აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ საფრანგეთი, გერმანია და სხვა ევროპული ქვეყნები „აიძულა“ მედიკამენტებზე ფასების გაზრდას, თუმცა რეალურად ეს განცხადება ასახავს ბევრად უფრო კომპლექსურ პროცესს — გლობალური ფარმაცევტული ბაზრის გადანაწილებას, სადაც ერთი ქვეყნის პოლიტიკა მთელ სისტემაზე ახდენს გავლენას.

ამ პოლიტიკის საფუძველში დგას მიდგომა, რომლის მიხედვითაც ამერიკა ცდილობს შეამციროს საკუთარ ბაზარზე მედიკამენტების მაღალი ფასები. ე.წ. „ყველაზე პრივილეგირებული ქვეყნის“ მოდელი გულისხმობს, რომ აშშ აღარ უნდა იხდიდეს მეტს, ვიდრე სხვა განვითარებული ქვეყნები. შედეგად, ფარმაცევტულ კომპანიებზე იზრდება ზეწოლა — ან შეამცირონ ფასები ამერიკაში, ან დანაკარგი სხვა ბაზრებზე, მათ შორის ევროპაში, აანაზღაურონ.

სწორედ აქ იწყება რეალური ცვლილება. საერთაშორისო მედიის ცნობით, კომპანიები უკვე გადახედავენ თავიანთ სტრატეგიას ევროპაში — ზოგ შემთხვევაში აყოვნებენ ახალი პრეპარატების ბაზარზე შეტანას, ზოგჯერ კი საერთოდ გადადებენ მათ გამოშვებას. ეს ნიშნავს, რომ ევროპის ბაზარზე არ ხდება პირდაპირი ფასების ზრდა სწრაფად, მაგრამ იზრდება ზეწოლა ფასებზე და მცირდება ხელმისაწვდომობა, რაც საბოლოოდ ქმნის იმ ეფექტს, რაზეც ტრამპი საუბრობს.

ევროპის ჯანდაცვის სისტემებისთვის ეს განსაკუთრებით მგრძნობიარე საკითხია. ევროკავშირის ქვეყნებში მედიკამენტების ფასები ხშირად რეგულირდება სახელმწიფოს მიერ და მათი ზრდა რთული და ხანგრძლივი პროცესია. ამიტომაც ევროპაში ამ პოლიტიკას კრიტიკულად აფასებენ — მიიჩნევენ, რომ ის არა მხოლოდ ეკონომიკურ, არამედ სოციალურ რისკებსაც ქმნის, რადგან შეიძლება პაციენტებისთვის ახალი მკურნალობის მიღება უფრო რთული გახდეს.

ამავე დროს, ეს პროცესი უკვე გლობალურ მასშტაბს იღებს. ერთი მხრივ, აშშ ცდილობს შეამციროს შიდა ფასები და დაიცვას საკუთარი მომხმარებელი, მეორე მხრივ კი ფარმაცევტული კომპანიები ცდილობენ შეინარჩუნონ მოგება, რაც მათ აიძულებს სხვა ბაზრებზე სტრატეგიის შეცვლას. შედეგად იქმნება ბაზრის დისბალანსი, სადაც არც ერთი რეგიონი არ რჩება სრულად დაცული.

ანალიტიკოსები, ეკონომისტები და ჯანდაცვის სფეროს სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ტრამპის განცხადება არის რეალობის ნაწილობრივი და პოლიტიკურად გამარტივებული ინტერპრეტაცია. მათი შეფასებით, აშშ ნამდვილად ახდენს გავლენას გლობალურ ფასებზე, თუმცა ევროპაში ფასების ზრდა არ არის პირდაპირი „დაძალების“ შედეგი — ეს არის ბაზრის, რეგულაციების და კორპორაციული სტრატეგიების ერთობლივი შედეგი. ისინი ასევე მიუთითებენ, რომ ასეთი პოლიტიკა გრძელვადიან პერსპექტივაში შეიძლება გამოიწვიოს ინოვაციების შენელება და მედიკამენტების ხელმისაწვდომობის შემცირება, განსაკუთრებით იმ ქვეყნებში, სადაც სახელმწიფო კონტროლი ძლიერია.

საბოლოოდ, ტრამპის განცხადება უფრო პოლიტიკური მესიჯია, ვიდრე პირდაპირი ეკონომიკური ფაქტი. რეალურად კი მიმდინარეობს უფრო ღრმა პროცესი — გლობალური ფარმაცევტული სისტემის გადალაგება, სადაც ფასები, პოლიტიკა და ბაზარი ერთმანეთზეა გადაჯაჭვული. ეს კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ თანამედროვე ეკონომიკაში ერთი ქვეყნის გადაწყვეტილება ხშირად განსაზღვრავს არა მხოლოდ საკუთარ, არამედ სხვა ქვეყნების რეალობასაც.

წყაროები: