შვედეთი პატიმრებს ესტონეთში აგზავნის: როგორ იქცა ტარტუს ციხე სკანდინავიური პენიტენციური კრიზისის ეკონომიკურ გამოსავლად.

შვედეთის პარლამენტმა ტარტუს ციხის იჯარასთან დაკავშირებით ესტონეთთან გაფორმებული შეთანხმების რატიფიცირება მოახდინა. გადაწყვეტილება ერთი შეხედვით პენიტენციური სისტემის ტექნიკურ საკითხს ჰგავს, თუმცა რეალურად ის ევროპის ციხეების სისტემაში მიმდინარე უფრო ფართო პროცესებს ასახავს. მზარდი დანაშაული, ციხეების გადატვირთულობა, პატიმართა რაოდენობის ზრდა და ინფრასტრუქტურული ხარჯები ევროპის არაერთ ქვეყანას აიძულებს, ტრადიციული მიდგომები გადახედოს.

შეთანხმების მიხედვით, შვედეთი ტარტუს ციხეში 600-მდე პატიმარს გადაიყვანს. ამისთვის გამოყენებული იქნება დაახლოებით 400 საკანი. ხელშეკრულება ხუთი წლის ვადით გაფორმდა და საჭიროების შემთხვევაში კიდევ სამი წლით შეიძლება გაგრძელდეს. პირველი პატიმრების მიღება მიმდინარე წლის აგვისტოდან იგეგმება.

ესტონეთის იუსტიციისა და ციფრული ტექნოლოგიების მინისტრის, ლიისა-ლი პაკოსტას განცხადებით, შვედეთის პარლამენტის გადაწყვეტილება ესტონეთის პენიტენციური სისტემის მიმართ ნდობის გამოხატულებაა. მისი თქმით, ტარტუს ციხის დატვირთვა ქვეყანას საშუალებას მისცემს შეინარჩუნოს უნიკალური ინფრასტრუქტურა, კვალიფიციური პერსონალი და პროფესიული შესაძლებლობები, რომლებიც ბოლო წლებში პატიმართა რაოდენობის შემცირების ფონზე ნაკლებად გამოიყენებოდა.

პროექტის ეკონომიკური მნიშვნელობა სწორედ აქ იწყება. ესტონეთში ბოლო ათწლეულში პატიმართა რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირდა. შედეგად, თანამედროვე პენიტენციური ინფრასტრუქტურის ნაწილი არასრულად დატვირთული აღმოჩნდა. ხელისუფლების შეფასებით, ტარტუს ციხის უცხოელი პატიმრებით შევსება ქვეყანას დამატებით შემოსავალს მოუტანს, შეინარჩუნებს ასეულობით სამუშაო ადგილს და შეამცირებს იმ ხარჯს, რომელიც ცარიელი ან ნაწილობრივ დატვირთული დაწესებულებების შენარჩუნებას უკავშირდება.

შვედეთისთვის კი საკითხი საპირისპირო პრობლემის გადაწყვეტაა. ბოლო წლებში ქვეყანაში მძიმე ძალადობრივი დანაშაულების, ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულებისა და კრიმინალური დაჯგუფებების აქტივობის ზრდამ პატიმართა რაოდენობაც გაზარდა. შვედეთის ციხეების და პრობაციის სამსახურის მონაცემებით, მომდევნო წლებში თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებებზე ზეწოლა კიდევ უფრო გაიზრდება. ხელისუფლება პროგნოზირებს, რომ არსებული ინფრასტრუქტურა მოთხოვნას სრულად ვეღარ დააკმაყოფილებს.

ევროპაში ეს პირველი შემთხვევა არ არის. წარსულში ნორვეგიას ნიდერლანდებში ჰქონდა იჯარით აღებული საპატიმრო სივრცე, ხოლო ბელგია გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პატიმრებს სხვა ქვეყნებშიც ათავსებდა. თუმცა შვედეთისა და ესტონეთის შეთანხმება განსაკუთრებული ყურადღების ცენტრში მოექცა, რადგან საქმე ეხება ერთ-ერთ ყველაზე განვითარებულ სოციალურ სახელმწიფოს, რომელიც საკუთარი პენიტენციური სისტემის პრობლემების გადასაჭრელად საზღვარგარეთ არსებულ ინფრასტრუქტურას იყენებს.

შეთანხმება მკაცრ პირობებსაც ითვალისწინებს. ტარტუში არ გადაიყვანენ ტერორიზმისთვის მსჯავრდებულ პირებს, ორგანიზებული დანაშაულის მაღალი რისკის მქონე პატიმრებს, ქალებსა და არასრულწლოვნებს. პატიმრები იქნებიან სრულწლოვანი მამაკაცები, რომლებიც ძირითადად ძალადობრივი ან ნარკოტიკებთან დაკავშირებული დანაშაულებისთვის იხდიან სასჯელს. ორივე ქვეყნის ხელისუფლება პატიმრების შერჩევის პროცესში ერთობლივად იქნება ჩართული.

მნიშვნელოვანია ფინანსური ასპექტიც. ყველა ხარჯს, მათ შორის პატიმრების განთავსებას, დაცვას, სამედიცინო მომსახურებასა და ადმინისტრირებას, შვედეთის სახელმწიფო დაფარავს. ესტონეთის ტერიტორიაზე არცერთი შვედი პატიმარი არ გათავისუფლდება. სასჯელის ვადის დასრულებამდე ისინი შვედეთში დაბრუნდებიან, რაც ესტონეთის ხელისუფლებისთვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პოლიტიკური პირობა იყო.

ანალიტიკოსების შეფასებით, შეთანხმება ევროპის პენიტენციური სისტემების ტრანსფორმაციის ერთ-ერთი პირველი თვალსაჩინო მაგალითია. მათი აზრით, ევროკავშირში დემოგრაფიული, სოციალური და კრიმინოლოგიური ტენდენციები სულ უფრო განსხვავებულ სურათს ქმნის. ზოგ ქვეყანაში პატიმართა რაოდენობა მცირდება და ინფრასტრუქტურა არასრულად იტვირთება, სხვაგან კი ახალი ციხეების მშენებლობა ხდება საჭირო. ასეთ პირობებში ქვეყნებს შორის თანამშრომლობა ეკონომიკურად უფრო ეფექტიანი შეიძლება აღმოჩნდეს, ვიდრე მილიარდობით ევროს ღირებულების ახალი დაწესებულებების მშენებლობა.

მეორე მხრივ, კრიტიკოსები ადამიანის უფლებებისა და სამართლებრივი კონტროლის საკითხებზე მიუთითებენ. მათი შეფასებით, პატიმრის საკუთარი ქვეყნის გარეთ განთავსება ზრდის ოჯახთან კონტაქტის, რეაბილიტაციისა და საზოგადოებაში დაბრუნების პროცესებთან დაკავშირებულ გამოწვევებს. ამასთან, ჩნდება კითხვებიც იმის შესახებ, რამდენად შეიძლება პენიტენციური ინფრასტრუქტურა საერთაშორისო მომსახურებად გადაიქცეს.

ეკონომიკური კუთხით, პროექტი ორივე მხარისთვის მომგებიან მოდელად გამოიყურება. ესტონეთი დამატებით შემოსავალს და სამუშაო ადგილებს ინარჩუნებს, ხოლო შვედეთი თავიდან იცილებს მილიარდობით კრონის ღირებულების ინფრასტრუქტურულ ინვესტიციებს, რომლებიც ახალი ციხეების მშენებლობას დასჭირდებოდა. სწორედ ამიტომ სპეციალისტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ თუ ეს პროექტი წარმატებული აღმოჩნდება, მომავალში მსგავსი შეთანხმებები ევროპის სხვა ქვეყნებს შორისაც შეიძლება გაფორმდეს.

ტარტუს ციხის იჯარის შეთანხმება, საბოლოოდ, მხოლოდ პენიტენციური თანამშრომლობა არ არის. ეს არის მაგალითი იმისა, თუ როგორ ცდილობენ ევროპული ქვეყნები სახელმწიფო სერვისების მართვის ახალი მოდელების პოვნას იმ პირობებში, როდესაც უსაფრთხოების, ფინანსური ეფექტიანობისა და სოციალური პასუხისმგებლობის დაბალანსება სულ უფრო რთული ხდება.

წყაროები: