კამბოჯის ნაკლებად შესწავლილი კირქვის გამოქვაბულები ათასობით კილომეტრზეა გადაჭიმული. ისინი უამრავი ჯერ კიდევ უცნობი სახეობის სახლია. ამ ეკოსისტემებში ბინადრობენ ცხოველები, რომლებიც მსოფლიოს სხვა ადგილას არ გვხვდება.
ახლა, ჩრდილო-დასავლეთ პროვინცია ბატამბანგში ჩატარებულმა ახალმა კვლევამ რამდენიმე ახალი სახეობა გამოავლინა. მათ შორის არის ფირუზისფერი გველგესლა, “მფრინავი გველი“, გეკონი, ორი მიკრო-ლოკოკინა და ორი მრავალფეხა.
გველგესლას და ახლად აღმოჩენილი გეკონების სამ სახეობას ოფიციალურ სახელებს ჯერ კიდევ არქმევენ. დანარჩენი აღმოჩენები კი უკვე დადასტურდა.
-
კვლევა 2023 წლის ნოემბრიდან 2025 წლის ივლისამდე მიმდინარეობდა. მეცნიერებმა 64 გამოქვაბული შეისწავლეს.
კამბოჯის კარსტული ლანდშაფტი ერთმანეთისგან იზოლირებულ გამოქვაბულებს მოიცავს. კარსტი არის რელიეფი, რომელიც კლდეების დაშლის შედეგად წარმოიქმნება. იქ ჩნდება დიდი გამოქვაბულები, მიწაში ჩამავალი მდინარეები და ღრმულები. თითოეული ასეთი ადგილი დამოუკიდებელ „ევოლუციურ ლაბორატორიად“ მუშაობს. აქ არსებული სახეობები გარემოსთან ადაპტაციის შედეგად განსხვავებულად ვითარდება. კვლევას ხელმძღვანელობდა Fauna & Flora კამბოჯის გარემოს დაცვის სამინისტროსთან ერთად.
ბიოლოგი ლი გრისმერი ამბობს, რომ ეს პროცესი ერთგვარი ბუნებრივი ექსპერიმენტია. მისი თქმით, სხვადასხვა ადგილას ერთი და იგივე პროცესი დამოუკიდებლად მეორდება.
მეცნიერები აგროვებენ სახეობების დნმ-ს და სწავლობენ, როგორ ვითარდებიან ისინი. ზოგიერთი სახეობა ერთმანეთს ჰგავს, ზოგი კი მკვეთრად განსხვავდება. ეს ეხმარება მათ გაარკვიონ, რა ფაქტორები განსაზღვრავს ევოლუციას.
-
მაგალითად, 2024 წელს აღმოჩენილი გეკოს სახეობა Cyrtodactylus kampingpoiensis ოთხ სხვადასხვა ჯგუფად განვითარდა. თითოეული ჯგუფი განსხვავებულად ევოლუციონირებს.
მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ ბიომრავალფეროვნების დაცვა შეუძლებელია მისი სრულად შესწავლის გარეშე.
კვლევის დროს ასევე დაფიქსირდა გლობალურად საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობები. მათ შორისაა სუნდის პანგოლინი, მწვანე ფარშევანგი და მაკაკების რამდენიმე სახეობა.
ზოგიერთ გამოქვაბულში მილიონამდე ღამურა ბინადრობს. თუმცა უსაფრთხოების რისკის გამო, მკვლევრები არ შედიოდნენ იმ გამოქვაბულებში, სადაც დიდი კოლონიები ბინადრობენ.
კამბოჯის ტერიტორიის დაახლოებით 9% კარსტული ლანდშაფტია. ეს დაახლოებით 20 000 კვადრატულ კილომეტრს შეადგენს. მნიშვნელოვანი ნაწილი ჯერ კიდევ შეუსწავლელია. ერთ-ერთ გორაკზე 14 ახალი, ადრე უცნობი გამოქვაბული აღმოაჩინეს.
გამოქვაბულებს აბერები ხშირად იყენებენ სალოცავებად და მედიტაციისთვის.
თუმცა კარსტული ეკოსისტემები საფრთხის წინაშეა. მთავარი პრობლემა ცემენტის წარმოებისთვის ქანების გათხრაა, რამაც შესაძლოა უნიკალური ეკოსისტემა გაანადგუროს.
