„ოცნებამ“ დაინახა ანაკლიის პორტი, როგორც ვაჭრობის შესაძლებლობა პარტნიორებთან… თუ რეალური ინტერესი გაჩნდა ამერიკელების მხრიდან და ეს ინტერესი ემთხვევა „ოცნების“ პოლიტიკურ ამოცანებს — ეს არის მათთვის მნიშვნელოვანი სინამდვილეში, რადგან „ქართულ ოცნებას“ არ აღელვებს ანაკლიის გეოპოლიტიკური მნიშვნელობა,“ – მიიჩნევს თინა ხიდაშელი, რომელსაც ანაკლიის პორტში სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენლის ვიზიტზე ვესაუბრეთ.
თინა ხიდაშელის აზრით, პირველ ეტაპზე ისტორიული მომენტი ხელიდან გაშვებულია: ანაკლიის პორტი უკვე მოქმედი რომ იყოს, სამხრეთ კავკასიაში გააქტიურებული ტრამპი საქართველოს გვერდს ვეღარ აუვლიდა.
„ანაკლია იქნებოდა უკვე შემდგარი მოცემულობა, რომელსაც გვერდს ვერავინ აუვლიდა… დღეს ანაკლია არის პოტენციური პროექტი, რომელშიც ფულს ვინ როდის გადაიხდის, ისიც კი არ ვიცით,“ – აღნიშნავს თინა ხიდაშელი.
შესაძლოა, ივანიშვილმა ანაკლია აშშ-თან გამოიყენოს ლეგიტიმაციის მისაღწევად?
„ნეტავ, ამერიკელებმა გამოიხედონ და რეალურად გადაწყვიტონ ინვესტიცია ანაკლიაში. ეს იქნება ისტორიული მნიშვნელობის პროექტი ჩვენთვის, ზუსტად ისეთივე, როგორიც თავის დროზე იყო ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანი… ივანიშვილის ლეგიტიმაციის საკითხი ამ დროს ჩემთვის მეათეხარისხოვანია,“ – ამბობს ხიდაშელი.
„ბათუმელებმა“ თინა ხიდაშელთან ინტერვიუ ჩაწერა. იგი საქართველოს თავდაცვის ყოფილი მინისტრია და არასამთავრობო ორგანიზაციის – „სამოქალაქო იდეის“ ხელმძღვანელი:
- ქალბატონო თინა, რას აჩვენებს ანაკლიის პორტში სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენლის ვიზიტი? 2 წლის წინ „ოცნებამ“ განაცხადა რომ სტრატეგიული მნიშვნელობის პორტში ჩინური კომპანია შემოყავდა, თუმცა მასთან ხელშეკრულება ამ დრომდე არ გაუფორმებიათ. ეს კომპანია კი ტრამპის მიერაა დასანქცირებული.
ჯერ არავინ არ შემოუყვანიათ. არც გამარჯვებული გამოუცხადებიათ. ორი წლის წინ განაცხადეს, რომ ტრამპის პირველი ადმინისტრაციის დროს დასანქცირებული კომპანია დარჩა საბოლოოდ კონკურსში. ავტომატურად ყველამ აღიქვა, რომ მასთან გაფორმდებოდა ეს ხელშეკრულება. თქვეს, დავიწყებთ ხელშეკრულებაზე მუშაობას, თუმცა დეტალებს მერე გეტყვითო. აგერ, ორი წელია, არაფერი უთქვამთ.
ასევე თქვეს, რომ გამარჯვებულის გამოცხადება და დოკუმენტაციის მომზადება მოხდება სწრაფად. ჩვენ ბევრჯერ ვკითხეთ და გვიპასუხეს, რომ ბოლო დეტალები ზუსტდება.
თინა ხიდაშელი
ამ პროცესს სხვადასხვა დროს სხვადასხვაგვარად ეხმიანებოდნენ ჩვენი პარტნიორები, არა მხოლოდ ამერიკიდან, სხვათა შორის, ევროკავშირის მხრიდანაც რამდენჯერმე იყო ძალიან პირდაპირი, ღია საუბარი ამ თემაზე.
საბოლოო ჯამში ვართ იქ, სადაც ვართ: ოფიციალურად გამარჯვებულად გამოცხადებული კომპანია არ გვყავს. არ არსებობს ოქმი და თუ ის არსებობს, მაშინ უკანონოდ არის გასაიდუმლოებული. ჩვენ პერიოდულად ვაგზავნით მოთხოვნას ეკონომიკის სამინისტროსთან და ვთხოვთ გამარჯვებულის გამოვლენის ოქმს. გვეუბნებიან, რომ ასეთი ოქმი არ არსებობს. ეს დოკუმენტები გვაქვს, სადაც ისინი გვპასუხობენ, რომ ეს ოქმი ფიზიკურად არ არსებობს.
- რასთან შეიძლება გვქონდეს საქმე? 2 წელია არაფერს ამბობს ეკონომიკის სამინისტრო და გუშინ სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენელი მიიყვანეს ანაკლიის პორტში.
მე ვფიქრობ, რომ „ქართულმა ოცნებამ“ დაინახა ანაკლიის პორტი, როგორც ვაჭრობის შესაძლებლობა პარტნიორებთან. ის ელოდება ამ შესაძლებლობას.
თუ რეალური ინტერესი გაჩნდა ამერიკელების მხრიდან და ეს ინტერესი ემთხვევა „ოცნების“ პოლიტიკურ ამოცანებს — ეს არის მათთვის მნიშვნელოვანი სინამდვილეში, რადგან „ქართულ ოცნებას“ არ აღელვებს ანაკლიის გეოპოლიტიკური მნიშვნელობა. მას ყველაფრისგან პოლიტიკური სარგებლის მიღება უნდა. თუ დაინახა, რომ ანაკლია არის პოლიტიკური სარგებლის მიღების შესაძლებლობა, მაშინ ეს კარტი აქვს შემონახული გასათამაშებლად.
თუ ასეთი რამ არ მოხდა და ამასობაში ჩინელები გააქტიურდნენ, თუმცა ჩინელებიც აღარ აქტიურობენ მაინცდამაინც – არასტაბილურობის ფონზე, რომელიც ჯერ საქართველოშია ამდენი ხნის მანძილზე და ახლა მთელ რეგიონში, რა თქმა უნდა, 600 მილიონს არავინ გადაიხდის და არ დააბანდებს ასეთ არასტაბილურ და მოულოდნელობებით აღსავსე გარემოში.
- რა არის ცნობილი ჩინეთის მხრიდან ანაკლიის პორტთან დაკავშირებით?
ვიცით ის, რასაც ლაპარაკობს ელჩი.
ელჩის მხრიდან ბევრჯერ ყოფილა გაკეთებული განცხადებები ამის თაობაზე, რომ ისინი დაინტერესებულები არიან ამით. ელჩი ისე ლაპარაკობს ხოლმე, თითქოს უკვე ეს საკითხი გადაწყვეტილი და დასრულებულია, თუმცა ეს ასე არ არის.
- ამ მოცემულობაში ჩინეთი ვერ ხედავს ანაკლიის პორტის პერსპექტიულობას?
ამ წუთას ანაკლიაში არ არის საქმე, უბრალოდ, საფრთხე არის მაღალი ნებისმიერი დიდი ინვესტიციისთვის ჩვენს გეოგრაფიაში. ჯერ ეს იყო საქართველოს არასტაბილურობის გამო, მაგრამ ამ წუთას, რა თქმა უნდა, რისკები კიდევ უფრო გაზრდილია სხვა მოვლენების გამო, რომელიც საქართველოსთან არ არის პირდაპირ დაკავშირებული.
ჩინეთს, რა თქმა უნდა, აქვს ინტერესი, რომ ანაკლიაზე ხელი მოაწეროს და ეს ინტერესი სახეზეა, მაგრამ არა იმ ვალდებულებით, რომ ხელმოწერიდან მეორე დღესვე პროექტის განხორციელება დაიწყოს. ჩაუწერეს ორი წლის წინ, რომლის მიხედვითაც ხელშეკრულების ხელმოწერიდან რვა თვე იყო გათვალისწინებული პროექტის განხორციელების დაწყებისთვის, მაგრამ შემდეგ ვადის გახანგრძლივებაზე მიდიოდა ვაჭრობა და ამაზე თითქოს ვერ შეთანხმდნენ ჩინელებთან.
გასაგებია, ვიღაცამ ჩათვალა, რომ რვა თვე არ იყო საკმარისი და დაწყების ვადის სავალდებულოობა არ უნდა ყოფილიყო გათვალისწინებული, უნდა ყოფილიყო დაწყება რაღაც უსასრულობაში. ვითარება თუ შეიცვლებოდა, ცხადია, პროექტი დაიწყებოდა. ამაზე ვერ შეთანხმდნენ. ხიფათი არსებობდა მათთვის, რომ ეს ფული შეიძლება წყალში გადაყრილი აღმოჩენილიყო.
- ამ ეტაპზე თუ ტრამპის კორიდორის ნაწილი არ გახდება საქართველო, ანაკლია აღარ იქნება მომგებიანი ჩინეთისთვის?
ყველაფერი აქამდე დიდი ხნით ადრე დაიწყო.
თუ რამესთან ბმა აქვს ამ შუა დერეფანს, ეს არის ომი უკრაინაში. ყველაზე დიდი საწყისი წერტილი ეს ომია. სტრატეგიულად შუა დერეფანი მას შემდეგ გახდა აქტუალური და განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი, როცა გამოჩნდა, რომ რუსულ გზაზე საბოლოოდ უარი უნდა ეთქვა ევროპას. არავინ იცის ზუსტად, ხვალ და ზეგ რა იქნება.
შემდეგ გაჩნდა დამატებითი ფაქტორები, იგივე ომი ირანთან, ეს კორიდორი და ასე შემდეგ.
რა შედეგითაც არ უნდა დასრულდეს ომი უკრაინაში, არ მაქვს მოლოდინი, რომ ამ ომის დასრულების შედეგი იქნება ის, რომ რუსეთთან ყველაფერი ხელის ჩამორთმევით დამთავრდება. ამიტომ ვვარაუდობ, რომ შუა კორიდორი მაინც მნიშვნელოვანი და ღირებული იქნება.
მნიშვნელოვანია, რუსეთ-ჩინეთის ურთიერთობები როგორ დალაგდება ომის დასრულების ფონზე, თუმცა ეს არაა გადამწყვეტი, რადგან ტრანზიტი მიდის ევროპაში. ტანგოს ორი მოცეკვავე ჰყავს: მარტო ჩინეთი რა პოზიციაზე იქნება რუსეთთან, ეს ვერ გახდება ერთადერთი მიზეზი და ფაქტორი. მნიშვნელოვანია გზის მეორე მხარეს რა ვითარება იქნება და რა ტიპის ურთიერთობების დალაგდება.
მოკლედ, ბევრი ამბებია.
ჩვენ ისტორიული მომენტი უკვე ხელიდან გავუშვით – პირველი ეტაპი, როდესაც ყველაფერი მეტ-ნაკლებად უფრო ნათელი და გასაგები იყო, რომ შუა კორიდორი თუ სწრაფად ამოქმედდებოდა სრულად და სრული მასშტაბით, მას ალტერნატივა არ ჰქონდა – ეს მომენტი ხელიდან გაშვებულია. ახლა რაღაცნაირად მოლოდინის რეჟიმია ჩართული – უკვე ყველას რაღაცნაირად განცდა აქვს, რომ ეს ომი ასე თუ ისე მალე უნდა დამთავრდეს. ამ ომის დასრულების ფონზე უნდა დალაგდეს ყველა დანარჩენი – ვაჭრობა, თუ სხვა ურთიერთობები დასავლეთსა და აღმოსავლეთს შორის.
- ამბობთ, რომ გავუშვით ჩვენ ეს ისტორიული შანსი, თუმცა ეკონომიკის სამინისტრომ გავრცელებულ განცხადებაში, ყურადღება გაამახვილა შუა დერეფანსა და რეგიონულ ჰაბზე. „ანაკლიის საკვანძო ნავსადგური წარმოადგენს საქართველოს სატრანსპორტო და ლოჯისტიკური ინფრასტრუქტურის ერთ-ერთ საკვანძო პროექტს, რომელიც მნიშვნელოვან როლს შეასრულებს შუა დერეფნის ეფექტურ ფუნქციონირებაში, რეგიონული დაკავშირებადობის გაძლიერებასა და ქვეყნის, როგორც რეგიონული ჰაბის პოზიციონირებაში“, — განაცხადა ეკონომიკის მინისტრის მოადგილემ, თამარ იოსელიანმა. სჯერათ „ოცნებაში“, რომ ამ მიზნის მიღწევა შესაძლებელია ამ მოცემულობაში, სადაც ვართ?
კითხვა ის არის, ჩემი აზრით: სჯერათ საერთოდ „ოცნებაში“ რასაც ლაპარაკობენ? – მე მგონი, რომ არა.
ამ წლების განმავლობაში მათ გააკეთეს ყველაფერი, რომ ეს არ მომხდარიყო. „ოცნება“ მუდმივად ცდილობს ბევრი რაღაცის აღრევას და იმგვარად წარმოჩენას, რომ რაღაც თითქოს ერთი და იგივეა. ერთ-ერთია სწორედ ის განცხადება, რაც თქვენ ახლა ახსენეთ — „რეგიონალური ჰაბი“ არ ნიშნავს აუცილებლად და ექსკლუზიურად ვაჭრობას ჩინეთთან და ჩინეთიდან.
მცირე მასშტაბის რეგიონალურობა შავი და კასპის ზღვის რეგიონი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი შემადგენელია. ვაჭრობის სტატისტიკას თუ შევხედავთ, ყველაზე დიდი ზრდა ზუსტად რეგიონულ ვაჭრობაში ჩანს – რიცხვები აჩვენებს, რომ სწორედ შავი ზღვის და კასპიის ზღვის რეგიონში ვაჭრობის მაჩვენებლები იზრდება. შუა დერეფანი ამ თვალსაზრისით ძალიან მნიშვნელოვანია. ეს საკვანძო ამბავი ჩვენთვის.
ჩვენ არ ვართ ახლა დიდი ეკონომიკის ქვეყანა და ასეთი ტიპის ნებისმიერი ურთიერთობა არის ჩვენთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანი. ცენტრალური აზია ამ თვალსაზრისით ძალიან მნიშვნელოვანი შემადგენელია. ნამდვილად შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ამ ტიპის რეგიონალურობაზე, რა თქმა უნდა, შეგვიძლია თამამად ვილაპარაკოთ დღესაც, მის მნიშვნელობაზე, ღირებულებასა და აუცილებლობაზე. ეს სრულიად ცალსახაა.
შუა დერეფნის მნიშვნელობაზე სერიოზულად დღეს აღარავინ დავობს, მაგრამ ჩვენ გაცილებით უფრო დიდი ამბიცია გვქონდა ყოველთვის.
- ანუ მსოფლიო მასშტაბის ჰაბის ისტორიული შანსი გავუშვით ხელიდან?
არ ვამბობ, რომ უკვე გავუშვით, მაგრამ პირველი ეტაპისთვის გავუშვით — კი. ანაკლია თავის დროზე რომ აშენებულიყო, როგორც იყო დაგეგმილი, ჩვენ უკვე გვექნებოდა მიმდინარე, ძალიან სერიოზული ეკონომიკური მოგება, სარგებელიც, შემოსავლებიც და ყველაზე მთავარი: ანაკლია უკვე იქნებოდა მოცემულობა. ანუ მასზე კი არ ვილაპარაკებდით მომავალ დროში და აი, აბა, ვინ დააბანდებს ფულს, ან რა იქნება, არამედ ის უკვე იქნებოდა მოცემულობა, ეს უკვე იქნებოდა რეალობა.
- და ქვეყანასაც ექნებოდა უკვე ექნებოდა განსაზღვრული სტრატეგიული მნიშვნელობა რეგიონში?
რა თქმა უნდა. ვაშინგტონსა და სომხეთ-აზერბაიჯანს შორის მოლაპარაკებების დიდი ნაწილი სწორედ ვაჭრობასთანაა დაკავშირებული საქართველოს გარეშე. ეს ასე არ იქნებოდა – ანაკლია იქნებოდა უკვე შემდგარი მოცემულობა, რომელსაც გვერდს ვერავინ აუვლიდა.
ამ დროს დღეს ანაკლია არის პოტენციური პროექტი, რომელშიც ვინ როდის გადაიხდის ფულს, ისიც კი არ ვიცით.
- უშვებთ, რომ ისევ ამერიკული ინვესტიცია დაბრუნდეს ანაკლიაში, ხოლო ივანიშვილმა ეს საკითხი გამოიყენოს, როგორც ლეგიტიმაციის საშუალება?
ანაკლიის პორტი არის საქართველოს სტრატეგიული უპირატესობა.
ნეტავ, ამერიკელებმა გამოიხედონ და რეალურად გადაწყვიტონ ინვესტიცია ანაკლიაში. ეს იქნება ისტორიული მნიშვნელობის პროექტი ჩვენთვის, ზუსტად ისეთივე, როგორიც თავის დროზე იყო ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანი, რომელმაც ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში გადაგვარჩინა და პრინციპში საქართველოსთვის უსაფრთხოების სარტყლის ფუნქცია იკისრა, გარდა იმისა, რომ ნავთობი და გაზის სადენებია და ასე შემდეგ.
ივანიშვილის ლეგიტიმაციის საკითხი ამ დროს ჩემთვის მეათეხარისხოვანია.
- რეალურად, რა ინტერესი იკვეთება ამ ეტაპზე ამერიკის შეერთებული შტატების მხრიდან ანაკლიის პორტის მიმართ? საერთოდ, შავი ზღვის მიმართ? ცნობილია, რომ კონსტანცას ნავსადგურთან ახლოს ამერიკული ბაზის მშენებლობა მიმდინარეობს.
დიახ და ეს ძალიან მნიშვნელოვანია. გამიჭირდება კონკრეტულად ვილაპარაკო იმაზე, თუ რა ინტერესი ჩანს უკვე. თავისთავად ის, რომ ვიზიტი შედგა და მისი ნაწილია ანაკლია, გამოჩნდა საქართველოს სატრანზიტო ფუნქცია, შავი ზღვის ფუნქცია, როგორც მნიშვნელოვანი ინტერესის საგანი. ეს ძალიან დამაიმედებელია.
ვფიქრობ, ადრეა საუბარი დიდი იმედებზე. ვნახოთ, საით წავა ეს ამბავი.
- ამასობაში, რა როლს იძენს საქართველო, მათ შორის, ირანის ომის გათვალისწინებით?
არავითარი როლი არ გვაქვს დღეს ჩვენ არაფერში. სამწუხაროდ, სრულიად გავქრით ინტერესიდან.
პარიზში კონფერენციაზე ვარ და დღეს ერთ ჩემს მეგობარს კანადის პრემიერის სიტყვები გავახსენე: „ან მაგიდასთან ხარ, ან მენიუშიო“ და ჩვენ, მეგობარო, მენიუშიც კი აღარ ვართ-მეთქი.
იმ ტიპის საკვებად ვიქეცით, რომელისაც მენიუშიც აღარ შეიტანენ მალე. ეს ხუმრობით, მაგრამ რეალურად, სამწუხაროდ, ასეა.
რამდენიმე წლის წინ ვინმეს რომ ეთქვა ვაშინგტონში, თეთრ სახლში სამხრეთ კავკასიაზე იმსჯელებენ, რაღაცას ხელს მოაწერენ, ამერიკის პრეზიდენტს ხელს ჩამოართმევენ და იქ საქართველო არ იქნებაო, ხომ მაგრად დავცინებდით ამის მთქმელს? ამას ვერავინ წარმოიდგენდა, მაგრამ ეს მოხდა, ეს უკვე რეალობაა და აგერ, მომავალ კვირას ევროკავშირი-სომხეთის სამიტი იქნება.
ნამდვილად არავითარი ოპტიმიზმის საფუძველი არ გვაქვს, ვიფიქროთ, რომ დიდი შემობრუნება ან დიდი გამოხედვა საქართველოსკენ სტრატეგიული თვალსაზრისით ისევ მოხდება. არც ხელისუფლება გვყავს ისეთი, რომელსაც ამის რაიმე ინტერესი აქვს – მხოლოდ საკუთარი პოლიტიკური კაპიტალიზაციით არის დაინტერესებული. ამიტომაც, ამ ვითარებაში ციდან არაფერი არ დაგვეცემა, თუ არ ვიშრომებთ.
საქართველომ, მაგალითად, უკვე დაკარგა პრივილეგირებული სტატუსი, რომელიც ამერიკის შეერთებულ შტატებთან დიდი ხანი გვქონდა და გადავედით სომალისთან ერთად რაღაც კატეგორიაში. შესაძლოა, დღეს ასე ჩანს: მერე რა მოხდა, მაგრამ ჩვენი ქვეყნის რამდენი მოქალაქე სარგებლობდა ამ შესაძლებლობით. ხვალ და ზეგ ეს კიდევ უფრო სერიოზულ ამბებში გამოიხატება, თუ ასე გაგრძელდა პროცესი და არაფერი არ შეიცვალა.
როდესაც შენი ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრი მარტივ შეკითხვას ვერ პასუხობს: ვინ არის შენი მეგობარი, რომელსაც დაურეკავ აგრესიის შემთხვევაში, ამით უკვე ნათქვამია, რა მასშტაბის საფრთხის წინაშეც ვდგავართ.
