პიტერ მადიარის მხარდამჭერები მას "გაზაფხულის ქარს“ ადარებენ, რომელიც გაფანტავს იმ "ლპობად ნისლს“, რომელშიც, მათი აზრით, უნგრული პოლიტიკა ორბანის 16-წლიანი მმართველობის შედეგად ჩაიძირა.
სკეპტიკოსები კი ლაპარაკობენ "მადიარის სექტის“ ბრმა ფანატიზმზე, უწოდებენ მას გამოუცდელ ამბიციურ პიჟონს, slim fit Jesus -ს ან, უბრალოდ, ორბანის ახალგაზრდა და უფრო დახვეწილ ვერსიას.
არჩევნების დასრულებიდან მალევე გაირკვა, რომ "ტისა“ მნიშვნელოვნად უსწრებდა "ფიდესს“.
თავად ორბანმაც დამარცხება აღიარა და შედეგების გამოცხადებიდან ორ საათში მიულოცა გამარჯვება მადიარს.
ელიტური ბავშვობა
პიტერ მადიარი (მისი გვარი უნგრულად სიტყვასიტყვით "უნგრელს“ ნიშნავს) 1981 წლის 16 მარტს ბუდაპეშტში დაიბადა, ოჯახში, რომელსაც ქვეყნის ელიტას მიაკუთვნებდნენ.
მისი ბაბუა, ერეშ პალი, უნგრეთის უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე და ცნობილი სატელევიზიო ფიგურა იყო. ის წლების განმავლობაში უძღვებოდა პოპულარულ გადაცემას "იურიდიული საქმეები“, სადაც რეალურ სასამართლო პროცესებს განიხილავდა. მას ქუჩაში ცნობდნენ და ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან იურისტად მიიჩნეოდა.
მადიარის ნათლია იყო ბებიის ძმა ფერენც მადლი - სამართლის პროფესორი, რომელიც მოგვიანებით შევიდა პარტია "ფიდესში" და გახდა უნგრეთის პრეზიდენტი (2000–2005).
მისი მშობლებიც იურისტები იყვნენ, ამიტომაც გასაკვირი არ არის, რომ მადიარმა სამართლის სწავლა აირჩია.
მანამდე კი დაამთავრა ელიტური კათოლიკური სკოლა ბუდაპეშტში - სწორედ იქ შეხვდა პირველად ვიქტორ ორბანს. 1990-იანი წლების შუაში ორბანმა სკოლაში გამოსვლისას ახალგაზრდებს აუხსნა, რატომ გადავიდა ლიბერალიზმიდან კონსერვატიზმისკენ ჩერჩილის ცნობილი ფრაზით. ამ პასუხმა ახალგაზრდა მადიარზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა.
ჯერ კიდევ პიტერ პაზმანის კათოლიკური უნივერსიტეტის სტუდენტობისას, მადიარი თავის მაშინდელ მეგობარგერგეი გულიაშთან ერთად ისე განიცდიდა ორბანის მარცხს 2002 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, რომ სოლიდარობის ნიშნად მის პარტიაში - "ფიდესში“ ჩაეწერნენ. დღეს გერგეი გულიაშს ვიქტორ ორბანის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელის პოსტი უკავია და ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე ძლევამოსილ ადამიანად მიიჩნევა. მადიართან მას ურთიერთობა არ აქვს. ხოლო 2005 წელს, სწორედ ახალგაზრდა ლექტორის, გულიაშის მიერ ორგანიზებულ წვეულებაზე გაიცნო პიტერ მადიარმა 25 წლის იუდიტ ვარგა - მიშკოლცის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის კურსდამთავრებული, რომელიც სტაჟირებას ბუდაპეშტის ერთ-ერთ ფირმაში გადიოდა. მომდევნო წელს ისინი დაქორწინდნენ, 2009 წელს კი წყვილი ბრიუსელში გადავიდა: ვარგამ ევროპარლამენტის უნგრელი დეპუტატის, იანოშ ადერის თანაშემწის თანამდებობა მიიღო. 2012 წელს ადერი უნგრეთის პრეზიდენტად აირჩიეს, თუმცა ვარგა ბრიუსელში დარჩა და თავისი ქვეყნის სხვა ევროდეპუტატების ოფისებში მუშაობდა. მადიარი ამ დროს თავიდან ბავშვის მოვლის შვებულებაში (ე.წ. დეკრეტში) იყო, შემდეგ კი უნგრეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სტრუქტურასა და ევროკავშირთან მის წარმომადგენლობაში დაბალ პოსტებზე მუშაობდა.
პიტერი და იუდიტი
უნგრეთის პოლიტიკაში მომხდარ თავბრუდამხვევ ცვლილებებს - ვიქტორ ორბანის ხელისუფლებაში დაბრუნებას 2010 წელს, მის მიერ კონსტიტუციის შეცვლას 2011 წელს, დემოკრატიის შეზღუდვის დაწყებას მადიარი ბრიუსელიდან აკვირდებოდა. მოგვიანებით ის ჰყვებოდა, რომ სავსებით პოზიტიურად აღიქვამდა ორბანის მიერ ხელისუფლების ცენტრალიზაციასა და "ხრახნების დაჭერას“: მემარცხენე-ლიბერალური კოალიციის რვაწლიანი მმართველობისა და 2008 წლის კრიზისის შემდეგ, რომელმაც უმძიმესი დარტყმა მიაყენა უნგრეთის ეკონომიკას, ქვეყანას "მტკიცე ხელი“ სჭირდებოდა. იმის გაცნობიერება, რომ ორბანი, არსებითად, ქვეყანას პირადი კონტროლის ქვეშ აქცევდა, მასთან ბევრად უფრო გვიან მოვიდა.
ბუდაპეშტში პიტერ მადიარი ოჯახთან ერთად - იმ დროისთვის მას და იუდიტ ვარგას სამი ვაჟი ჰყავდათ - 2018 წელს დაბრუნდა, როდესაც ვარგას ვიქტორ ორბანის ადმინისტრაციაში ევროკავშირის საქმეთა სახელმწიფო მდივნის თანამდებობა შესთავაზეს. მომდევნო წელს მადიარის მეუღლე დაწინაურდა: იგი იუსტიციის მინისტრად დაინიშნა, მის კომპეტენციაში კვლავ შედიოდა უნგრეთის ურთიერთობები ევროკავშირთან.
ცალკეული დამკვირვებლები უშვებდნენ, რომ ვარგა შედიოდა "ფიდესის“ მწვერვალის იმ ვიწრო წრეში, რომლებიც ვიქტორ ორბანის შესაძლო მემკვიდრეებად განიხილებოდნენ. პიტერ მადიარს ამ დროს მნიშვნელოვანი პოსტები ეკავა სხვადასხვა სახელმწიფო და სახელმწიფოსთან დაკავშირებულ დაწესებულებებში: ხელმძღვანელობდა ევროკავშირის სამართლის დირექციას ერთ-ერთ სახელმწიფო ბანკში, იყო სტუდენტური სესხების ცენტრის გენერალური დირექტორი. მადიარი არაერთხელ შეეცადა ხელისუფლებაში უფრო მაღალი თანამდებობების დაკავებას, თუმცა უშედეგოდ - წერს გამოცემა Politico.
2023 წლის მარტში წყვილმა განქორწინების შესახებ გამოაცხადა. "ჩვენი ქორწინება ორივე მხრიდან დაძაბული იყო“, - ის მოგვიანებით Guardian-ისთვის მიცემულ ინტერვიუში
გარდამტეხი ინტერვიუ
დაახლოებით ამავე დროს, 2023 წლის აპრილში, ქვეყნის პრეზიდენტმა კატალინ ნოვაკმა ხელი მოაწერა განკარგულებას ენდრე კონიას შეწყალების შესახებ - ქალაქ ბიჩკეს საბავშვო სახლის დირექტორის ყოფილი მოადგილისა. ის თავის უფროსთან ერთად ორი წლით ადრე იქნა დაპატიმრებული: საბავშვო სახლის დირექტორი პედოფილიისთვის, ხოლო კონია - დანაშაულის დაფარვის მცდელობისა და მსხვერპლებზე ზეწოლის გამო.
ინფორმაციამ შეწყალების შესახებ მზის შუქი 2024 წლის თებერვლის დასაწყისში იხილა და შოკში ჩააგდო არა მხოლოდ ორბანის ოპონენტები, არამედ მისი პარტიის, "ფიდესის“ ბევრი მხარდამჭერიც - მემარჯვენე, კონსერვატიული ძალისა, რომელიც ტრადიციულ ფასეულობებს უჭერს მხარს. თავდაპირველად ხელისუფლება სკანდალის მიჩუმათებას ცდილობდა, თუმცა მედიაში კრიტიკული პუბლიკაციების სერიისა და საპრეზიდენტო სასახლესთან გამართული საპროტესტო აქციების შემდეგ, კატალინ ნოვაკმა ტელეეთერში საკუთარი გადადგომის შესახებ გამოაცხადა. პოლიტიკიდან წასვლის შესახებ მაშინვე განაცხადა იუდიტ ვარგამაც: 2023 წელს მან თავისი ხელმოწერით დაადასტურა პრეზიდენტის განკარგულება კონიას შეწყალებაზე, ასე რომ, ფორმალური თვალსაზრისით, ისიც იყო ამ გადაწყვეტილების თანამონაწილე.
ნოვაკის გადადგომის შესახებ განცხადებიდან საათნახევარიც არ იყო გასული, როცა პეტერ მადიარის მანამდე იშვიათად განახლებად ფეისბუქ-გვერდზე გამოჩნდა პოსტი, რომელშიც ის აცხადებდა სახელმწიფო კომპანიებში პოსტებიდან წასვლის შესახებ "არა პროფესიული მიზეზების გამო“.
"არცერთი წუთით არ მსურს ვიყო იმ სისტემის ნაწილი, სადაც ნამდვილი ლიდერები ქალების კაბებს ეფარებიან... მე დიდხანს მჯეროდა ეროვნული, სუვერენული, სამოქალაქო უნგრეთის იდეის, მაგრამ დღეს მომიწია საბოლოოდ გამეცნობიერებინა, რომ ეს ყველაფერი სინამდვილეში მხოლოდ ლამაზი გარსია, რომელიც ორ მიზანს ემსახურება: დაფაროს ძალაუფლების მანქანის მუშაობა და უზრუნველყოს კოლოსალური ქონების დაგროვება“, - წერდა მადიარი.
მომდევნო დღეს პეტერ მადიარი დამოუკიდებელი იუთუბ-არხის, "Partizan“-ის სტუდიაში მივიდა. თითქმის ორსაათიანმა ინტერვიუმ ის "ფიდესის“ რიგების არა მეორე, არამედ მესამე ეშელონის პოლიტიკოსიდან საყოველთაო ეროვნულ გმირად აქცია - უნგრული საზოგადოების იმ დუნე ძიების განსახიერებად, რომელიც მიმართული იყო ახალი ლიდერებისკენ, ვინც განსხვავებული იქნებოდა ღრმა იდეურ კრიზისში მყოფი "ძველი ოპოზიციონერებისგან“.
ამ ინტერვიუში კონკრეტული ბრალდებები არ გაჟღერებულა: მადიარი უფრო მეტად უნგრეთის ხელისუფლების სისტემის მანკიერებასა და კორუმპირებულობაზე საუბრობდა. თუმცა, ეს თავისთავადაც სენსაცია იყო ქვეყნისთვის, სადაც სისტემის ცოდვებზე მხოლოდ "ოფიციალური" ოპოზიციონერები ან, საუკეთესო შემთხვევაში, დამოუკიდებელი მედიასაშუალებები საუბრობდნენ. მადიარი კი ჩანდა არა როგორც რევოლუციონერი, არამედ როგორც იმედგაცრუებული ინსაიდერი - ადამიანი, რომელმაც იცის, როგორ მუშაობს უნგრეთის სახელისუფლებო სისტემა, როგორ იხლართება მასში პოლიტიკა სპეცსამსახურებთან და ბიზნესთან და რომელსაც აღარ შეუძლია ამ არასწორ კოორდინატთა სისტემაში ცხოვრება.
ერთი სიტყვით, ინტერვიუმ ფურორი გამოიწვია.
მადიარისთვის თავისებური "პირველი გამოცდა“ გახდა იმავე წლის 15 მარტი, როდესაც უნგრეთი თავისუფლების დღეს აღნიშნავდა. მადიარმა თანამემამულეებს მოუწოდა, ამ დღეს ბუდაპეშტის ერთ-ერთ ცენტრალურ გამზირზე მიტინგზე გამოსულიყვნენ.
"შეფასებების მიხედვით, შეკრებილთა რაოდენობამ 30 ათას ადამიანს მიაღწია - იმაზე მეტს, ვიდრე ნებისმიერ ოპოზიციურ პარტიას შეეძლო ერთ ადგილზე შეეკრიბა ბოლო წლების განმავლობაში“, - ასე აღწერდა ღონისძიების მასშტაბს (რაც თავად მადიარისთვისაც მოულოდნელი იყო) დამოუკიდებელი გამოცემა Telex.
ამ მიტინგზე მადიარმა განაცხადა, რომ აპირებს შექმნას საკუთარი პოლიტიკური პარტია, რომელსაც შეეძლება შეუერთდეს "ყველა კეთილი ნების უნგრელი, ვისაც სურს საკუთარი ქვეყნის საკეთილდღეოდ მუშაობა“.
ბრალდებები ძალადობაში
სანამ თავის დაპირებას შეასრულებდა, ჯერ კიდევ 2024 წლის მარტის ბოლოს, პეტერ მადიარმა გამოაქვეყნა 2023 წლის იანვარში - იუდიტ ვარგასთან განქორწინებამდე ორი თვით ადრე გაკეთებული ჩანაწერი, რომელშიც ასახულია მათ სამზარეულოში მეუღლესთან საუბარი.
საუბარში ვარგა, რომელიც არ იყო გაფრთხილებული, რომ მას იწერდნენ, ქმარს უყვება იმის შესახებ, თუ როგორ "ასუფთავებს“ პროკურატურა გარკვეულ სენსიტიურ დოკუმენტებს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან კორუფციულ საქმეზე. იმ მომენტისთვის მოქმედი იუსტიციის მინისტრი ხმამაღლა აღიარებდა, რომ უნგრეთის ხელისუფლება მაფიოზურ სისტემად იქცა, საიდანაც უბრალოდ ასე გამოსვლა შეუძლებელია.
მოგვიანებით გადაღებულ დოკუმენტურ ფილმში მადიარმა განაცხადა, რომ 2023 წელს ეს ჩანაწერი გააკეთა თავის დასაზღვევად იმ შემთხვევისთვის, თუ ის და ვარგა რეჟიმის რისხვას დაიმსახურებდნენ - წერს Politico.
ჩანაწერმა ორბანის ოპონენტებს დამატებითი არგუმენტები მისცა იმის დასამტკიცებლად, რომ მის მიერ აგებული სახელმწიფო ხელისუფლების სისტემა ფუნდამენტურად მანკიერია: სერიოზული ბოროტმოქმედებების შესახებ იცოდნენ მწვერვალზეც, თუმცა ამის წინააღმდეგ არაფერს აკეთებდნენ ან არაფრის გაკეთება შეეძლოთ.
ჩანაწერის გამოქვეყნებისთანავე იუდიტ ვარგამ განაცხადა, რომ ყოფილი მეუღლე უკვე ერთი წლის განმავლობაში აშანტაჟებდა ამ საუბრის გასაჯაროებით.
"ახლა მან [ჩანაწერი] თავისი პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად გამოიყენა. ასეთი ადამიანი არანაირ ნდობას არ იმსახურებს... ეს გააკეთა კაცმა, რომელსაც სამი ვაჟი ვაჩუქე... ვისაც სიყვარულითა და იმედით ვაძლევდი უამრავ შანსს თავიდან დაეწყო ყველაფერი ურთიერთობაში ძალადობის საშინელი წლების განმავლობაში“, - დაწერა მან "ფეისბუქზე".
ვარგას ბრალდებები ყოფილი მეუღლის მხრიდან ფიზიკური ძალადობის გამოყენების შესახებ სამთავრობო პრესამ აიტაცა. ორბანის მთავარმა პროპაგანდისტულმა რუპორმა, გაზეთმა Magyar Nemzet, მადიარს ვრცელი სტატია მიუძღვნა სათაურით "ლაწირაკი“, სადაც მას, სხვა ეპითეტებთან ერთად, უწოდებდა "ნულს“, რომელმაც ცხოვრებაში ყველაფერს მეუღლის წყალობით მიაღწია, მან კი საბოლოოდ მიატოვა.
სკანდალის დაწყებიდან სამი დღის შემდეგ პეტერ მადიარმა ვარგას ბრალდებებს უპასუხა. ფეისბუქ-პოსტში ის არ უარყოფდა, რომ 18 წლის განმავლობაში მათ ურთიერთობას ბევრი რამ უნახავს, თუმცა დასძინა: "მე არასოდეს აღმიმართავს ხელი ჩემი შვილების დედაზე, მან კი ჩემზე - ბევრჯერ, მუშტითაც და წიხლითაც, ხან მოწმეების თანდასწრებით, ხანაც დახურულ კარს მიღმა“. ცალკე მადიარმა განაცხადა დისკრედიტაციის კამპანიის შესახებ, რომელიც მის წინააღმდეგ ხელისუფლებამ წამოიწყო.
მან დაარსა პარტია "ტისა", რომლემაც 2026 წლის 12 აპრილს უნგრეთში "ორბანიზაცია" დაასრულა...
