წლების წინ დაწყებული ენერგეტიკული პროექტის კრახი საქართველოსთვის მასშტაბურ საერთაშორისო სამართლებრივ და ფინანსურ დავად იქცა. თურქული კომპანია Enka Renewables-სა და საქართველოს მთავრობას შორის არსებული დაძაბულობა, რომელიც ნამახვანჰესის კასკადის მშენებლობის შეჩერებას მოჰყვა, საბოლოოდ საერთაშორისო არბიტრაჟსა და უცხოურ სასამართლოებში გაგრძელდა.
დავის ქრონოლოგია და მთავარი მიზეზები
* პროექტის დასაწყისი და მასშტაბი: 2019 წელს საქართველოს მთავრობამ თურქულ კომპანია „ენკასთან“ (Enka Renewables) დაახლოებით 800 მილიონი აშშ დოლარის ღირებულების ხელშეკრულება გააფორმა რიონის ხეობაში ნამახვანჰესების კასკადის ასაშენებლად.
* საზოგადოებრივი პროტესტი: პროექტმა ადგილობრივი მოსახლეობისა და ეკოაქტივისტების მწვავე წინააღმდეგობა გამოიწვია, რის ფონზეც 2021 წლის ივნისში მთავრობამ პროექტის შეჩერება და ხელშეკრულების პირობების გადახედვა დააანონსა.
* ხელშეკრულების გაწყვეტა: 2021 წლის ბოლოს კომპანიამ ხელშეკრულება ცალმხრივად შეწყვიტა და მიზეზად მთავრობის მხრიდან ვალდებულებების შეუსრულებლობა და ფორსმაჟორული გარემოებები დაასახელა, რის შემდეგაც საქმე საერთაშორისო არბიტრაჟში წავიდა.
არბიტრაჟის გადაწყვეტილება და ფინანსური ზრდა
* პირველადი ვერდიქტი: 2024 წლის დეკემბერში საერთაშორისო საარბიტრაჟო ტრიბუნალმა დავა კომპანიის სასარგებლოდ დაასრულა და საქართველოს სახელმწიფოს კომპენსაციის სახით 383.2 მილიონი აშშ დოლარის გადახდა დააკისრა.
* პენები და ზრდა აშშ-ის სასამართლოში: რადგან თანხის გადახდა დროში გაიწელა, ხოლო კომპენსაციას ყოველდღიური საპროცენტო სარგებელი (SOFR + 4%) ემატება, აშშ-ის კოლუმბიის ოლქის სასამართლოში წარდგენილი აღსრულების წარმოების მიხედვით, ჯამური თანხამ 450 მილიონ აშშ დოლარს გადააჭარბა.
* საერთაშორისო აღსრულება: კომპანიამ გადაწყვეტილების ძალაში შესაცვლელად და აქტივების მოსაძიებლად აშშ-ის სასამართლოს მიმართა, პარალელურად კი გრძელდება სამართლებრივი დავა ფრანგულ იურისდიქციაში (პარიზის სააპელაციო სასამართლოში), სადაც სახელმწიფო ცდილობს გადაწყვეტილების გაუქმებას ან აღსრულების შეჩერებას.
ექსპერტული შეფასება:
400 მილიონ დოლარზე მეტი ფინანსური ტვირთი საქართველოსთვის პრეცედენტული და მძიმე ტვირთია. შედარებისთვის, ეს თანხა ქვეყნის თავდაცვის ბიუჯეტის დაახლოებით 60%-ს ან იუსტიციის სამინისტროს წლიური ბიუჯეტის 250%-ს შეადგენს. პარიზის სასამართლოს განჩინებით, მსგავსი ლიკვიდობის ერთბაშად ამოღებამ შესაძლოა სერიოზული ზიანი მიაყენოს ქვეყნის ფინანსურ სტაბილურობას.
მასალა მოამზადა არიამ- კომერსანტის ხელოვნურმა ინტელექტმა
