Numbeo-ს 2026 წლის Health Care Index-ის მიხედვით, მსოფლიოს საუკეთესო ჯანდაცვის სისტემების ათეულში ტაივანი, სამხრეთ კორეა, ნიდერლანდები, იაპონია, ავსტრია, ეკვადორი, ფინეთი, ტაილანდი, დანია და ესპანეთი მოხვდნენ. რეიტინგში ტაივანი 87.1 ქულით ლიდერობს, მას სამხრეთ კორეა 82.9 ქულით, ხოლო ნიდერლანდები 81.5 ქულით მოსდევს. Numbeo-ს ინდექსი ეფუძნება მომხმარებელთა შეფასებებს ისეთი კრიტერიუმებით, როგორებიცაა სამედიცინო პერსონალის კომპეტენცია, დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ტექნიკური შესაძლებლობები, მომსახურების სისწრაფე, დაწესებულებების ხელმისაწვდომობა, მოლოდინის დრო და პერსონალის დამოკიდებულება პაციენტების მიმართ. შესაბამისად, ეს არ არის მხოლოდ სახელმწიფო ხარჯების ან სამედიცინო შედეგების რეიტინგი, არამედ უფრო ფართო სურათი, თუ როგორ აღიქვამენ მოქალაქეები ჯანდაცვის სისტემის ხარისხსა და ეფექტიანობას.
თუმცა, ჯანდაცვის სისტემების შედარებისას მხოლოდ Numbeo-ს რეიტინგი საკმარისი არ არის. ფინანსური სურათი აჩვენებს, რომ ძლიერი ჯანდაცვა, როგორც წესი, დიდი და სტაბილური საჯარო დანახარჯის შედეგია. OECD-ის 2025 წლის ანგარიშის მიხედვით, 2024 წელს OECD-ის ქვეყნებმა ჯანდაცვაზე საშუალოდ მთლიანი შიდა პროდუქტის 9.3% დახარჯეს. ეს მაჩვენებელი პანდემიის პიკთან შედარებით შემცირებულია, თუმცა კვლავ აღემატება პანდემიამდელ დონეს. OECD ასევე მიუთითებს, რომ ჯანდაცვა და სოციალური ზრუნვა უკვე ეკონომიკის ერთ-ერთი მსხვილი სექტორია, სადაც ყოველი მეცხრე სამუშაო ადგილი კონცენტრირდება. ეს ნიშნავს, რომ ჯანდაცვა აღარ არის მხოლოდ სოციალური პოლიტიკის მიმართულება, ის ეკონომიკური ზრდის, დასაქმების, ტექნოლოგიური ინვესტიციებისა და სახელმწიფო ბიუჯეტის ერთ-ერთი მთავარი კომპონენტია.
ხარჯების მოცულობაში განსხვავებები განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ერთ სულ მოსახლეზე დათვლით. OECD-ის შეფასებით, 2024 წელს ორგანიზაციის წევრ ქვეყნებში ჯანდაცვაზე საშუალო ხარჯი თითქმის 6 000 დოლარი იყო, მსყიდველობითი უნარის პარიტეტით. ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აშშ-ს აქვს, სადაც ერთ ადამიანზე ჯანდაცვის ხარჯი 14 880 დოლარს აჭარბებს, რაც OECD-ის საშუალოზე დაახლოებით 2.5-ჯერ მეტია. თუმცა, მაღალი ხარჯი ავტომატურად საუკეთესო სისტემას არ ნიშნავს. Numbeo-ს რეიტინგში აშშ მხოლოდ 40-ე ადგილზეა, რაც კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ სისტემის ხარისხს მხოლოდ ბიუჯეტის მოცულობა არ განსაზღვრავს. გადამწყვეტია, როგორ ნაწილდება თანხა, რამდენად ძლიერია პირველადი ჯანდაცვა, როგორ მუშაობს დაზღვევა და რამდენად დაცულია მოქალაქე საკუთარი ჯიბიდან გადახდის მაღალი რისკისგან.
ევროპული მოდელი ამ მხრივ განსხვავებულ სურათს აჩვენებს. Eurostat-ის მიხედვით, 2023 წელს ევროკავშირში ჯანდაცვის მიმდინარე ხარჯებმა 1.72 ტრილიონი ევრო შეადგინა, რაც ევროკავშირის მშპ-ის 10%-ს უდრიდა. ყველაზე მაღალი წილი გერმანიაში დაფიქსირდა, სადაც ჯანდაცვის ხარჯები მშპ-ის 11.7% იყო, შემდეგ მოდიან საფრანგეთი 11.5%-ით, ავსტრია და შვედეთი, თითოეული 11.2%-ით. მნიშვნელოვანია, რომ Numbeo-ს ათეულში სწორედ ის ქვეყნები არიან წარმოდგენილი, სადაც ან მაღალი საჯარო დაფინანსებაა, ან კარგად ორგანიზებული სავალდებულო დაზღვევის სისტემა, ან ორივე ერთად. ეს სისტემები მოქალაქეს სრულად არ ათავისუფლებს ხარჯისგან, მაგრამ მკვეთრად ამცირებს ფინანსურ შოკს მძიმე დაავადების ან ხანგრძლივი მკურნალობის დროს.
საქართველოსთვის ეს რეიტინგი საინტერესოა არა მხოლოდ შედარებისთვის, არამედ პოლიტიკის დაგეგმვისთვისაც. WHO-ს European Observatory-ის 2024 წლის შეფასებით, საქართველომ 2013 წლის შემდეგ საჯაროდ დაფინანსებული სერვისების პაკეტი გააფართოვა და საყოველთაო ჯანდაცვის მიმართულებით ხარჯებიც გაზარდა. ამავე ანგარიშის მიხედვით, ჯიბიდან გადახდების წილი 2011 წელს 80%-ზე მეტი იყო, 2022 წლისთვის კი დაახლოებით 30%-მდე შემცირდა. ეს მნიშვნელოვანი პროგრესია, თუმცა ანგარიშში ასევე ხაზგასმულია, რომ სახელმწიფო დანახარჯი საერთაშორისო სტანდარტებით კვლავ დაბალია, 2022 წელს მშპ-ის 3.1%, ხოლო დაფარვის პოლიტიკა რთული რჩება და თანაგადახდები კვლავ მნიშვნელოვან ტვირთად აწვება მოსახლეობას.
ბიზნესის კუთხით ჯანდაცვის სექტორი ერთდროულად არის შესაძლებლობაც და გამოწვევაც. ერთი მხრივ, მოსახლეობის დაბერება, ქრონიკული დაავადებების ზრდა, ტექნოლოგიური მედიცინა და კერძო დაზღვევის გაფართოება სექტორში მოთხოვნას ზრდის. მეორე მხრივ, სახელმწიფო ბიუჯეტზე ზეწოლა მატულობს, მედიკამენტებისა და სამედიცინო ტექნოლოგიების ფასი იზრდება, ხოლო მოქალაქეებისთვის ჯანდაცვაზე საკუთარი ჯიბიდან გადახდა სოციალური და ეკონომიკური რისკის წყაროდ რჩება. OECD პირდაპირ მიუთითებს, რომ მომდევნო წლებში ჯანდაცვის ხარჯები კვლავ გაიზრდება, რისი მთავარი მიზეზებიც ტექნოლოგიური პროგრესი, მოსახლეობის დაბერება და მოქალაქეთა მზარდი მოლოდინებია. ამიტომ მთავარი კითხვა უკვე აღარ არის მხოლოდ ის, რომელი ქვეყანა ხარჯავს მეტს, არამედ რომელი ქვეყანა იღებს უკეთეს შედეგს დახარჯული თითოეული ლარიდან, ევროდან თუ დოლარიდან.
საბოლოოდ, Numbeo-ს 2026 წლის რეიტინგი აჩვენებს, რომ საუკეთესო ჯანდაცვის სისტემები იქ ყალიბდება, სადაც მაღალი სამედიცინო კომპეტენცია, სწრაფი მომსახურება, თანამედროვე ინფრასტრუქტურა და ფინანსური დაცვა ერთ სისტემად მუშაობს. ტაივანის, სამხრეთ კორეის, ნიდერლანდების და იაპონიის მაგალითები აჩვენებს, რომ ეფექტიანი ჯანდაცვა მხოლოდ მდიდარი ბიუჯეტის შედეგი არ არის. ის მოითხოვს მკაფიო პოლიტიკას, ძლიერ დაზღვევას, პირველადი ჯანდაცვის გამართულ ქსელს, ტექნოლოგიურ ინვესტიციებს და პაციენტზე ორიენტირებულ მართვას. საქართველოსთვის მთავარი ამოცანა სწორედ ამ ბალანსის მოძებნაა, მეტი საჯარო დაფინანსება, ნაკლები ჯიბიდან გადახდა და უკეთესი კონტროლი იმაზე, თუ რამდენად ეფექტიანად იხარჯება სისტემაში ჩადებული ფული.
წყაროები:
- Numbeo, Health Care Index by Country 2026.
- Numbeo, Health Care Index მეთოდოლოგია.
- OECD, Health at a Glance 2025.
- OECD, Health expenditure per capita 2025.
- Eurostat, Healthcare expenditure statistics 2023.
- WHO European Observatory, Health systems in action, Georgia 2024.
