მსოფლიოში კიბოს შემთხვევების რაოდენობა მომდევნო ათწლეულებში მკვეთრად გაიზრდება. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის პროგნოზით, გადაუდებელი და კოორდინირებული ზომების გარეშე, 2050 წლისთვის კიბოს ახალი დიაგნოზების რაოდენობა წელიწადში თითქმის 35 მილიონს მიაღწევს.
ჯანმოსა და კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტოს ერთობლივი ანგარიშის მიხედვით, 2024 წელს მსოფლიოში კიბოს დიაგნოზი დაახლოებით 20.6 მილიონ ადამიანს დაუსვეს. დაავადებით ყოველწლიურად დაახლოებით 10 მილიონი ადამიანი იღუპება, რაც დღეში საშუალოდ 26 ათასზე მეტ გარდაცვალებას ნიშნავს.
შემთხვევების მოსალოდნელი ზრდა მხოლოდ დაავადების გავრცელების მატებას არ უკავშირდება. მნიშვნელოვან ფაქტორებად სახელდება მსოფლიო მოსახლეობის ზრდა და დაბერება, თამბაქოსა და ალკოჰოლის მოხმარება, ჭარბი წონა, არასაკმარისი ფიზიკური აქტივობა, არაჯანსაღი კვება, ჰაერის დაბინძურება და კიბოს გამომწვევი ინფექციები.
მკურნალობის შედეგებს ხშირად საცხოვრებელი ადგილი და შემოსავალი განსაზღვრავს
ანგარიშის ერთ-ერთი მთავარი საკითხი ქვეყნებს შორის არსებული უთანასწორობაა. მაღალი შემოსავლის მქონე სახელმწიფოებში პაციენტებს პრევენციის, ადრეული დიაგნოსტიკისა და თანამედროვე მკურნალობის მიღების მნიშვნელოვნად მეტი შესაძლებლობა აქვთ.
მაგალითად, მაღალი შემოსავლის მქონე ქვეყნებში მკერდის კიბოს დიაგნოზის მქონე ქალების დაახლოებით 87% დიაგნოზიდან სულ მცირე ხუთი წლის განმავლობაში ცოცხლობს. დაბალი შემოსავლის მქონე ქვეყნებში იგივე მაჩვენებელი დაახლოებით 42%-ია.
ჯანმოს გენერალური დირექტორის, ტედროს ადანომ გებრეისუსის განცხადებით, კიბოსგან გადარჩენის შესაძლებლობა არ უნდა იყოს დამოკიდებული იმაზე, სად დაიბადა ადამიანი ან რამდენია მისი შემოსავალი.
ანგარიში მიუთითებს, რომ კიბოს წინააღმდეგ ბრძოლის პროგრესი არათანაბარია. ბევრ ქვეყანაში მოქალაქეებს კვლავ შეზღუდული წვდომა აქვთ სკრინინგზე, დიაგნოსტიკაზე, მედიკამენტებზე, სხივურ თერაპიასა და პალიატიურ დახმარებაზე.
კიბო ოჯახებისთვის მძიმე ფინანსურ ტვირთად რჩება
დაავადების გავლენა მხოლოდ ჯანმრთელობის მდგომარეობით არ შემოიფარგლება. ჯანმოს მიერ კიბოს მქონე ადამიანებსა და მათ ოჯახებზე ჩატარებული პირველი გლობალური გამოკითხვის მიხედვით, რესპონდენტების სულ მცირე 45% ფინანსურ სირთულეებს აწყდება.
ნახევარზე მეტი ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებზე მიუთითებს, ხოლო პაციენტების მომვლელთა უმრავლესობა საუბრობს ანაზღაურების გარეშე გაწეულ შრომაზე, სოციალურ იზოლაციასა და ხანგრძლივ ემოციურ დატვირთვაზე.
კიბოს მკურნალობას ხშირად ახლავს მაღალი სამედიცინო ხარჯები, შემოსავლის დაკარგვა და სამუშაოდან ხანგრძლივი გამოთიშვა. დაბალი სოციალური დაცვის მქონე ქვეყნებში დაავადება ოჯახების გაღარიბების ერთ-ერთ მიზეზადაც იქცევა.
გლობალური ტვირთის დიდი ნაწილი აზიასა და ევროპაზე მოდის
2024 წელს კიბოს ახალი შემთხვევების ნახევარზე მეტი აზიაში დაფიქსირდა. კონტინენტზე ასევე მოდიოდა დაავადებით გამოწვეული სიკვდილიანობის 56.5%, რაც ნაწილობრივ აზიის მრავალრიცხოვანი მოსახლეობით აიხსნება.
ევროპაზე კიბოს გლობალური შემთხვევების დაახლოებით 21% და გარდაცვალების 20% მოდიოდა, მიუხედავად იმისა, რომ კონტინენტზე მსოფლიოს მოსახლეობის მხოლოდ 9% ცხოვრობს.
აფრიკის ბევრ ქვეყანაში დიაგნოზირებული შემთხვევების რაოდენობა შედარებით დაბალია, თუმცა სიკვდილიანობა არაპროპორციულად მაღალია. ამის მიზეზებს შორისაა დაგვიანებული დიაგნოსტიკა, მკურნალობაზე შეზღუდული წვდომა და არასრულყოფილი სტატისტიკური აღრიცხვაც.
კიბოს შემთხვევების მნიშვნელოვანი ნაწილის თავიდან აცილება შესაძლებელია
ჯანმოს შეფასებით, კიბოს ყოველი ათი შემთხვევიდან თითქმის ოთხი პრევენცირებად რისკფაქტორებს უკავშირდება.
მთავარ რისკებს შორისაა:
თამბაქოს მოხმარება;
ალკოჰოლი;
ჭარბი წონა და არასაკმარისი ფიზიკური აქტივობა;
ჰაერის დაბინძურება;
ადამიანის პაპილომავირუსი, HPV;
B და C ჰეპატიტები;
Helicobacter pylori-ით ინფიცირება.
ფილტვის კიბო მსოფლიოში კიბოთი სიკვდილიანობის მთავარ მიზეზად რჩება. მამაკაცებში ყველაზე გავრცელებულ ტიპებს შორის ფილტვის, პროსტატისა და კოლორექტული კიბოა, ქალებში კი მკერდის, ფილტვისა და კოლორექტული კიბო.
ჯანმო ქვეყნებს თამბაქოსა და ალკოჰოლის მოხმარების შემცირების, HPV-სა და B ჰეპატიტის საწინააღმდეგო ვაქცინაციის გაფართოების, სკრინინგის ხელმისაწვდომობისა და ადრეული დიაგნოსტიკის გაუმჯობესებისკენ მოუწოდებს.
ანგარიშის მთავარი დასკვნაა, რომ კიბოს შემთხვევების მოსალოდნელი ზრდა გარდაუვალი არ არის. პრევენციაში, ადრეულ გამოვლენასა და მკურნალობის თანაბარ ხელმისაწვდომობაში ინვესტირებას მილიონობით შემთხვევისა და გარდაცვალების თავიდან აცილება შეუძლია.
წყაროები:
ჯანმოს ოფიციალური განცხადება:
https://www.who.int/news/item/08-07-2026-who-calls-for-urgent-action-as-new-cancer-cases-are-projected-to-nearly-double-by-2050
WHO-ის სრული ანგარიში — Global Status Report on Cancer 2026:
https://iris.who.int/bitstreams/4569172f-1a59-4a41-9e17-68f79564b03e/download
ანგარიშის მოკლე ოფიციალური ვერსია:
https://cdn.who.int/media/docs/default-source/documents/health-topics/cancer/3568-ncd-executive-summary.pdf
IARC-ის ოფიციალური გვერდი:
https://www.iarc.who.int/news-events/who-calls-for-urgent-action-as-new-cancer-cases-are-projected-to-nearly-double-by-2050/
IARC-ის კიბოს გლობალური მონაცემები და 2050 წლის პროგნოზი:
https://gco.iarc.who.int/tomorrow/en/dataviz/isotype
