ეკონომიკური დანაშაული მხოლოდ ცალკეული თაღლითობის შემთხვევა არ არის. ეს არის გლობალური სისტემა, რომელიც ყოველწლიურად მსოფლიო ეკონომიკას ტრილიონობით დოლარს აკარგვინებს. მიუხედავად იმისა, რომ ზუსტი მოცულობის დათვლა რთულია, საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებები გვაძლევს მკაფიო სურათს.
ფულის გათეთრება.
გაეროს ნარკოტიკებისა და დანაშაულის ოფისის (UNODC) შეფასებით, მსოფლიოში ყოველწლიურად ირეცხება გლობალური მთლიანი შიდა პროდუქტის 2%-დან 5%-მდე.
დღევანდელი ეკონომიკის მოცულობით ეს ნიშნავს დაახლოებით:
- $800 მილიარდს მინიმალური შეფასებით.
- $2 ტრილიონს მაღალი შეფასებით.
ეს თანხა აღემატება მრავალი სახელმწიფოს მთლიან ეკონომიკას.
ფულის გათეთრება ძირითადად დაკავშირებულია:
- კორუფციასთან.
- ნარკოტრაფიკთან.
- იარაღით ვაჭრობასთან.
- გადასახადების დამალვასთან.
- თაღლითობასთან.
- ორგანიზებულ დანაშაულთან.
კორპორაციული თაღლითობა.
PwC-ის Global Economic Crime Survey-ის მიხედვით, მსოფლიოში გამოკითხული ორგანიზაციების 46%-მა განაცხადა, რომ ბოლო 24 თვის განმავლობაში ეკონომიკურ დანაშაულს ან თაღლითობას შეეჯახა.
ყველაზე გავრცელებული შემთხვევებია:
- კიბერთაღლითობა
- აქტივების მითვისება
- კორუფცია და ქრთამი
- საბუღალტრო მანიპულაცია
- შესყიდვების თაღლითობა
PwC-ის 2022 წლის მონაცემებით, მხოლოდ გამოკითხულ კომპანიებში დაფიქსირებული პირდაპირი ზარალი $42 მილიარდს აღემატებოდა, თუმცა თავად კვლევა მიუთითებს, რომ რეალური ზარალი უფრო მაღალია, რადგან:
- ყველა შემთხვევა არ ფიქსირდება.
- კომპანიები რეპუტაციული ზიანის გამო ინფორმაციას მალავენ.
- არ ითვლება დაკარგული კლიენტები და ინვესტიციები.
სამუშაო ადგილზე თაღლითობა — ბიზნესის უხილავი დანაკარგი
Association of Certified Fraud Examiners (ACFE) აცხადებს, რომ ორგანიზაციები საშუალოდ წლიური შემოსავლის 5%-ს კარგავენ შიდა თაღლითობის გამო.
ეს მოიცავს:
- თანამშრომლების მიერ თანხის მითვისებას.
- ყალბ ანგარიშებს.
- ქრთამს.
- ყალბ მიმწოდებლებს.
- ხარჯების გაყალბებას.
- ბუღალტრულ მანიპულაციებს.
თუ ეს მაჩვენებელი მსოფლიო ეკონომიკაზე გადავიტანეთ, საუბარია ტრილიონობით დოლარის დანაკარგზე ყოველწლიურად.
ACFE-ის ანგარიშის მიხედვით:
- საშუალო თაღლითური შემთხვევა გრძელდება 12 თვე, სანამ გამოვლინდება
- ერთ შემთხვევაზე საშუალო ზარალი დაახლოებით $145,000 იყო
- მენეჯერულ დონეზე ჩადენილი თაღლითობა ყველაზე დიდ ზარალს იწვევს
კორუფცია.
გაეროს შეფასებით, მხოლოდ კორუფციის პირდაპირი ეკონომიკური ღირებულება მსოფლიოში ყოველწლიურად $2.6 ტრილიონს აღწევს.
ეს არის მსოფლიო მშპ-ს დაახლოებით 5%.
ამ თანხაში შედის:
- ქრთამი.
- სახელმწიფო თანხების გაფლანგვა.
- გაყალბებული ტენდერები.
- გავლენებით ვაჭრობა.
- არაკონკურენტული კონტრაქტები.
რას ნიშნავს ეს ციფრები პრაქტიკაში?
ეს თანხები რომ ეკონომიკაში დარჩეს, შესაძლებელი იქნებოდა:
- ათასობით ახალი საავადმყოფოს აშენება.
- მილიონობით სამუშაო ადგილის შექმნა.
- ინფრასტრუქტურის განახლება.
- საგადასახადო ტვირთის შემცირება.
- განათლებისა და ჯანდაცვის დაფინანსების გაზრდა.
ეკონომიკური დანაშაული არ არის მცირე პრობლემა. ეს არის პარალელური ეკონომიკა, რომელიც ყოველწლიურად მსოფლიოს რამდენიმე ტრილიონ დოლარს აკარგვინებს. ეს ფული არ ქრება ჰაერში, ის უბრალოდ აღარ მუშაობს საზოგადოების სასარგებლოდ და მხოლოდ ერთეულების კეთილდღეობას ხმარდება.
ცნობისთვის, ეკონომიკური დანაშაული ნიშნავს კანონის დარღვევას, რომელიც დაკავშირებულია ფულთან, ქონებასთან, ბიზნესთან, ფინანსურ ოპერაციებთან ან ეკონომიკურ სარგებელთან. ასეთ დანაშაულში მიზანი ხშირად უკანონო მოგების მიღებაა.
მაგალითები:
- თაღლითობა
- გადასახადების დამალვა
- ფულის გათეთრება
- ყალბი დოკუმენტებით სესხის აღება
- კორუფცია და ქრთამი
- ბიუჯეტის თანხების მითვისება
- საბანკო ანგარიშებით მანიპულაცია
- კონტრაბანდა
- ფასების ხელოვნურად გაზრდა ან შეთანხმებული კარტელი
მარტივად რომ ვთქვათ:
თუ ადამიანი ან კომპანია ფინანსურ წესებს არღვევს და ამით სარგებელს იღებს, ეს ხშირად ეკონომიკურ დანაშაულად ითვლება.
ვინ იძიებს?
ასეთ საქმეებს ხშირად იძიებენ ფინანსური პოლიცია, პროკურატურა, საგადასახადო ორგანოები ან ანტიკორუფციული უწყებები.
ანალიზისთვის დამუშავებული წყაროები:
• UNODC – https://www.unodc.org/unodc/en/money-laundering/overview.html
• PwC Global Economic Crime Survey – https://www.pwc.com/gx/en/services/forensics/economic-crime-survey/2022.html
• ACFE Report to the Nations – https://legacy.acfe.com/report-to-the-nations/2024/
• United Nations (Corruption Data) – https://press.un.org/en/2018/sc13493.doc.htm
