8 მილიარდი ლარის ჯანდაცვა: რას აჩვენებს საყოველთაო პროგრამის 13-წლიანი შედეგები და რატომ იზრდება მისი ბიუჯეტი ყოველწლიურად?
2013 წლიდან დღემდე საქართველოს საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამის ფარგლებში 3 მილიონ მოქალაქეს 12.5 მილიონი სამედიცინო შემთხვევა დაუფინანსდა, რისთვისაც სახელმწიფომ 8 მილიარდი ლარი დახარჯა. პრემიერ-მინისტრის პარლამენტისთვის წარდგენილი ანგარიშის მიხედვით, პროგრამა ამჟამად მოსახლეობის 95 პროცენტს ფარავს და ქვეყნის სოციალური პოლიტიკის ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბურ ინსტრუმენტად რჩება.
მთავრობის შეფასებით, სახელმწიფო დაფინანსების ზრდამ და სამედიცინო სერვისების გაფართოებამ ბოლო ათწლეულში რამდენიმე მნიშვნელოვანი მაჩვენებლის გაუმჯობესებას შეუწყო ხელი. ანგარიშის მიხედვით, სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა 72 წლიდან 75 წლამდე გაიზარდა, ხოლო როგორც ჩვილ ბავშვთა, ისე ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვთა სიკვდილიანობის მაჩვენებლები მნიშვნელოვნად შემცირდა.
თუმცა პროგრამის განვითარების პარალელურად იზრდება მისი ფინანსური ტვირთიც. თუ საყოველთაო ჯანდაცვის ბიუჯეტი წლების წინ რამდენიმე ასეულ მილიონ ლარს შეადგენდა, 2026 წლისთვის ის უკვე 1.5 მილიარდ ლარამდე გაიზარდა. მხოლოდ მიმდინარე წელს პროგრამისთვის დამატებით 280 მილიონი ლარია გამოყოფილი, რაც ჯანდაცვის სექტორის მზარდ ხარჯებსა და მოსახლეობის მხრიდან სერვისებზე გაზრდილ მოთხოვნას უკავშირდება.
ეკონომიკური თვალსაზრისით, საყოველთაო ჯანდაცვა საქართველოს ბიუჯეტის ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული სოციალური პროგრამაა. ანალიტიკოსების შეფასებით, მისი მთავარი ეკონომიკური ეფექტი ისაა, რომ ოჯახებს მძიმე სამედიცინო ხარჯებისგან იცავს და ჯანდაცვაზე პირდაპირი დანახარჯების შემცირებას უწყობს ხელს. მეორე მხრივ, პროგრამის მასშტაბის ზრდა სახელმწიფოსთვის მუდმივად ზრდის საბიუჯეტო წნეხს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც სამედიცინო მომსახურებაზე მოთხოვნა წლიდან წლამდე მატულობს.
სწორედ ეს ტენდენცია ჩანს ბოლო წლების ბიუჯეტურ მონაცემებშიც. 2025 წელს პროგრამის დაფინანსება დაგეგმილ მაჩვენებელს გადააჭარბა და წლის განმავლობაში დამატებითი რესურსების მობილიზება გახდა საჭირო. ფინანსთა სამინისტროს განმარტებით, პროგრამის ხარჯები იმდენად გაიზარდა, რომ 2026 წლის ბიუჯეტის დაგეგმვისას დაფინანსების მნიშვნელოვანი ზრდა გარდაუვალი გახდა.
ჯანდაცვის სფეროს სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ საყოველთაო დაფარვის მოდელი მხოლოდ სოციალური პროექტი აღარ არის და ქვეყნის ეკონომიკური განვითარების ერთ-ერთ ფაქტორადაც განიხილება. მათი შეფასებით, მოსახლეობის ჯანმრთელობის გაუმჯობესება შრომის ბაზარზე პროდუქტიულობის ზრდას, სამუშაო ძალის უფრო ხანგრძლივ აქტიურობასა და ეკონომიკური დანაკარგების შემცირებას უწყობს ხელს. თუმცა, პარალელურად, აუცილებელია ხარჯების ეფექტიანი მართვა, რადგან პროგრამის სწრაფი გაფართოება სახელმწიფო ფინანსებისთვის გრძელვადიან გამოწვევად შეიძლება იქცეს.
ბოლო პერიოდში მთავრობამ პროგრამაში რამდენიმე ცვლილებაც შეიტანა. მათ შორის, შეიცვალა საზღვარგარეთ ხანგრძლივად მყოფი მოქალაქეების რეგისტრაციის წესი და ამოქმედდა ახალი კრიტერიუმები, რომლებიც პროგრამის ხარჯების უფრო ეფექტიან ადმინისტრირებას ისახავს მიზნად. ხელისუფლების განმარტებით, ეს ნაბიჯები არ ეხება სამედიცინო მომსახურების მიღების უფლებას და მიზნად მხოლოდ ბიუჯეტის არამიზნობრივი ხარჯების შემცირებას ისახავს.
საბოლოოდ, 8 მილიარდი ლარის დაფინანსება და 12.5 მილიონი დაფარული სამედიცინო შემთხვევა აჩვენებს, რომ საყოველთაო ჯანდაცვა საქართველოს სოციალური სისტემის ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური პროექტია. თუმცა მისი მომავალი წარმატება უკვე ნაკლებად იქნება დამოკიდებული მხოლოდ დაფინანსების ზრდაზე და უფრო მეტად იმაზე, რამდენად შეძლებს სახელმწიფო ხარჯების ეფექტიან კონტროლს, მომსახურების ხარისხის შენარჩუნებასა და მზარდი მოთხოვნის პირობებში სისტემის ფინანსური მდგრადობის უზრუნველყოფას.
