საქართველოში უცხოელთა დასაქმების ახალი წესების ამოქმედებიდან რამდენიმე თვე გავიდა, თუმცა შრომის ბაზარზე მკვეთრი ეფექტი ჯერ არ ჩანს. ბიზნესის ნაწილი ამბობს, რომ რეგულაციას მოკლევადიან პერიოდში არც კადრების დეფიციტი გამოუწვევია და არც მომსახურების ფასებზე მოუხდენია არსებითი გავლენა. ხელისუფლება კი პროცესს დაკვირვების რეჟიმში აფასებს და აცხადებს, რომ მთავარი მიზანი საქართველოს მოქალაქეების შრომითი უფლებების დაცვა, უცხოელთა დასაქმების აღრიცხვა და შრომის ბაზრის უფრო გამჭვირვალე მართვაა. ამ ეტაპზე ახალი რეგულაციის ყველაზე თვალსაჩინო შედეგი არა დასაქმების სტრუქტურის შეცვლა, არამედ ბინადრობისა და შრომითი საქმიანობის უფლების მისაღებად მიმართვიანობის ზრდაა.
2026 წლის 1 მარტიდან საქართველოში უცხო ქვეყნის მოქალაქეთა დასაქმებისა და თვითდასაქმების ახალი წესი ამოქმედდა. ახალი მოდელით, უცხოელს საქართველოში კანონიერად მუშაობისთვის სჭირდება შრომითი ხელშეკრულება, შრომითი საქმიანობის უფლება და მოქმედი ბინადრობის ნებართვა ან D1 კატეგორიის ვიზა. დამსაქმებელმა, რომელიც უცხოელის აყვანას გეგმავს, ვაკანსია მინიმუმ 10 სამუშაო დღით უნდა განათავსოს worknet.moh.gov.ge-ზე. თუ ამ ვადაში ადგილობრივი კადრი არ მოიძებნა, დამსაქმებელს შეუძლია მიმართოს შესაბამის სააგენტოს უცხოელზე შრომითი საქმიანობის უფლების მისაღებად. თვითდასაქმებული უცხოელები კი სააგენტოს პირდაპირ მიმართავენ და პროცედურის ნაწილი ვიდეოგასაუბრებაცაა.
ახალი რეგულაცია განსაკუთრებით ეხება იმ სფეროებს, სადაც ბოლო წლებში უცხოელი დასაქმებულების რაოდენობა თვალშისაცემად გაიზარდა, მათ შორის მიტანის სერვისს, ტაქსის მომსახურებას, ტურისტულ გიდობას, სამთო, ალპურ და სათხილამურო გამყოლის საქმიანობას. მთავრობის დადგენილებით, საკურიერო მომსახურებაზე, მგზავრების გადაყვანასა და ტურისტებისთვის გიდის სერვისზე წლიური კვოტა ნულით განისაზღვრა, ხოლო სამთო, ალპურ და სათხილამურო გამყოლებზე წლიური კვოტა 200-ია. ეს ნიშნავს, რომ რეგულაციის მთავარი სამიზნე არა ყველა უცხოელი დასაქმებულია, არამედ კონკრეტული დაბალკვალიფიციური ან ადგილობრივ ბაზარზე მგრძნობიარე მიმართულებები, სადაც ხელისუფლება ადგილობრივი კადრების პრიორიტეტს აყენებს.
ჯანდაცვის მინისტრის მოადგილე გიორგი ცაგარეიშვილი ამბობს, რომ სახელმწიფო შრომის ბაზარს აკვირდება და აფასებს, როგორ აისახება კვოტირების სისტემა როგორც უცხოელთა დასაქმებაზე, ისე საქართველოს მოქალაქეების დასაქმების მაჩვენებელზე. „პირველ მარტამდე საქართველოში დადგენილი იყო სხვა სტანდარტი დასაქმებული უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისთვის. საქართველოში რეგისტრირებულ იურიდიულ პირებს ჰქონდათ ვალდებულება, ჯანდაცვის ერთიან რეესტრში დაერეგისტრირებინათ მათთან დასაქმებული უცხო ქვეყნის მოქალაქეები. ახალი კანონმდებლობის ძალაში შესვლამდე, ჩვენ გვყავდა ასეთი 62 ათასი უცხო ქვეყნის მოქალაქე, რომლებიც ლეგალურად იყვნენ დარეგისტრირებულები, თუმცა მათზე არ გვქონდა სრული ინფორმაცია სად მუშაობდნენ, რა იყო მათი შემოსავალი და ა.შ. ამის შემდეგ პარლამენტის მიერ შემოღებულ იქნა განსხვავებული წესი და დაიწყო თვითდასაქმებული უცხო ქვეყნის მოქალაქეების რეგისტრაცია. სტანდარტი ორად გაიყო: ერთი მოქმედებს წლის ბოლომდე, ხოლო იმ 62 000 ადამიანს, რომლებიც უკვე ფიქსირდებოდნენ, რეგისტრაციის ვალდებულება გადაუვადდათ მომავალი წლის 1-ელ იანვრამდე. 29 ათასი ადამიანი, რომელიც ახლა ფიქსირდება, 95%-ით არის თვითდასაქმებული, რომლებიც მანამდე სისტემაში საერთოდ არ ჩანდნენ“, -ამბობს ცაგარეიშვილი.
მისი თქმით, სახელმწიფო აკვირდება, რა შედეგს გამოიღებს ახალი სისტემა. „ჩვენ ვაკვირდებით შრომით ბაზარს, თუ რა უკუშედეგი ექნება ამ კვოტების დამკვიდრებას და როგორ იმოქმედებს ის საქართველოს მოქალაქეების დასაქმებაზე, რადგან მთავრობის უპირველესი ვალდებულება ჩვენი მოქალაქეების შრომითი უფლებების დაცვაა“, აცხადებს ცაგარეიშვილი.
ბიზნესის ნაწილში რეგულაციის ეფექტზე საუბარი ჯერ ნაადრევად მიაჩნიათ. მცირე და საშუალო საწარმოთა ასოციაციის ხელმძღვანელი მიხეილ ჭელიძე ამბობს, რომ კანონის შედეგების შესაფასებლად საკმარისი დრო არ გასულა, თუმცა თავად ცვლილებაში უფრო მეტ სარგებელს ხედავს, ვიდრე რისკს. „საკმარისი ვადა არ არის, რომ კანონის ეფექტი დავინახოთ, თუმცა 2025 წელს დასაქმებულების ზრდა შეინიშნება და ეს რამ გამოიწვია, ვერ გეტყვით. 2025 წელს, დაახლოებით 30 000-ით მეტი ადამიანი არის დასაქმებული წინა წელთან შედარებით. რეგულირებას შეფასება სჭირდება, რათა ვიცოდეთ, რა შედეგი მოგვიტანა, ჯერ მსგავსი კვლევა არ ჩატარებულა. თუმცა, მუდმივ ბინადრობაზე მოთხოვნა გაიზარდა, რაც სწორედ სამუშაოს მოთხოვნას უკავშირდება. ბევრს უნდა, რომ დასაქმების უფლება ჰქონდეს, ამიტომ ბინადრობასთან დაკავშირებით მაღალი მიმართვიანობაა“, ამბობს ჭელიძე.
ამ შეფასებას ოფიციალური სტატისტიკა გარკვეულწილად აბალანსებს. „საქსტატის“ მონაცემებით, 2025 წელს საქართველოში დასაქმებულთა რაოდენობა 1 389.7 ათასი იყო, 2024 წელს კი 1 402.5 ათასი. ანუ წლიურ ჭრილში დასაქმებულთა რაოდენობა 12.8 ათასით შემცირდა. უმუშევრობის დონე 2024 წლის მსგავსად 13.9%-ზე დარჩა. 2026 წლის I კვარტალში დასაქმებულთა რაოდენობა 1 369.2 ათასი იყო, უმუშევრობის დონე კი 14.4%. ეს მონაცემები აჩვენებს, რომ უცხოელთა დასაქმების რეგულაციის ეფექტის შეფასება მხოლოდ ცალკეული სექტორების დაკვირვებით ვერ მოხდება, საჭიროა შრომის ბაზრის უფრო ფართო სტატისტიკური ანალიზი, მათ შორის დასაქმების, სამუშაო ძალის მონაწილეობის, სექტორული დეფიციტისა და ხელფასების დინამიკის მიხედვით.
მიხეილ ჭელიძის შეფასებით, ახალი რეგულაცია ქართულ შრომის ბაზარს უფრო დაცულს გახდის. „მთლიანობაში, კანონისგან მეტ სარგებელს ველოდები, ვიდრე ნეგატივს, აღნიშნული ცვლილებებით საქართველოს შრომის ბაზარი უფრო დაცული გახდება. რიგ პროფესიებზე უცხოელის დასაქმება, მართლაც რომ წარმოუდგენელი იყო. ავიღოთ თუნდაც გიდი, როგორ შეიძლება ის უცხოელი იყოს. ამიტომაც, ვფიქრობ, ახალი რეგულაცია ცალსახად დადებითია, თანაც იმ ფონზე, როცა დიდი ხანია ამას მოსახლეობაც ითხოვს. რაც შეეხება ბიზნესს, ვფიქრობ, ეს არაა ისეთი სისტემური რეგულაცია, რომ მომსახურების გაძვირების გარეშე ვერ გადაილახოს. ამ კანონმდებლობით ქართული შრომის ბაზარი უფრო დაცული გახდება“, - აღნიშნავს ჭელიძე.
სხვა პოზიციას ავითარებს ბიზნესის ის ნაწილი, რომელიც რეგულაციაში ადმინისტრაციულ ხარჯს და კადრების შერჩევის პროცესის გაჭიანურების რისკს ხედავს. შრომითი საქმიანობის უფლების მიღების სტანდარტული მომსახურების საფასური 200 ლარია, დაჩქარებული, 10 სამუშაო დღეში გაცემის შემთხვევაში 400 ლარი, ვადის გაგრძელება კი 200 ლარი ღირს. დასაქმებული უცხოელის შემთხვევაში ამ საფასურს დამსაქმებელი იხდის, თვითდასაქმებული უცხოელის შემთხვევაში კი თავად უცხოელი. თუ უკვე დაფიქსირებული 29 ათასი თვითდასაქმებული უცხოელი სტანდარტული წესით მიმართავს სისტემას, მხოლოდ შრომითი საქმიანობის უფლების მომსახურების საფასურის პოტენციური მოცულობა 5.8 მლნ ლარს შეადგენს. ხოლო იმ 62 ათასი უკვე რეგისტრირებული უცხოელის შემთხვევაში, რომელთაც 2027 წლის 1 იანვრამდე უნდა მოიპოვონ ახალი სტატუსი, სტანდარტული საფასურის პოტენციური მოცულობა 12.4 მლნ ლარია. ეს პირდაპირი საბიუჯეტო შემოსავლის პროგნოზი არ არის, რადგან ყველა განაცხადი ერთნაირი წესით, ერთსა და იმავე ვადაში ან ერთსა და იმავე სტატუსით არ წარიმართება, მაგრამ მასშტაბი აჩვენებს, რომ რეგულაცია ბიზნესისთვის და თვითდასაქმებული უცხოელებისთვის რეალურ ფინანსურ და ადმინისტრაციულ ხარჯს ქმნის.
შრომის ბაზრისთვის ყველაზე მგრძნობიარეა ჰორეკა, მშენებლობა, საკურიერო მომსახურება, ტაქსის სერვისი და ტურისტული მომსახურება. ამ მიმართულებებში უცხოელი დასაქმებულების ნაწილი ადგილობრივ ბაზარზე არსებულ კადრების დეფიციტს ავსებდა, განსაკუთრებით ისეთ პოზიციებზე, სადაც ანაზღაურება შედარებით დაბალია, სამუშაო რეჟიმი რთულია, ან ადგილობრივი კადრების მოზიდვა რთულდება. ამიტომ კრიტიკოსების მთავარი არგუმენტი ისაა, რომ რეგულაციამ შეიძლება მოკლევადიან პერიოდში არ გამოიწვიოს შოკი, მაგრამ თუ მოთხოვნა გაიზარდა და ადგილობრივი კადრები საკმარისი არ აღმოჩნდა, ბიზნესს მომსახურების ღირებულების გაზრდა ან სამუშაო ძალის დეფიციტთან შეგუება მოუწევს.
რესტორატორთა ასოციაციის თავმჯდომარე შოთა ბურჯანაძე ამბობს, რომ ჰორეკა სექტორზე რეგულაციის არსებითი გავლენა ჯერ არ ჩანს, თუმცა საბოლოო შეფასებისთვის რამდენიმე თვეა საჭირო. „მოკლევადიან პერიოდში კანონის ეფექტზე საუბარი ნაადრევია. ყოველ შემთხვევაში, ჩვენს სფეროზე არსებითად არ ასახულა. შესაძლოა იმიტომაც, რომ დასაქმებულები არიან უმეტესად სტუდენტები, რომლებსაც მუშაობის უფლება აქვთ. დაახლოებით 5-6 თვის შემდეგ შეიძლება ვიმსჯელოთ, კანონმა რა შედეგი გამოიღო. ჯერ დასკვნების გაკეთება ნაადრევია. ცხადია, ჩამოსული ადამიანებისთვის იქნება დამაბრკოლებელი“, - ამბობს ბურჯანაძე.
მისი შეფასებით, კანონი უფრო პრევენციული ხასიათისაა და მისი ეფექტიანობა იმაზე იქნება დამოკიდებული, რამდენად სწორად მოერგება ბაზრის საჭიროებებს. „არ მგონია, რომ სიტუაცია არსებითად შეცვლილიყო, კანონის რეგულაცია უფრო პრევენციული ხასიათისაა. ნებისმიერი კანონი უნდა იყოს სამართლიანი და მერე უკვე რამდენად სარგებლიანი იქნება, ამაზე ვისაუბროთ. სწორედ ეს არის ხელისუფლების ვალდებულება, რომ კანონი ეკონომიკასა და ბაზრის მოთხოვნილებაზე იყოს მორგებული“, - აცხადებს ბურჯანაძე.
საკითხის ეკონომიკური მხარე ორმაგია. ერთი მხრივ, სახელმწიფოს არგუმენტი გასაგებია: თუ ბაზარზე მუშაობს ათიათასობით უცხოელი, რომელთა შემოსავალი, საქმიანობის სფერო და სამუშაო პირობები სრულად არ ჩანს, ეს ქმნის როგორც შრომითი უფლებების, ისე საგადასახადო და კონკურენციის რისკებს. რეგისტრაცია სახელმწიფოს აძლევს უფრო ზუსტ მონაცემს, ვინ მუშაობს, სად მუშაობს, რა ფორმით იღებს შემოსავალს და რომელ სექტორშია უცხოელი სამუშაო ძალის რეალური წილი. ეს მნიშვნელოვანია როგორც შრომის პოლიტიკისთვის, ისე ადგილობრივი დასაქმების ხელშეწყობისთვის.
მეორე მხრივ, ზედმეტად მკაცრი ან მოუქნელი რეგულაცია შეიძლება პრობლემად იქცეს იმ სექტორებისთვის, სადაც ადგილობრივი კადრების მოძიება ისედაც რთულია. თუ ბიზნესს უცხოელის აყვანამდე სჭირდება ვაკანსიის 10 სამუშაო დღით გამოქვეყნება, შემდეგ განაცხადის განხილვა, საჭირო დოკუმენტების მომზადება და ბინადრობის ან ვიზის პროცედურების დასრულება, ეს განსაკუთრებით პრობლემური შეიძლება იყოს სეზონურ სექტორებში, მაგალითად ტურიზმში, რესტორნებში, მშენებლობასა და მომსახურებაში. შრომის ბაზრის დაცვა და ბიზნესის მოქნილობა ერთმანეთთან წინააღმდეგობაში არ უნდა მოვიდეს, რადგან ზედმეტი ბიუროკრატია საბოლოოდ მომხმარებლის ფასში, მომსახურების ხარისხში ან კადრების დეფიციტში შეიძლება აისახოს.
ამ ეტაპზე ახალი წესების დადებითი შედეგის დამტკიცება ისეთივე ნაადრევია, როგორც უარყოფითი შედეგის შესახებ საბოლოო დასკვნა. ფაქტია, რომ რეგულაციას ჯერ არ გამოუწვევია ხილული შოკი, მაგრამ არც ის ჩანს, რომ უცხოელთა დასაქმების შეზღუდვამ უკვე გაზარდა საქართველოს მოქალაქეების დასაქმება კონკრეტულ სექტორებში. უფრო მკაფიოდ ჩანს მხოლოდ ის, რომ სისტემა უცხოელ დასაქმებულებსა და თვითდასაქმებულებს ფორმალიზაციისკენ უბიძგებს, ხოლო ბინადრობისა და შრომითი საქმიანობის უფლების მისაღებად მიმართვიანობა იზრდება.
საბოლოოდ, რეგულაციის წარმატება სამ კითხვაზე იქნება დამოკიდებული. პირველია, შეძლებს თუ არა სახელმწიფო ახალი მონაცემების გამოყენებას რეალური შრომის პოლიტიკისთვის და არა მხოლოდ კონტროლისთვის. მეორეა, გაიზრდება თუ არა საქართველოს მოქალაქეების დასაქმება იმ სფეროებში, სადაც უცხოელებზე კვოტები დაწესდა. მესამეა, არ გადაიქცევა თუ არა რეგულაცია ბიზნესისთვის ისეთ დამატებით ხარჯად, რომელიც განსაკუთრებით მცირე და საშუალო კომპანიებს დააზარალებს. თუ კანონი მხოლოდ აღრიცხვას გააუმჯობესებს და ადგილობრივ კადრებს რეალურად არ ჩაანაცვლებს უცხოელების ადგილას, მისი ეკონომიკური ეფექტი შეზღუდული იქნება. თუ რეგულაცია შრომის ბაზარს უფრო გამჭვირვალეს გახდის, ხოლო სახელმწიფო პარალელურად გადამზადებას, დასაქმების სერვისებს და პროფესიულ განათლებას გააძლიერებს, ის შეიძლება შრომის ბაზრის მოწესრიგების მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტი გახდეს.
გამოყენებული წყაროები:
- „რეზონანსი“, უცხოელთა დასაქმების შეზღუდვას ჯერ რაიმე დადებითი შედეგი არ მოუტანია
https://www.resonancedaily.com/index.php?id_artc=253832&id_rub=3 - Forbes Georgia, 1-ელი მარტიდან საქართველოში უცხოელთა დასაქმების ახალი წესები ამოქმედდება
https://forbes.ge/1-eli-martidan-saqarthveloshi-utskhoeltha-dasaqmebis-akhali-tsesebi-amoqmeddeba-ra-unda-vitsodeth/ - „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე“, შრომითი მიგრაციის შესახებ კანონში ცვლილება
https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6543098 - „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე“, შრომით იმიგრანტსა და თვითდასაქმებულ უცხოელზე შრომითი საქმიანობის უფლების გაცემის წესი, მთავრობის დადგენილება №70
https://www.matsne.gov.ge/ka/document/view/6791218 - „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე“, უცხოელთა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ
https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2278806 - „საქსტატი“, დასაქმება და უმუშევრობა, ძირითადი მონაცემები
https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/683/dasakmeba-umushevroba - „საქსტატი“, სამუშაო ძალის მაჩვენებლები, 2025 წელი
https://www.geostat.ge/media/78709/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%A8%E1%83%90%E1%83%9D-%E1%83%AB%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A9%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98-%28%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%A3%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90%29---2025-%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98.pdf - „საქსტატი“, სამუშაო ძალის მაჩვენებლები, 2026 წლის I კვარტალი
https://geostat.ge/media/78974/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%A8%E1%83%90%E1%83%9D-%E1%83%AB%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A9%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98---2026-%E1%83%AC%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1-I-%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98.pdf
