მზის სრული დაბნელებისას დღის სინათლე რამდენიმე წუთში მკვეთრად მცირდება, ხშირად ეცემა ტემპერატურაც. მეცნიერების დაკვირვებით, გარემოს ასეთმა სწრაფმა ცვლილებამ შესაძლოა ცხოველების ყოველდღიური ქცევა დროებით შეცვალოს.
2017 წლის მზის სრული დაბნელების დროს აშშ-ის Riverbanks Zoo-ში ჩატარებულმა კვლევამ 17 სახეობის ქცევა შეისწავლა. მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ ცხოველების დაახლოებით 75%-მა დაბნელების დროს გარკვეული სახის ქცევითი ცვლილება გამოავლინა. რამდენიმე სახეობამ საღამოსთვის დამახასიათებელი მოქმედება დაიწყო. ჟირაფები უფრო აქტიურად მოძრაობდნენ, გალაპაგოსის კუები კი შეჯვარების ქცევას ავლენდნენ. ამასთან, ყველა ცხოველის რეაქცია ერთნაირი არ ყოფილა.
ფრინველებში ეფექტი განსაკუთრებით შესამჩნევია. 2017 წლის დაბნელების მონაცემების ფართომასშტაბიანმა ანალიზმა აჩვენა, რომ სრული დაბნელების პერიოდში ჰაერში მყოფი ფრინველებისა და მწერების აქტივობა მნიშვნელოვნად იცვლებოდა. ზოგი ფრინველი მოსასვენებელ ადგილს უბრუნდებოდა და იქცეოდა ისე, როგორც მზის ჩასვლის დროს.
NASA-მ 2023 და 2024 წლების დაბნელებების დროს სპეციალური პროექტი Eclipse Soundscapes განახორციელა. პროგრამის ფარგლებში მკვლევრები და მოხალისეები აკვირდებოდნენ, როგორ იცვლებოდა ფრინველების, მწერებისა და სხვა ცხოველების ხმოვანი აქტივობა დაბნელებამდე, მის დროს და შემდეგ. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობოდა ღამის სახეობებს, მათ შორის ჭრიჭინებს, რომლებიც უეცარი სიბნელის დროს შესაძლოა ისე გააქტიურდნენ, როგორც ჩვეულებრივ საღამოს.
მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ მზის სრული დაბნელება ძალიან მოკლე მოვლენაა და ცხოველების უმეტესობა სინათლის დაბრუნების შემდეგ სწრაფად უბრუნდება ჩვეულ რიტმს. ამასთან, არსებული კვლევები ჯერ არ იძლევა საფუძველს, რომ ყველა სახეობისთვის ერთიანი რეაქცია განისაზღვროს.
წყაროები:
NASA, Eclipse Soundscapes:
https://science.nasa.gov/citizen-science/eclipse-soundscapes/
NASA, ცხოველთა ქცევის შესწავლა 2024 წლის მზის დაბნელების დროს:
https://science.nasa.gov/solar-system/skywatching/sense-the-solar-eclipse-with-nasas-eclipse-soundscapes-project/
Scientific Reports, 2017 წლის მზის დაბნელების დროს ფრინველთა ქცევის კვლევა:
https://www.nature.com/articles/s41598-025-94901-6
Animals, Riverbanks Zoo-ში 17 სახეობაზე ჩატარებული კვლევა:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7222787/
Royal Society, ფრინველებისა და მწერების აქტივობის კვლევა:
https://royalsocietypublishing.org/rsbl/article/14/11/20180485/50619/Aeroecology-of-a-solar-eclipseAeroecology-of-a
