აგროთანადაფინანსების პროგრამა სოციალურიდან ბიზნესზე მორგებულ მოდელზე გადადის - ახალი წესებით სახელმწიფო მხარდაჭერა კომერციულ პროექტებსა და ფერმერთა ბიზნესის გაფართოებაზე იქნება ორიენტირებული, რაც, მარწყვის მწარმოებელთა ასოციაციის შეფასებით, პროგრამას სოციალური დახმარების მექანიზმიდან რეალურ საინვესტიციო ინსტრუმენტად გარდაქმნის.

2026 წლის 1 ივლისიდან ამოქმედებული აგროთანადაფინანსების სახელმწიფო პროგრამა სოფლის მეურნეობის მხარდაჭერის სისტემას არსებითად ცვლის. სახელმწიფომ მანამდე ცალ-ცალკე მოქმედი 15 პროგრამა ერთ ჩარჩოში გააერთიანა და დაფინანსების აქცენტი სოციალური მხარდაჭერიდან ეკონომიკურად დასაბუთებულ, კომერციულ პროექტებზე გადაიტანა. პროგრამა მოიცავს მრავალწლოვანი კულტურების გაშენებას, სათბურების, მეცხოველეობისა და მეფრინველეობის ფერმების მოწყობას, მეფუტკრეობას, აკვაკულტურას, შემნახველი და გადამმუშავებელი საწარმოების განვითარებასა და სასაკლაოების მოდერნიზაციას.

ახალი სისტემის მთავარი უპირატესობა სახელმწიფო თანადაფინანსების მასშტაბია. სააგენტოს მონაწილეობა პროექტის ღირებულების 50%-მდე, თუმცა არაუმეტეს 2 მილიონი ლარისა განისაზღვრება, ხოლო ერთი საინვესტიციო პროექტის მაქსიმალური მოცულობა ძირითად შემთხვევაში 4 მილიონი ლარია. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ცვლილება სათბურების მიმართულებით განხორციელდა, რადგან მწარმოებლებს ახლა პირდაპირი თანადაფინანსებით სარგებლობა შეუძლიათ და არა მხოლოდ სესხის პროცენტის სუბსიდირებით. მარწყვის მწარმოებელთა ასოციაციის ხელმძღვანელი მანანა ანჯაფარიძე პროგრამას დადებითად აფასებს და აცხადებს: „ეს უკვე აღარ არის სოციალური პროგრამა, ეს უკვე ბიზნესზე და ფერმერის საჭიროებაზე მორგებული პროგრამაა“. მისი შეფასებით, დაცულ გრუნტში წარმოების მხარდაჭერა ფერმერებს კლიმატური რისკების, დაავადებებისა და მოსავლის არასტაბილურობის შემცირებაში დაეხმარება.

სამინისტროს განმარტებით, რეფორმის მიზანია დაფინანსების სხვადასხვა ინსტრუმენტის ერთ სისტემაში მოქცევა, პროექტებისთვის სტანდარტული ბიუჯეტების განსაზღვრა და სახელმწიფო რესურსის შედეგიანობის უკეთ გაზომვა. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილე ლაშა დოლიძე აცხადებს, რომ სტანდარტული ბიუჯეტები ბაზარზე ფასების ცვლილებისა და ბიზნესთან კონსულტაციების შესაბამისად განახლდება. მთავრობის არგუმენტით, წინასწარ განსაზღვრული კრიტერიუმები უნდა ამცირებდეს შემთხვევითი ან ეკონომიკურად გაუმართლებელი პროექტების დაფინანსების რისკს.

თუმცა პროგრამის ყველაზე სადავო ნაწილი თანხის გაცემის ახალი თანმიმდევრობაა. ფერმერმა პროექტი და ბიზნესგეგმა ჯერ სოფლის განვითარების სააგენტოს უნდა წარუდგინოს, დადებითი გადაწყვეტილების შემდეგ მოიპოვოს საკუთარი ან საბანკო დაფინანსება, განახორციელოს ინვესტიცია და ხარჯები აუდიტორულად დაადასტუროს. სახელმწიფო საკუთარ წილს მხოლოდ შესრულებული სამუშაოს მონიტორინგის შემდეგ ჩარიცხავს. ეს ნიშნავს, რომ 50%-იანი თანადაფინანსების მიუხედავად, ბენეფიციარს პროექტის დასაწყებად სრული თანხის ან საკმარისი საკრედიტო რესურსის მოძიება სჭირდება.

სწორედ ამ გარემოებას ასახელებენ კრიტიკოსები მცირე და საშუალო მეურნეობებისთვის მთავარ ბარიერად. ეკონომიკის დოქტორი და სოფლის მეურნეობის მინისტრის ყოფილი მოადგილე გოჩა ცოფურაშვილი პროგრამას „მეორე საფეხურიდან მე-15 საფეხურზე ახტომას“ უწოდებს. მისი შეფასებით, სააგენტოსთვის ბიზნესგეგმების პირველადი შეფასების ფუნქციის გადაცემა პროცესის გაჭიანურებისა და ხელმისაწვდომობის შემცირების რისკს ქმნის, განსაკუთრებით მაშინ, თუ უწყებას საკმარისი კვალიფიციური კადრი და დიდი რაოდენობის განაცხადების სწრაფად დამუშავების შესაძლებლობა არ ექნება. იგი ასევე მიიჩნევს, რომ პროგრამაში არასაკმარისად ჩანს მიწების კონსოლიდაციის, კოოპერაციისა და მცირე მეურნეობების ჩართულობის საკითხები.

აგრობიზნესის წარმომადგენელი ბექა გონაშვილიც მიუთითებს, რომ ახალი მოდელი კლასიკური შეღავათიანი აგროკრედიტისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება. მისი შეფასებით, სახელმწიფო ფილტრი აუცილებელია, თუმცა მან რეალური რისკები უნდა შეამციროს და არა დოკუმენტების მოძრაობით შეაფერხოს ინვესტიცია. მცირე ფერმერისთვის პრობლემა არა მხოლოდ დაფინანსების საბოლოო ოდენობა, არამედ პროექტის დასრულებამდე საჭირო საბრუნავი კაპიტალი და ბანკისთვის მისაღები უზრუნველყოფაა.

რძის მწარმოებელთა ასოციაციის ხელმძღვანელი კახა კონიაშვილი შედარებით შუალედურ პოზიციას იკავებს. მისი შეფასებით, სახელმწიფო შეფასების დამატება ბიუროკრატიას გაზრდის, თუმცა პერსპექტიული პროექტისთვის სააგენტოს დადებითმა გადაწყვეტილებამ შესაძლოა ბანკის ნდობა და სესხის მიღების შესაძლებლობაც გაზარდოს. კონიაშვილის აზრით, წარსულში სახელმწიფო დახმარება ზოგჯერ პროექტის ეკონომიკური სიცოცხლისუნარიანობის სათანადო შეფასების გარეშე გაიცემოდა, ამიტომ მონიტორინგის გაძლიერება რესურსის ეფექტიანად გამოყენებისთვის აუცილებელია.

პროგრამის მნიშვნელობას სოფლის მეურნეობის ეკონომიკური მასშტაბიც აჩვენებს. საქსტატის 2025 წლის წინასწარი მონაცემებით, სოფლის, სატყეო და თევზის მეურნეობაში შექმნილმა დამატებულმა ღირებულებამ 5.42 მილიარდი ლარი შეადგინა, რაც ქვეყნის 104.6-მილიარდიანი მშპ-ის დაახლოებით 5.2%-ია. სექტორის ნომინალური გამოშვება გაიზარდა, თუმცა სოფლის მეურნეობა კვლავ მაღალი კლიმატური, ფასობრივი და ფინანსური რისკებით გამოირჩევა. ასეთ პირობებში სახელმწიფო დახმარების შედეგიანობა მხოლოდ გამოყოფილი თანხით ვერ შეფასდება, მთავარი იქნება, რამდენად გაიზრდება წარმოება, პროდუქტიულობა, ექსპორტი და ფერმერთა შემოსავლები.

დარგის წარმომადგენელთა შეფასებების შეჯერებით, ახალი პროგრამის წარმატებას სამი ფაქტორი განსაზღვრავს: სააგენტოს უნარი, სწრაფად და კომპეტენტურად შეაფასოს ბიზნესგეგმები; ბანკების მზაობა, დააფინანსონ უკვე მოწონებული პროექტები; და მცირე მწარმოებლებისთვის საწყისი კაპიტალის რეალური ხელმისაწვდომობა. თუ სახელმწიფო ფილტრი ხარისხიან პროექტებს გამოარჩევს და განაცხადების განხილვა არ გაჭიანურდება, მოდელმა შეიძლება საბიუჯეტო რესურსი უფრო პროდუქტიულ ინვესტიციებში მიმართოს. მაგრამ თუ პირველადი ხარჯების დაფინანსება მხოლოდ ძლიერი ბალანსისა და უზრუნველყოფის მქონე კომპანიებმა შეძლეს, პროგრამა ბიზნესზე მორგებული გახდება, თუმცა მცირე ფერმერების მნიშვნელოვანი ნაწილისთვის მიუწვდომელი დარჩება. პრაქტიკულ პასუხს პროგრამის პირველ თვეებში დამტკიცებული პროექტების რაოდენობა, განხილვის ვადები, უარის მიზეზები და ბენეფიციართა ზომის მიხედვით განაწილება გასცემს.

მონაცემები და პროგრამის პირობები გადამოწმებულია 2026 წლის 11 ივლისის მდგომარეობით. მასალის ერთი კვირის შემდეგ გამოქვეყნების გამო მიზანშეწონილია გამოქვეყნებამდე სოფლის განვითარების სააგენტოს გვერდზე პირობების შესაძლო ცვლილების დამატებით შემოწმება.

წყაროები: