პირველი აპრილიდან ფსიქოტროპული მედიკამენტების გაცემის წესი შეიცვალა. ამ ცვლილების მიხედვით, ზრდასრული ადამიანი ყოველ მე-14 დღეს უნდა გამოცხადდეს დისპანსერში ახალი რეცეპტის ასაღებად. ეს რეგიონში მცხოვრებ ფსიქიკური ჯანმრთელობის მქონე პირებს სერიოზულ პრობლემას შეუქმნის.
„ვინც ცხოვრობს რეგიონებში, თუნდაც პატარა ქალაქებში ან ისეთ ქალაქებში, სადაც არ არის ავტორიზებული აფთიაქები და დისპანსერი, თვეში ორჯერ მოუწევთ შორს, სხვა ქალაქში წასვლა იმისათვის, რომ ახალი რეცეპტი აიღონ.
ამას ფიზიკურად ვერ მოახერხებს ბევრი ადამიანი, რაც გამოიწვევს უარის თქმას მედიკამენტების მიღებაზე“, – ამბობს „ბათუმელებთან ევროპული ფსიქიატრიის სერვისის მომხმარებელთა და გადარჩენილთა ქსელის (ENUSP) თავმჯდომარე და შშმ ქალთა ორგანიზაციის – „პლატფორმა ახალი შესაძლებლობებისათვის“ (PNO) ერთ-ერთი დამფუძნებელი ოლგა კალინა.
ის იხსენებს ერთ-ერთ პაციენტს, რომელსაც ყაზბეგიდან მცხეთაში უწევს ჩასვლა მედიკამენტის ასაღებად.
„წარმოიდგინეთ, რომ ერთის ნაცვლად ახლა ორჯერ უნდა ჩამოვიდეს ამხელა მანძილზე ეს ადამიანი, რაც ძალიან დამღლელი პროცესია მისთვის.
ახლახან ვესაუბრე ერთ ქალს სტაციონარში, რომელიც ამბობდა, რომ მე კი არ ვარ წინააღმდეგი, რომ წამალი მივიღო, უბრალოდ დამიმთავრდა მედიკამენტები და ვეღარ მოვახერხე დროულად აღებაო. არ არის ახლოს დისპანსერი და თუ თვეში ერთხელ წასვლას და აღებას ვერ ახერხებს ადამიანი, ის თვეში ორჯერ როგორ მოახერხებს?
მაგალითად, ქვემო ქართლის რაიონში ვინც ცხოვრობს, იმათ ძირითადად რუსთავში უწევთ ჩამოსვლა წამლების ასაღებად და უფრო შორი მანძილის გავლაც უწევს ზოგიერთს.
ეს არ არის ადვილი პროცესი. პაციენტები ვერ ახერხებდნენ დროულად აღებას, შემდეგ იწურებოდა წამლის მარაგები და, ფაქტობრივად, ადამიანების ჯანმრთელობა უარესდებოდა, რის გამოც ხვდებოდნენ შემდეგ სტაციონარში“, – ამბობს ოლგა კალინა.
მისი თქმით, გარდა იმისა, რომ ფსიქიკური ჯანმრთელობის მქონე პირთა პენსია 250 ლარია და ისედაც ვერ სწვდება მათ საჭიროებებს, ამას დაემატა მგზავრობის ხარჯიც.
ბევრ სოფელში არც საზოგადოებრივი ტრანსპორტი მოძრაობს და არც მიკროავტობუსი, რაც დამატებითი ბარიერია ბევრი პაციენტისთვის.
„ამ ყველაფერმა შესაძლოა გამოიწვიოს დისპროპორციული შრომა, რადგან თუ ამ ბარიერების გამო წამლის მიღებაზე უარს იტყვიან ადამიანები, ეს იქნება წყალში ჩაყრილი შრომა.
ფსიქიკური პრობლემების მქონე ადამიანების ნაწილი მუშაობს და არ სცალიათ, მაშინ მინდობილობა უნდა გააფორმონ სხვა პირზე და ესეც პრობლემაა. ვინც მარტო ცხოვრობს, მათთვის კიდევ უფრო რთულია შორ მანძილზე წასვლა და მედიკამენტის აღება.
მანძილის გარდა, წამლის ასაღებად მისულ პაციენტს მოუწევს რიგში დგომა.
გარდა ამისა, ექიმის შრომაც გაორმაგდება, რადგან ვისაც ქრონიკული მდგომარეობა გვაქვს და წლების მანძილზე ვიღებთ მედიკამენტებს, არ გვჭირდება ასე ხშირად ექიმთან ვიზიტი, ახლა კი ექიმმა დამატებითი დრო უნდა დახარჯოს და ეს დრო უნდა მოაკლოს სხვა, ახალ პაციენტებს, რომლებსაც უფრო მეტი გამოკვლევა და დაკვირვება სჭირდებათ.
ფაქტობრივად, ფსიქიატრებს მოუწევთ ორჯერ მეტი დატვირთვით მუშაობა, ვიდრე ახლა მუშაობენ. ეს არ არის სამართლიანი“, – ამბობს ოლგა.
მას ვკითხეთ, ამ ცვლილების შეტანამდე თუ ჰქონდათ გადაწყვეტილების მიმღებ პირებთან კომუნიკაცია და თუ მოისმინეს რაიმე ხელშესახები არგუმენტი მათი მხრიდან, თუ რატომ ჩათვალეს საჭიროდ ამ ტიპის ცვლილებები?
ოლგა კალინას თქმით, მათ მხოლოდ ერთი ვერსია მოისმინეს იმის თაობაზე, რომ სახელმწიფო ვერ აკონტროლებდა ფსიქოტროპული მედიკამენტების გაცემის პროცესს.
მიზეზი არის კონტროლი წამლებზეო. ბევრი ექიმი გადაჭარბებულ დოზებს აძლევდა, ზოგს არ ჰქონდა ლიცენზია და ისე გასცემდნენო. გამოდის, სახელმწიფო პაციენტს ჩაგრავს იმის გამო, რომ ექიმს ვერ აკონტროლებს.
როგორც ნებისმიერი დანაშაულებრივი ქმედების შემთხვევაში, ასეთ დროსაც საჭიროა რეაგირება კონკრეტული შემთხვევიდან გამომდინარე, განხილვა და არა მთლიანად სისტემის აყირავება. პაციენტებს რომ შეუქმნან ასეთი საფრთხე და ბარიერები წამლის მისაღებად.
მასობრივად დავისჯებით ყველანი, ვინც დისპანსერებში მივდივართ წამლების მისაღებად. პაციენტების მდგომარეობას საერთოდ არ ითვალისწინებენ. ყველა ფიქრობს, რომ ჩვენთვის ძალიან ადვილია გასვლა და რიგებში დგომა ან ერთი ქალაქიდან მეორეში სიარული წამლისთვის.
ხშირ შემთხვევაში ადამიანს არ აქვს უნარი წავიდეს ასე შორ მანძილზე. იკარგება, აქვს ყურადღების, მეხსიერების პრობლემები, ან მძიმე დეპრესია აქვს და ისედაც უჭირს სახლიდან გასვლა. როგორ ფიქრობენ, ადვილი იქნება ამ ადამიანებისთვის ორჯერ გამოსვლა წამლის ასაღებად? არც ფსიქიატრების აზრი გაითვალისწინეს და არც პაციენტების. ბოლო დროს, ყველა კანონს ხომ კონსულტაციების გარეშე იღებენ და ყველანაირი უკუკავშირი მოშლილია“, – ამბობს ოლგა კალინა.
მისი თქმით, ამ პრობლემისგან თავის დაღწევის ერთადერთი გზა არსებობს – ძველ სისტემაზე დაბრუნება.
„ისედაც ბევრი რამ გააკეთეს, რაც გვიუარესებს მდგომარეობას. მაგალითად ის, რომ პირველი ოქტომბრიდან კერძო კომპანიებს აუკრძალეს ფსიქოტროპული წამლების შემოტანა და მხოლოდ სახელმწიფო კომპანიებს შეუძლიათ. ამის გამო, რამდენიმე წამალზე დეფიციტი შეიქმნა. ცალკე ბადრაგირებაში 200 ლარი უნდა დაიხარჯოს და ამის გამო წამლის ფასიც ეზრდებათ.
ხომ შეეძლოთ ამის კონტროლი, ვთქვათ, პერიოდულად ექიმის საქმიანობის, ჩანაწერების მონიტორინგით? მაგრამ ეს გზა აირჩიეს და ყველას გაგვირთულეს საქმე.
მივიღეთ გაორმაგებული შრომა ფსიქიატრების და ზედმეტი თავის ტკივილი პაციენტებისთვის. ბევრი ადამიანი წამლის გარეშე დარჩება და ამის გამო გაუმწვავდება მდგომარეობა. სტაციონარები კი ისედაც გადავსებულია და არ არის საკმარისი ადგილები“, – ამბობს ოლგა კალინა.
