯაჭვის შექმნას, ის მიიღებს არა მხოლოდ ეკონომიკურ მოგებას, არამედ გეოპოლიტიკურ უპირატესობასაც. ამ თვალსაზრისით, ADB-ის ახალი მექანიზმი არის მცდელობა, რომ აზიის ქვეყნები აღარ დარჩნენ მხოლოდ ნედლეულის ექსპორტიორებად და ტექნოლოგიური გარდაქმნისგან რეალური დამატებითი ღირებულება მიიღონ.

საბოლოოდ, ეს ინიციატივა აჩვენებს, რომ სუფთა ენერგიაზე გადასვლა მხოლოდ კლიმატის პოლიტიკა აღარ არის. ის არის ახალი ინდუსტრიული კონკურენცია, სადაც გადამწყვეტი ხდება მინერალებზე წვდომა, უსაფრთხო ლოგისტიკა, გამჭვირვალე წესები, ადგილობრივი წარმოება და პასუხისმგებლიანი მოპოვება. აზიის განვითარების ბანკის ახალი ნაბიჯი სწორედ ამ გარდაქმნის ნაწილია — ბრძოლა იმისთვის, რომ მომავლის ტექნოლოგიების საფუძველი უფრო მდგრადი, დივერსიფიცირებული და ნაკლებად მოწყვლადი გახდეს.

წყაროები