თუ UNODC-ის შეფასებას გამოვიყენებთ, რომლის მიხედვითაც ეკონომიკური დანაშაულის, განსაკუთრებით ფულის გათეთრების მასშტაბი ქვეყნების ეკონომიკის 2%-დან 5%-მდეა, შეგვიძლია საქართველოს შემთხვევაშიც სავარაუდო სურათი დავინახოთ.
საქართველოს ეკონომიკის ფონზე.
საქართველოს ნომინალური მთლიანი შიდა პროდუქტი ბოლო მონაცემებით დაახლოებით $33-35 მილიარდის ფარგლებშია.
თუ აქედან 2%-5% დავიანგარიშებთ:
- 2% = $660 მილიონი
- 3% = $990 მილიონი
- 5% = $1.75 მილიარდი
ეს ნიშნავს, რომ მხოლოდ საერთაშორისო შეფასებითი მოდელით, ეკონომიკური დანაშაულის შესაძლო მასშტაბი საქართველოში წლიურად ასეულ მილიონებს და შესაძლოა მილიარდ დოლარსაც აღწევდეს.
ლარში რამდენია?
თუ საშუალოდ 1 დოლარი = 2.7 ლარი ავიღებთ:
- $660 მილიონი ≈ 1.78 მილიარდი ლარი
- $990 მილიონი ≈ 2.67 მილიარდი ლარი
- $1.75 მილიარდი ≈ 4.72 მილიარდი ლარი
რას ნიშნავს ეს თანხა?
ეს რესურსი შეიძლება ყოფილიყო:
- ახალი გზები და რეგიონული ინფრასტრუქტურა
- სკოლების რეაბილიტაცია
- საავადმყოფოების გაძლიერება
- პენსიებისა და სოციალური დახმარებების ზრდა
- მცირე ბიზნესის დაფინანსება
- სოფლის მეურნეობის მხარდაჭერა
რა შედის ეკონომიკურ დანაშაულში?
საქართველოს შემთხვევაშიც საუბარი შეიძლება იყოს:
- გადასახადების დამალვაზე
- ჩრდილოვან ეკონომიკაზე
- ფულის გათეთრებაზე
- ტენდერულ კორუფციაზე
- საბაჟო სქემებზე
- ფინანსურ თაღლითობაზე
- ბიუჯეტის თანხების არაეფექტიან ან უკანონო გამოყენებაზე
ავტორის შენიშვნა:
ეს არ ნიშნავს, რომ ზუსტად ეს თანხა იპარება. ეს არის საერთაშორისო პრაქტიკაზე დაფუძნებული შეფასებითი დიაპაზონი, რომელიც აჩვენებს რამდენად ძვირი შეიძლება უჯდებოდეს ქვეყანას სუსტი კონტროლი და ეკონომიკური დანაშაული.
საქართველოს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ რეგისტრირებული დანაშაულის მონაცემები აჩვენებს, რომ ეკონომიკური ხასიათის საქმეები რეალურად ფიქსირდება, თუმცა მათი სრული მასშტაბი, როგორც წესი, ბევრად ფართოა, ვიდრე მხოლოდ რეგისტრირებული საქმეები.
2025 წლის შსს სტატისტიკიდან
ოფიციალური მონაცემებით, 2025 წელს წინა წელთან შედარებით თაღლითობის შემთხვევები შემცირებული იყო. ასევე უწყება მიუთითებს, რომ შემცირდა რიგი სხვა კატეგორიის დანაშაულებიც.
თუმცა მხოლოდ შემცირებული რაოდენობა ავტომატურად არ ნიშნავს პრობლემის შემცირებას. ეკონომიკურ დანაშაულში ხშირია შემთხვევები, როცა:
- დანაშაული გვიან ვლინდება
- დაზარალებული არ მიმართავს პოლიციას
- საქმე ადმინისტრაციულ დავად რჩება
- ზარალი ნაწილდება მრავალ ეპიზოდად
- კიბერთაღლითობა სხვა კატეგორიებში ხვდება
სად არის ყველაზე დიდი რისკი დღეს?
საქართველოს რეალობაში ეკონომიკური დანაშაულის ძირითადი მიმართულებები, სავარაუდოდ, არის:
- ონლაინ თაღლითობა და ყალბი ინვესტიციები
- საბანკო ბარათებით თაღლითობა
- კრიპტოსქემები და პირამიდები
- ყალბი სესხები და დოკუმენტები
- ტენდერული ინტერესთა კონფლიქტი
- გადასახადების დამალვა და ჩრდილოვანი ოპერაციები
რატომ არ ჩანს სრული სურათი?
შსს სტატისტიკა აჩვენებს რეგისტრირებულ შემთხვევებს, მაგრამ ეკონომიკური დანაშაულის ნაწილი საერთოდ არ რეგისტრირდება. მაგალითად, თუ მოქალაქე ონლაინ თაღლითობაში დაკარგავს მცირე თანხას და არ იჩივლებს — სტატისტიკაში არ მოხვდება. ასევე თუ კომპანია შიდა მითვისებას ჩუმად მოაგვარებს, არც ეს გამოჩნდება. ისიც უნდა ვიცოდეთ, რომ თუ უკანონო ფული სხვა სახელით მოძრაობს, აღმოჩენა რთულდება.
მხოლოდ ბოლო დროს გახმაურებული საქმეებიც რომ ავიღოთ, საჯაროდ დასახელებული თანხები ათეულ მილიონებს აღწევს, ხოლო თუ ფულის გათეთრების მასშტაბურ ეპიზოდებსაც ჩავრთავთ, მოცულობა უკვე მილიარდ ლარს სცდება. ეს ნიშნავს, რომ საუბარი აღარ არის მხოლოდ ცალკეულ კორუფციულ ან თაღლითურ შემთხვევებზე — საქმე ეხება რესურსს, რომელიც საკმარისი იქნებოდა სოციალური პროგრამების, საბავშვო ბაღების, თავდაცვის, მუნიციპალური ინფრასტრუქტურისა და სხვა საჯარო სერვისების დასაფინანსებლად. სულ რამდენიმე გახმაურებულ საქმეს ჩაგიშლით ფინანსურად:
ირაკლი ღარიბაშვილის საქმეზე დაახლოებით 20 მილიონ ლარს, ჯუანშერ ბურჭულაძის საქმეზე თავდაცვის სამინისტროსთვის მიყენებულ 1 333 728 ლარის ზიანს, ეკონომიკის ყოფილი მინისტრის მოადგილის რომეო მიქაუტაძის საქმეზე დასახელებულ დაახლოებით 8.5 მილიონ ლარს, გრიგოლ ლილუაშვილთან დაკავშირებული პირის, კობა ხუნდაძის სახლიდან ამოღებულ 1 319 300 დოლარს — რაც 2026 წლის 19 აპრილის ოფიციალური კურსით დაახლოებით 3.55 მილიონი ლარია — ასევე უფასო სასადილოების პროგრამიდან თაღლითურად დაუფლებულ 3 529 000 ლარს და 16 საბავშვო ბაღის მშენებლობის საქმეზე მითვისებულ 4 762 587 ლარს, ჯამურად მივიღებთ დაახლოებით 41.7 მილიონ ლარს. თუ ამ ჩამონათვალს დავუმატებთ ე.წ. სავალუტო ჯიხურის საქმეს, სადაც პროკურატურის ვერსიით საუბარია 665 მილიონი დოლარის გათეთრებაზე, მაშინ მხოლოდ ამ ერთი ეპიზოდის დამატებით მასშტაბი დაახლოებით 1.79 მილიარდ ლარამდე ადის, ხოლო ზემოთ ჩამოთვლილ საქმეებთან ერთად — დაახლოებით 1.83 მილიარდ ლარამდე. აქ ძალიან მნიშვნელოვანია ერთი დაზუსტება: ეს თანხა ფულის გათეთრების სავარაუდო მოცულობაა და არა ავტომატურად ბიუჯეტისთვის მიყენებული პირდაპირი ზარალი, ამიტომ ანალიტიკურ ტექსტში ჯობს ცალკე გაიმიჯნოს „ბიუჯეტური/ქონებრივი ზიანი“ და „უკანონო თანხის ლეგალიზების მოცულობა
1.83 მილიარდი ლარით რა გაკეთდებოდა საქართველოში?
- 300-ზე მეტი ახალი საბავშვო ბაღი
- ათასობით ოჯახისთვის სოციალური საცხოვრებელი
- რეგიონული გზების სრული რეაბილიტაცია
- ახალი საავადმყოფოები
- პენსიის ზრდა ასიათასობით მოქალაქისთვის
- სტუდენტური გრანტების გაზრდა
ანალიზისას ავტორის მიერ გამოყენებული წყაროები
• United Nations Office on Drugs and Crime – ფულის გათეთრების გლობალური მასშტაბი
https://www.unodc.org/unodc/en/money-laundering/overview.html
• World Bank – საქართველოს ეკონომიკისა და მშპ-ის მონაცემები
https://data.worldbank.org/country/georgia
• International Monetary Fund – საქართველოს მაკროეკონომიკური მონაცემები
https://www.imf.org/
• National Statistics Office of Georgia – ოფიციალური სტატისტიკური მონაცემები
https://www.geostat.ge/
• Ministry of Internal Affairs of Georgia – შსს რეგისტრირებული დანაშაულის სტატისტიკა 2025
https://info.police.ge/page?id=964&parent_id=115
• Rustavi 2 – შსს 2025 წლის სტატისტიკის შეჯამება
https://rustavi2.ge/ka/news/338465
• National Statistics Office of Georgia – დანაშაულის სტატისტიკა საქართველოში
https://www.geostat.ge/en/modules/categories/131/Crime-statistics
• 1TV Georgia – ირაკლი ღარიბაშვილის საქმეზე ბრალის წარდგენა და დაახლოებით 20 მილიონ ლარზე საუბარი
https://1tv.ge/news/irakli-gharibashvils-brali-waredgina-prokuratura-aghkvetis-ghonisdziebad-milioni-laris-giraos-itkhovs/
• 1TV Georgia – ჯუანშერ ბურჭულაძის საქმეზე თავდაცვის სამინისტროსთვის 1,333,728 ლარის ზიანი
https://1tv.ge/news/prokuratura-juansher-burchuladzistvis-saproceso-shetankhmebis-gaformebaze-uars-ambobs-da-daakhloebit-2-5-milioni-laris-ghirebulebis-qonebis-chamortmevas-itkhovs/
• საქართველოს პროკურატურა – რომეო მიქაუტაძის საქმეზე განსაკუთრებით დიდი ოდენობის ქონების ლეგალიზება
https://pog.gov.ge/
• Interpressnews – კობა ხუნდაძის სახლიდან $1,319,300-ის ამოღება
https://www.interpressnews.ge/
• საქართველოს პროკურატურა – სოციალურად დაუცველთა უფასო სასადილოების საქმეზე 3,529,000 ლარის მითვისება
https://pog.gov.ge/
• საქართველოს პროკურატურა – 16 საბავშვო ბაღის მშენებლობის საქმეზე 4,762,587 ლარის მითვისება
https://pog.gov.ge/
• Radio Free Europe/Radio Liberty – ე.წ. სავალუტო ჯიხურის საქმეზე $665 მილიონის გათეთრების საქმე
https://www.radiotavisupleba.ge/a/33533114.html
