ავღანეთში „თალიბანის“ მიერ დამტკიცებულმა ახალმა ოჯახურმა რეგულაციამ კიდევ ერთხელ აჩვენა, რომ ქვეყნის სამართლებრივი სისტემა სწრაფად შორდება ადამიანის უფლებების საერთაშორისო სტანდარტებს და ქალებისა და გოგონების უფლებების მკაცრი შეზღუდვის ინსტრუმენტად ყალიბდება. დამოუკიდებელი ავღანური მედიასაშუალება Amu TV-ის ინფორმაციით, მოძრაობის ლიდერის, ჰაიბათულა ახუნძადას მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტი არასრულწლოვანთა ქორწინებას გარკვეულ შემთხვევებში იურიდიულ ძალას ანიჭებს და ოჯახებს, განსაკუთრებით მამასა და ბაბუას, ამ პროცესში ფართო უფლებამოსილებას აძლევს.

დოკუმენტის ერთ-ერთი ყველაზე სადავო ნაწილი ეხება ქორწინებაზე თანხმობის საკითხს. გავრცელებული ინფორმაციით, რეგულაცია ადგენს, რომ გოგონას სქესობრივი მომწიფების შემდეგ, ქორწინების შეთავაზებაზე მისი დუმილი შეიძლება თანხმობად ჩაითვალოს. ამავე დროს, მსგავსი წესი არ ვრცელდება ახალგაზრდა მამაკაცზე ან ადრე ქორწინებაში მყოფ ქალზე. უფლებადამცველები ამ ჩანაწერს აფასებენ როგორც გენდერულად დისკრიმინაციულ ნორმას, რომელიც გოგონების ავტონომიას ასუსტებს და იძულებითი ქორწინების რისკს ზრდის.

ახალი რეგულაცია განსაკუთრებით მძიმე კონტექსტში ჩნდება. 2021 წელს ხელისუფლებაში დაბრუნების შემდეგ „თალიბანმა“ ავღანეთში ქალებისა და გოგონების უფლებები სისტემურად შეზღუდა. მათ აეკრძალათ საშუალო და უმაღლესი განათლების მიღება, საჯარო სივრცეში თავისუფალი გადაადგილება, არასამთავრობო ორგანიზაციებში მუშაობა და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში სრულფასოვანი მონაწილეობა. გაეროს შეფასებით, ეს პოლიტიკა ქალებისა და გოგონების მიმართ დისკრიმინაციას კიდევ უფრო ამყარებს და ავღანეთს მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მძიმე უფლებრივ კრიზისად აქცევს.

საკითხს სამართლებრივი მნიშვნელობაც აქვს. 2025 წლის იანვარში სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს პროკურორმა კარიმ ხანმა „თალიბანის“ ლიდერების დაკავების ორდერების გაცემა მოითხოვა, მათ შორის ქალებისა და გოგონების დევნის ბრალდებით. მოგვიანებით, 2025 წლის ივლისში, სასამართლომ „თალიბანის“ ორი მაღალი რანგის ლიდერის მიმართ დაკავების ორდერები გასცა. ეს საერთაშორისო სამართალში მნიშვნელოვანი პრეცედენტია, რადგან საქმე ეხება გენდერული ნიშნით დევნას, როგორც კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილ შესაძლო დანაშაულს.

ანალიტიკოსები, ექსპერტები და ადამიანის უფლებების სპეციალისტები აცხადებენ, რომ „თალიბანის“ ეს გადაწყვეტილება მხოლოდ ოჯახური სამართლის ცვლილება არ არის. მათი შეფასებით, ეს არის უფრო ფართო პოლიტიკური სტრატეგიის ნაწილი, რომლის მიზანიც ქალებისა და გოგონების სოციალური, ეკონომიკური და სამართლებრივი სივრციდან ეტაპობრივი გამოდევნაა. ასეთ პირობებში ბავშვთა ქორწინების ლეგიტიმაცია ზრდის სიღარიბის, განათლების შეწყვეტის, ეკონომიკური დამოკიდებულებისა და ძალადობის რისკებს, რაც საბოლოოდ მთლიანად ქვეყნის განვითარების პოტენციალს აზიანებს.

ბიზნესისა და ეკონომიკის კუთხითაც, ეს გადაწყვეტილება ავღანეთისთვის მძიმე სიგნალია. როდესაც ქალებს განათლებასა და დასაქმებაზე წვდომა ეზღუდებათ, ქვეყანა კარგავს სამუშაო ძალის დიდ ნაწილს, მცირდება ოჯახების შემოსავალი, სუსტდება შიდა ბაზარი და იზრდება ჰუმანიტარულ დახმარებაზე დამოკიდებულება. საერთაშორისო დონორებისთვის და ფინანსური ინსტიტუტებისთვის ასეთი სამართლებრივი გარემო ავღანეთთან თანამშრომლობის რისკებს კიდევ უფრო ზრდის.

საბოლოოდ, „თალიბანის“ ახალი რეგულაცია აჩვენებს, რომ ავღანეთში უფლებრივი კრიზისი არა მხოლოდ გრძელდება, არამედ ინსტიტუციურ ფორმას იღებს. თუ 2021 წელს საერთაშორისო საზოგადოება საუბრობდა ქალებისა და გოგონების უფლებების შესაძლო გაუარესებაზე, 2026 წლისთვის ეს პროცესი უკვე სამართლებრივ ნორმებად ყალიბდება. სწორედ ამიტომ, გაეროს, საერთაშორისო სასამართლოსა და უფლებადამცველი ორგანიზაციების რეაქცია მხოლოდ პოლიტიკური განცხადება აღარ არის. ეს არის მცდელობა, არ მოხდეს სისტემური დისკრიმინაციის ნორმალიზება სახელმწიფოს ოფიციალურ პოლიტიკაში.

წყაროები: