ავიაციის საწვავის შოკი - გაძვირდება ბილეთები თუ ავიაკომპანიები რეისებს შეამცირებენ?
ნავთობისა და ავიასაწვავის გაძვირებამ გლობალური ავიაციის სექტორის ფინანსური პროგნოზი მნიშვნელოვნად გააუარესა.
საერთაშორისო საჰაერო ტრანსპორტის ასოციაციამ, IATA-მ, 2026 წლისთვის ავიაკომპანიების მოსალოდნელი მოგება თითქმის გაანახევრა. ორგანიზაციის პროგნოზით, სექტორის წმინდა მოგება დაახლოებით $23 მილიარდი იქნება, ხოლო წმინდა მოგების მარჟა მხოლოდ 2%-ს მიაღწევს — ეს პანდემიის პერიოდის შემდეგ ერთ-ერთი ყველაზე სუსტი შედეგია.
IATA ავიასაწვავის საშუალო ფასს 2026 წელს ბარელზე დაახლოებით $152-ის ეკვივალენტზე პროგნოზირებს, რაც 2025 წლის საშუალო $90-თან შედარებით 69%-ით მეტია. საწვავის წილი ავიაკომპანიების საერთო საოპერაციო ხარჯებში 25.4%-დან 31.4%-მდე შეიძლება გაიზარდოს.
ავიაკომპანიებისთვის საწვავის ხარჯი განსაკუთრებით რთული სამართავია. თვითმფრინავების რაოდენობის, რეისების განრიგისა და ბილეთების დიდი ნაწილის დაგეგმვა რამდენიმე თვით ადრე ხდება, ნავთობის ფასი კი რამდენიმე დღეში შეიძლება მკვეთრად შეიცვალოს.
American Airlines-მა საწვავის გაძვირების შემდეგ ფინანსური პროგნოზი შეამცირა. კომპანიის მეორე კვარტლის წმინდა მოგება წინა წლის $599 მილიონიდან $71 მილიონამდე შემცირდა, მიუხედავად იმისა, რომ შემოსავალი გაიზარდა.
United Airlines-ის შეფასებით, მხოლოდ ივლისის დასაწყისიდან საწვავის ფასის ზრდამ მესამე კვარტლის მოსალოდნელი ხარჯები დაახლოებით $575 მილიონით გაზარდა.
ევროპაშიც მსგავსი მდგომარეობაა. easyJet-ის მოგება დაახლოებით 70%-ით შემცირდა, რასაც მნიშვნელოვანწილად საწვავის ხარჯის £105-მილიონიანი ზრდა უკავშირდებოდა. Ryanair-მაც კვარტალური მოგების მნიშვნელოვანი ვარდნა აჩვენა.
ავიაკომპანიები საწვავის ფასის რისკს ე.წ. ჰეჯირებით ამცირებენ — წინასწარ აფიქსირებენ საწვავის ნაწილობრივ ფასს. თუმცა ჰეჯირება სრულ დაცვას ვერ უზრუნველყოფს. კომპანიები, რომლებსაც ნაკლები საწვავი აქვთ დაზღვეული, ფასის ზრდას უფრო სწრაფად გრძნობენ.
ძვირი საწვავი ბილეთების ფასს ზრდის, მაგრამ არა ავტომატურად. თუ კონკრეტულ მიმართულებაზე კონკურენცია მაღალია და მოთხოვნა სუსტი, ავიაკომპანია სრულ ხარჯს მგზავრს ვერ გადააკისრებს. შედეგად მოგების მარჟა მცირდება.
სექტორმა შეიძლება რეისების შემცირება, ნაკლებად მომგებიანი მარშრუტების დახურვა და ძველი თვითმფრინავების სწრაფად ჩანაცვლება დაიწყოს. IATA-ს ხელმძღვანელობა ასევე არ გამორიცხავს შედარებით სუსტი ავიაკომპანიების გაკოტრებასა და ინდუსტრიის შემდგომ კონსოლიდაციას.
საქართველოს ავიაბაზარზე გავლენა განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში იქნება მნიშვნელოვანი, თუ მაღალი ფასები ზაფხულის შემდეგაც შენარჩუნდება. დაბალბიუჯეტიანი კომპანიებისთვის საწვავის ღირებულება კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, რადგან მათი ბიზნესმოდელი მცირე მარჟასა და თვითმფრინავების მაღალ დატვირთვაზეა აგებული.
