ბელგია ენერგეტიკულ პოლიტიკაში მკვეთრ შემობრუნებას აკეთებს: ქვეყანა გეგმავს ფრანგული ენერგეტიკული ჯგუფის Engie-ს ბელგიური ბირთვული აქტივების შეძენას, მათ შორის Doel-ისა და Tihange-ის შვიდივე რეაქტორის, პერსონალის, შვილობილი სტრუქტურების, აქტივებისა და ვალდებულებების ჩათვლით. ეს ნაბიჯი ნიშნავს არა მხოლოდ შესაძლო ნაციონალიზაციას, არამედ ბელგიის მრავალწლიანი ბირთვული ენერგიიდან გასვლის პოლიტიკის ფაქტობრივ გადახედვას. მოლაპარაკებების პერიოდში უკვე შეჩერდება დემონტაჟისა და დახურვის სამუშაოები, რაც სახელმწიფოს უტოვებს შესაძლებლობას, მომავალში რეაქტორების მუშაობის გაგრძელება ან ახალი ბირთვული სიმძლავრეების განვითარება განიხილოს.

ბელგიის მთავრობისთვის მთავარი არგუმენტი ენერგეტიკული უსაფრთხოებაა. პრემიერ-მინისტრ ბარტ დე ვევერის შეფასებით, სახელმწიფო ცდილობს მიიღოს უფრო უსაფრთხო, ხელმისაწვდომი და გრძელვადიანი ენერგიის წყარო, რომელიც ქვეყანას შეამცირებინებს დამოკიდებულებას წიაღისეულ საწვავზე და ენერგომომარაგებაზე მეტ კონტროლს მისცემს. დღეს ბელგიაში მოქმედია ორი რეაქტორი — Doel 4 და Tihange 3, რომელთა მუშაობის ვადა უკვე 2035 წლამდე გაგრძელდა, თუმცა მთავრობა განიხილავს უფრო ხანგრძლივ პერსპექტივასაც.

ეს გადაწყვეტილება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია უკრაინაში რუსეთის ომის შემდეგ შექმნილი ენერგეტიკული კრიზისის ფონზე. სპეციალისტების, ენერგეტიკის ანალიტიკოსებისა და ექსპერტების შეფასებით, ბელგიის ნაბიჯი მხოლოდ შიდა ენერგეტიკული პოლიტიკის ცვლილება არ არის; ეს არის ევროპული ტენდენციის ნაწილი, სადაც უსაფრთხოება, ფასების სტაბილურობა და დაბალნახშირბადიანი ენერგია კვლავ უბრუნდება სტრატეგიული პოლიტიკის ცენტრს. ბელგიამ 2003 წელს ბირთვული ენერგიიდან ეტაპობრივი გასვლის კანონი მიიღო, თუმცა 2025 წელს ფედერალურმა პარლამენტმა ეს მიდგომა ფაქტობრივად გააუქმა და ბირთვული ენერგიის დაბრუნებას გზა გაუხსნა.

თუმცა პროცესს სერიოზული ფინანსური და სამართლებრივი გამოწვევები ახლავს. 2023 წლის შეთანხმებით, ბელგიის სახელმწიფომ და Engie-მ Doel 4-ისა და Tihange 3-ის გახანგრძლივებაზე ხარჯების გაზიარების მოდელი შეიმუშავეს, ხოლო ბირთვული ნარჩენებისა და გამოყენებული საწვავის გრძელვადიანი მართვის ვალდებულებები სახელმწიფოს 15 მილიარდი ევროს სანაცვლოდ უნდა გადაებარებინა. ევროკომისიამ 2025 წელს სახელმწიფო დახმარების ეს სქემა დაამტკიცა, მაგრამ ანალიტიკოსები მიუთითებენ, რომ ბირთვული სექტორის რეალური ღირებულება მხოლოდ რეაქტორების შეძენით არ განისაზღვრება; მთავარი საკითხებია დემონტაჟის ხარჯები, უსაფრთხოების სტანდარტები, ნარჩენების მართვა და პოლიტიკური პასუხისმგებლობა მომდევნო ათწლეულებისთვის.

შეფასებით ნაწილში ექსპერტები ამბობენ, რომ ბელგიის ნაბიჯი შეიძლება განიმარტოს როგორც ენერგეტიკული სუვერენიტეტის გაძლიერების მცდელობა, მაგრამ ამავე დროს სახელმწიფოსთვის მაღალი რისკის მქონე გადაწყვეტილებაა. თუ გარიგება წარმატებით დასრულდება, ბელგია მეტ კონტროლს მიიღებს საკუთარი ენერგეტიკული მომავლის დაგეგმვაზე. თუ ხარჯები გაიზრდება ან უსაფრთხოების მოთხოვნები გამკაცრდება, ბირთვული აქტივების ნაციონალიზაცია შეიძლება ბიუჯეტისთვის მძიმე ტვირთად იქცეს. სწორედ ამიტომ, სპეციალისტების შეფასებით, ბელგიის შემთხვევა გახდება მნიშვნელოვანი ტესტი მთელი ევროპისთვის: შეუძლია თუ არა სახელმწიფოს ბირთვული ენერგიის დაბრუნება ისე, რომ ერთდროულად დაიცვას ენერგეტიკული უსაფრთხოება, კლიმატის მიზნები და საზოგადოებრივი ფინანსების სტაბილურობა.

წყაროები: