ათწლეულების განმავლობაში, ასტრონომები გარე მზის სისტემის პლანეტებს ორ განსხვავებულ კატეგორიად ყოფდნენ. იუპიტერი და სატურნი „გაზის გიგანტები“ იყვნენ, რომლებიც ძირითადად წყალბადისა და ჰელიუმისგან შედგებოდნენ. ურანი და ნეპტუნი „ყინულის გიგანტები“ იყვნენ, გაცილებით პატარები, მაგრამ უფრო მძიმე ელემენტების შემცველები. სამხრეთ-დასავლეთის კვლევითი ინსტიტუტის წარმომადგენელი ოლივიე მუსისისა და მისი თანაავტორების ახალი ნაშრომი, რომელიც გამოქვეყნდა The Planetary Science Journal-ში, იკვლევს, შეიძლება თუ არა კეთილშობილი აირის იზოტოპის არგონ-40 გამოყენება ყინულის გიგანტების სქელი ატმოსფეროს ქვეშ დამალული ქვის მთების აღმოსაჩენად.

მეცნიერები ენთუზიაზმით არიან განწყობილნი, რადგან ჯერ კიდევ მიმდინარეობს კამათი იმის შესახებ, ნამდვილად დაფარულია თუ არა ეს შორეული პლანეტები კლდით. თუმცა, ჩვენ არ შეგვიძლია უბრალოდ მილიარდობით მილის მოშორებით ზონდის გაგზავნა და მათი ზედაპირის გაბურღვა, რათა თავად დავადგინოთ ეს. ამის ნაცვლად, მათ გადაწყვიტეს, ატმოსფეროს ქვეშ არსებული ქანის რაოდენობის უხეში შეფასებისთვის არაპირდაპირი ინდიკატორები, როგორიცაა არგონ-40-ის კონცენტრაცია, გამოეყენებინათ. 

იმის გასაგებად, თუ რატომ შეიძლება კეთილშობილი აირის იზოტოპებიდან ერთ-ერთის არსებობამ განსაზღვროს, შეიცავს თუ არა ის ქანს, აუცილებელია ბანანის სამყაროში მოკლე გადახვევა. ან სულ მცირე, ეს მომცემს საბაბს, ვისაუბრო ბანანებზე პლანეტარული მეცნიერების შესახებ სტატიაში. ბანანი რადიოაქტიურია და მათი რადიოაქტიურობა გამოწვეულია კალიუმ-40-ით, რომელიც ძალიან გავრცელებული ელემენტის შედარებით არასტაბილური ფორმაა. როდესაც კალიუმი-40 იშლება, ის არგონ-40-ად გარდაიქმნება, რომელიც, როგორც კეთილშობილი აირი, პრაქტიკულად ინერტულია. რადიოაქტიური დაშლის უმეტესი ნაწილი კალიუმ-40-ის შემცველ ქანებში ხდება და არა ბანანებში, ამიტომ არგონ-40-ის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული წყარო სიტყვასიტყვით ქანებია. ფორმირების შემდეგ, ის ამ ქანებიდან ბუშტუკებად გამოდის და მასპინძელი პლანეტის ატმოსფეროში შედის. ფაქტობრივად, ის 1%–ს შეადგენს ჰაერისა, რომლითაც ვსუნთქავთ.

იგივე პროცესი შეიძლება მოხდეს ყინულის გიგანტებზეც: არგონ-40 შეიძლება წარმოიქმნას კლდოვან ზედაპირზე და შემდეგ მილიარდობით წლის განმავლობაში ამოვიდეს პლანეტის ატმოსფეროში. ამ გზით, ჩვენ შეგვიძლია გავგზავნოთ ზონდი მათ ატმოსფეროში არგონ-40-ის კონცენტრაციის გასაზომად, რაც ატმოსფეროს ქვეშ ქანების არსებობის ეფექტური ინდიკატორი იქნება. 

არსებობს მხოლოდ ერთი ნაკლი: ქვები არგონ-40-ის ერთადერთი წყარო არ არის. სინამდვილეში, ის უკვე უხვად იყო პროტოზოლურ ნისლეულში, საიდანაც საბოლოოდ ჩამოყალიბდა მზე და ყველა პლანეტა. ამგვარად, ურანსა და ნეპტუნს შეეძლოთ ეს ნარჩენი არგონ-40 „დაეჭირათ“ სიმწიფის მიღწევამდე, რის შედეგადაც არგონ-40 გამოჩნდა მათ ატმოსფეროში, მაგრამ არა მათი კლდოვანი ზედაპირებიდან.

ნაშრომის თანახმად, ადრეული ნეპტუნისა და ურანის მიერ შეგროვებული არგონის რაოდენობა მთლიანად დამოკიდებულია მათი ფორმირების ადგილმდებარეობაზე „არგონის ყინულის ხაზთან“ მიმართებაში. ეს ხაზი, რომელიც დაახლოებით 23-35 კელვინზე მდებარეობს — ტემპერატურა, რომლის დროსაც არგონი იყინება მყარ ყინულად ან იჭედება წყლის ყინულში — განსაზღვრავს, თუ რამდენი პირველყოფილი არგონი შეიწოვეს ​​ნეპტუნმა და ურანმა.

სამწუხაროდ, ჯერ კიდევ მიმდინარეობს კამათი იმის შესახებ, თუ ზუსტად სად წარმოიქმნა მზის სისტემაში ყინულის გიგანტები. თუ ისინი მზესთან ახლოს ჩამოყალიბდნენ და საბოლოოდ მზის სისტემის კიდეებზე დაბრუნდნენ, შესაძლოა, მათ დიდი რაოდენობით არგონის ყინული არ შეეკრათ და მათ ატმოსფეროში არსებული არგონის უმეტესი ნაწილი ქანებიდან გამოთავისუფლების შედეგად ჩამოყალიბდა. მეორეს მხრივ, თუ თეორიები მზის სისტემაში მათი აქტიური მიგრაციის შესახებ მათი ფორმირების შემდეგ მალევე სწორია, მათ, სავარაუდოდ, დიდი რაოდენობით არგონ-40 შეიწოვეს, რაც მას პლანეტებზე კლდოვანი ზედაპირების არსებობის ან არარსებობის უსარგებლო ინდიკატორად აქცევს.

საბედნიეროდ, არსებობს ამ საიდუმლოს პოტენციურად ამოხსნის გზა. არგონ-40-ს აქვს უფრო მსუბუქი იზოტოპური ანალოგი, რომელიც ცნობილია როგორც არგონ-36, რომელიც არ არის რადიოაქტიური და არ წარმოიქმნება დაშლის პროცესში მყოფ ქანებში. მისი დონის გაზომვა საკონტროლო ჯგუფის ფუნქციას შეასრულებს, რაც მეცნიერებს საშუალებას მისცემს შეაფასონ, თუ რამდენი შეიწოვებოდა ატმოსფეროში არსებული არგონი დაბადებისას, ისევე როგორც ჩვენ გვაქვს სხვა შეფასებები არგონ-40-ისა და არგონ-36-ის თანაფარდობის შესახებ ადრეულ მზის სისტემაში.

საბედნიეროდ, ასეთი მონაცემები ახლა ჩნდება, რადგან ურანის ორბიტერისა და ზონდის მისია ამჟამად აქტიური შემუშავების პროცესშია, რომლის სისტემაში ჩასვლაც 2040-იან წლებშია დაგეგმილი. ეს კიდევ უფრო მეტ დროს გვაძლევს, რომ დავხვეწოთ ჩვენი თეორიები იმის შესახებ, თუ რა შეიძლება იქ აღმოვაჩინოთ. და შესაძლოა, ჩასვლის შემდეგ, საბოლოოდ შევძლოთ პასუხის გაცემა კითხვაზე, ნამდვილად აქვთ თუ არა „ყინულის გიგანტებს“ მყარი ზედაპირი.

წყარო: planet-today.ru