ასპირინი, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში ძირითადად ტკივილის, სიცხისა და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების პროფილაქტიკისთვის გამოიყენებოდა, ბოლო წლებში კიბოს პრევენციისა და მეტასტაზების შემცირების კვლევების ერთ-ერთ ყველაზე აქტიურ მიმართულებად იქცა. ახალი საერთაშორისო კვლევები მიუთითებს, რომ დაბალი დოზით ასპირინს შესაძლოა გარკვეული ტიპის კიბოს განვითარების ან განმეორების რისკის შემცირების პოტენციალი ჰქონდეს, თუმცა მეცნიერები პარალელურად სერიოზულ რისკებზეც საუბრობენ და ხაზს უსვამენ, რომ საკითხი გაცილებით უფრო კომპლექსურია, ვიდრე თავდაპირველად ჩანდა.

განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო კემბრიჯის უნივერსიტეტი-ს მეცნიერების კვლევამ, რომელიც ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნდა. მკვლევარების განცხადებით, ასპირინი ხელს უშლის კიბოს მეტასტაზების გავრცელებას იმუნური სისტემის გააქტიურების გზით. კვლევის მიხედვით, ასპირინი თრგუნავს ნივთიერება TXA2-ის მოქმედებას, რომელიც T-უჯრედებს კიბოს უჯრედებთან ბრძოლაში ხელს უშლის. მეცნიერების შეფასებით, ეს აღმოჩენა შესაძლოა ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყოს იმის ახსნაში, თუ რატომ უკავშირებდნენ ასპირინს წლების განმავლობაში კიბოს შემცირებულ რისკს.

პარალელურად, კაროლინსკის ინსტიტუტი-ს და სკანდინავიური კვლევითი ჯგუფების მონაცემებმა აჩვენა, რომ გარკვეული გენეტიკური მუტაციების მქონე პაციენტებში დაბალი დოზის ასპირინმა მსხვილი ნაწლავის კიბოს განმეორების რისკი დაახლოებით 55%-ით შეამცირა. კვლევა რამდენიმე ათას პაციენტს მოიცავდა და მასში მონაწილეობდნენ შვედეთი, ნორვეგია, დანია და ფინეთი. სპეციალისტების შეფასებით, ეს შედეგები所谓 „ზუსტი მედიცინის“ მიმართულებით მნიშვნელოვან წინგადადგმულ ნაბიჯად განიხილება, რადგან ასპირინის ეფექტი კონკრეტულ გენეტიკურ პროფილებთან კავშირში აღმოჩნდა.

თუმცა ბოლო წლებში გამოქვეყნებულმა კვლევებმა სურათი მნიშვნელოვნად გაართულა. მონაშის უნივერსიტეტი-ს და ASPREE-ის მასშტაბური კვლევის მონაცემებმა აჩვენა, რომ ასაკოვან ადამიანებში ყოველდღიური დაბალი დოზის ასპირინი საერთო კიბოს რისკს არ ამცირებდა და ზოგიერთ შემთხვევაში კიბოსთან დაკავშირებული სიკვდილიანობის ზრდასაც კი უკავშირდებოდა. კვლევა 19 000-ზე მეტ ადამიანს მოიცავდა და მეცნიერები აცხადებენ, რომ 65 წელს გადაცილებულ ადამიანებში ასპირინის პრევენციული გამოყენება განსაკუთრებულ სიფრთხილეს საჭიროებს.

დამატებითი დისკუსია გამოიწვია 2026 წელს გამოქვეყნებულმა Cochrane-ის მეტაანალიზმაც, რომელმაც 124 000-ზე მეტი ადამიანის მონაცემები გააანალიზა. კვლევის მიხედვით, ასპირინი მსხვილი ნაწლავის კიბოს რისკს პირველ 5-15 წელიწადში პრაქტიკულად არ ამცირებს, მაშინ როდესაც სისხლდენისა და ჰემორაგიული ინსულტის რისკი მნიშვნელოვნად იზრდება. მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ ასპირინის შესაძლო სარგებელი მხოლოდ ძალიან ხანგრძლივი გამოყენების შემდეგ შეიძლება გამოვლინდეს და ისიც არასაკმარისად დადასტურებული მტკიცებულებებით.

ამ ფონზე, საერთაშორისო სამედიცინო ორგანიზაციები უფრო ფრთხილ მიდგომაზე გადადიან. აშშ-ის პრევენციული სერვისების სამუშაო ჯგუფი-მა უკვე შეცვალა რეკომენდაციები და მოსახლეობისთვის ასპირინის ფართო პროფილაქტიკური გამოყენების მხარდაჭერა შეამცირა. სპეციალისტები ხაზს უსვამენ, რომ ასპირინის ყოველდღიური მიღება ექიმის რეკომენდაციის გარეშე განსაკუთრებით საშიში შეიძლება იყოს კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის, ტვინში სისხლჩაქცევისა და სხვა გართულებების გამო.

მიუხედავად ამისა, ონკოლოგიური კვლევები ამ მიმართულებით აქტიურად გრძელდება. მეცნიერები ცდილობენ განსაზღვრონ, კონკრეტულად რომელი გენეტიკური პროფილის, ასაკის ან რისკის მქონე ადამიანებისთვის შეიძლება იყოს ასპირინი ეფექტიანი. ექსპერტების შეფასებით, მედიცინა თანდათან გადადის ინდივიდუალურად მორგებულ პრევენციულ მოდელზე, სადაც ერთი და იგივე პრეპარატი ყველა ადამიანისთვის ერთნაირად რეკომენდებული აღარ იქნება.

ანალიტიკოსები და სამედიცინო სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ ასპირინის ირგვლივ მიმდინარე კვლევები მხოლოდ ონკოლოგიას არ ცვლის — ისინი მთლიანად პრევენციული მედიცინის ახალ ეტაპზე მიუთითებს, სადაც მთავარი აქცენტი ინდივიდუალურ რისკებზე, გენეტიკურ პროფილებსა და ზუსტ ბიოლოგიურ მექანიზმებზე გადადის. თუმცა ექსპერტები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ამ ეტაპზე ასპირინის დამოუკიდებლად და ხანგრძლივად მიღება კიბოს პრევენციის მიზნით სამედიცინო ზედამხედველობის გარეშე რეკომენდებული არ არის.

წყაროების: