ბათუმის სანაპირო ზოლი ტურისტული სეზონის წინ კიდევ ერთხელ იქცა დისკუსიის საგნად. ერთი მხრივ, ბულვარის ადმინისტრაცია პლაჟზე კომერციული საქმიანობისთვის ადგილებს აუქციონით ასხვისებს, რაც ბიუჯეტისთვის დამატებითი შემოსავლის, ბიზნესისთვის კი სეზონური საქმიანობის შესაძლებლობაა. მეორე მხრივ, საკითხი ეხება საჯარო სივრცეს, რომელიც მხოლოდ გადამხდელ მომხმარებელზე არ უნდა იყოს მორგებული და სადაც ადგილი უნდა დარჩეს იმ ადამიანებისთვისაც, ვისაც შეზლონგის ან ქოლგის დაქირავება არ სურს ან ამის შესაძლებლობა არ აქვს.
Batumelebi/Netgazeti-ის ინფორმაციით, ბათუმის ბულვარის ადმინისტრაციამ პლაჟზე 800 კვადრატული მეტრიდან 1500 კვადრატულ მეტრამდე ფართობები აუქციონზე გაიტანა. ტერიტორიები განკუთვნილია მხოლოდ საპლაჟო ინფრასტრუქტურისთვის, კერძოდ შეზლონგების, ქოლგებისა და ნაგვის ურნების განთავსებისთვის და არა კაფეებისა თუ საკლუბო ინფრასტრუქტურის მოწყობისთვის. პირობების მიხედვით, ერთი შეზლონგის ფასი მაქსიმუმ 10 ლარი, ქოლგის კი 5 ლარი უნდა იყოს. მოიჯარეს ასევე ეკრძალება ტერიტორიის შემოღობვა ან ისეთი ფორმით შემოსაზღვრა, რომელიც მესამე პირებს სივრცეზე წვდომას შეუზღუდავს.
აქ ჩნდება მთავარი კითხვა, რამდენად შეძლებს ადმინისტრაცია ამ პირობების რეალურად აღსრულებას. პრობლემა ახალი არ არის. ბათუმის სანაპიროზე წლების განმავლობაში ხშირი იყო უკმაყოფილება იმის გამო, რომ მოიჯარეები შეზლონგებს დილიდან მთელ სივრცეზე ალაგებდნენ, მიუხედავად იმისა, ჰყავდათ თუ არა მომხმარებელი. შედეგად, სანაპიროს ნაწილი ფაქტობრივად კომერციულ ზონად იქცეოდა, ხოლო უფასოდ დასვენების მსურველებისთვის სივრცე მცირდებოდა.
ბიზნესის მხრიდან არგუმენტი გასაგებია. ბათუმის სანაპირო არის მაღალი სეზონური მოთხოვნის მქონე სივრცე, სადაც მცირე და საშუალო ბიზნესი რამდენიმე თვეში იღებს იმ შემოსავალს, რომელიც ხშირად მთელი წლის საქმიანობისთვის გადამწყვეტია. აუქციონის მოდელი, თეორიულად, ქმნის კონკურენციას, ზრდის საჯარო შემოსავალს და მომსახურების სტანდარტს. ადმინისტრაციის მიერ დადგენილი ფასობრივი ზღვარიც მომხმარებლის დაცვის მცდელობად შეიძლება შეფასდეს, რადგან სეზონზე მომსახურების უკონტროლო გაძვირების რისკი მცირდება.
ამ პოზიციას აძლიერებს ტურიზმის ზოგადი დინამიკაც. აჭარის ტურიზმის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი თინათინ ზოიძე ბიზნესმედიასთან საუბარში აღნიშნავდა, რომ რეგიონში ვიზიტების რაოდენობა და ტურიზმიდან მიღებული შემოსავლები იზრდება, მაისში კი ბათუმის საერთაშორისო აეროპორტში ფრენების რაოდენობა 38 პროცენტით იყო გაზრდილი. მისი შეფასებით, აჭარა საზღვაო სეზონს განახლებული ტურისტული სერვისებითა და პროდუქტებით ხვდება. ეს ნიშნავს, რომ ბათუმისთვის სანაპიროს კომერციული მართვა მხოლოდ ლოკალური საკითხი აღარ არის, ის რეგიონის ტურისტული ეკონომიკის ნაწილია.
ამავე დროს, კრიტიკოსების არგუმენტი equally მნიშვნელოვანია. საჯარო სივრცის სპეციალისტები და ურბანული განვითარების მკვლევრები ხშირად მიუთითებენ, რომ ზღვისპირა ქალაქებში სანაპირო არ არის ჩვეულებრივი კომერციული აქტივი. ის არის საერთო რესურსი, რომლის გამოყენების უფლება მოქალაქეებსა და ტურისტებს თანაბრად უნდა ჰქონდეთ. თუ აუქციონების შედეგად საუკეთესო ლოკაციები ფაქტობრივად ფასიან სერვისებს ეკავება, ქალაქი იღებს შემოსავალს, მაგრამ კარგავს საჯარო სივრცის თანასწორობის პრინციპს.
ამიტომ მთავარი საკითხი არა ის არის, უნდა იყოს თუ არა ბიზნესი პლაჟზე, არამედ როგორ უნდა იყოს. თუ მოიჯარე იცავს ფასს, სისუფთავეს, არ იკავებს მთელ სანაპიროს, არ ზღუდავს თავისუფალ გადაადგილებას და მოქალაქეს ტოვებს რეალურ არჩევანს, კომერციული სერვისი ტურისტული ინფრასტრუქტურის ნაწილია. მაგრამ თუ შეზლონგები წინასწარ იკავებს თითქმის მთელ სივრცეს, მაშინ პლაჟი ფორმალურად საჯარო რჩება, პრაქტიკულად კი ნაწილობრივ ფასიან მომსახურებად იქცევა.
ეკონომიკური კუთხით, ბათუმის ბულვარის იჯარით გაცემული ქონება ქალაქისთვის შემოსავლის წყაროა. კომერსანტის მიერ 2025 წელს გავრცელებული ინფორმაციით, ბულვარის ადმინისტრაციაში აცხადებდნენ, რომ 2024 წელთან შედარებით საიჯარო ხელშეკრულებებიდან შემოსული თანხა 43 პროცენტით გაიზარდა. ეს აჩვენებს, რომ ბიზნესის ინტერესი ბულვარისა და სანაპიროს მიმართ მაღალია. თუმცა მაღალი კონკურენცია ავტომატურად არ ნიშნავს უკეთეს საჯარო შედეგს. თუ აუქციონზე ფასი ძალიან იზრდება, მოიჯარეს შეიძლება გაუჩნდეს ცდუნება, მაქსიმალურად დატვირთოს ტერიტორია, რათა გადახდილი თანხა სწრაფად ამოიღოს.
სწორედ აქ არის სახელმწიფოსა და მუნიციპალური მართვის როლი. აუქციონის პირობები მხოლოდ ქაღალდზე არ უნდა დარჩეს. საჭიროა ყოველდღიური მონიტორინგი, თავისუფალი სივრცეების მკაფიო განსაზღვრა, ვიზუალური სქემა, საჯარო რუკა და მოქალაქისთვის მარტივი მექანიზმი, რომ დარღვევის შემთხვევაში საჩივარი ეფექტიანად განიხილონ. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იგივე ჩანაწერები, რომლებიც წინა წლებშიც არსებობდა, პრაქტიკაში ისევ ვერ იმუშავებს.
Galt & Taggart-ის ანალიტიკოსები აჭარის ტურიზმის მიმოხილვებში მიუთითებენ, რომ რეგიონის ტურიზმი ზრდის პარალელურად დგას ხარისხისა და დივერსიფიკაციის გამოწვევის წინაშე. ეს შეფასება პირდაპირ ეხმიანება სანაპიროს მართვის საკითხსაც. ბათუმს სჭირდება არა მხოლოდ მეტი ვიზიტორი, არამედ უკეთესი გამოცდილება. ტურისტისთვის ქალაქის ხარისხი განისაზღვრება არა მხოლოდ სასტუმროთი ან რესტორნით, არამედ იმითაც, რამდენად მოწესრიგებულია სანაპირო, არის თუ არა სისუფთავე, თავისუფალი სივრცე, ადეკვატური ფასი და მკაფიო წესები.
დაბალანსებული გამოსავალი შეიძლება იყოს ისეთი მოდელი, სადაც პლაჟი იყოფა მკაფიო ზონებად. ერთი ნაწილი კომერციული სერვისებისთვის, მეორე ნაწილი თავისუფალი დასვენებისთვის, ხოლო კონტროლი არა მხოლოდ სეზონის დასაწყისში, არამედ ყოველდღიურად ხორციელდება. ამ მოდელში ბიზნესი იღებს პროგნოზირებად გარემოს, მოქალაქე იღებს დაცულ საჯარო სივრცეს, ხოლო ქალაქი იღებს შემოსავალს ისე, რომ არ კარგავს სანაპიროს სოციალურ ფუნქციას.
ბათუმის პლაჟი დღეს უკვე მხოლოდ დასასვენებელი ადგილი არ არის. ის არის ეკონომიკური აქტივი, ტურისტული პროდუქტი და საზოგადოებრივი სივრცე ერთდროულად. სწორედ ამიტომ მისი მართვა ვერ იქნება მხოლოდ აუქციონის საკითხი. თუ ქალაქს სურს, ტურიზმიდან მეტი შემოსავალი მიიღოს და ამავე დროს შეინარჩუნოს სანაპირო როგორც ყველასთვის ხელმისაწვდომი სივრცე, მთავარი გამოწვევა წესების დაწერა კი არა, მათი რეალური აღსრულება იქნება.
წყაროები:
https://batumelebi.netgazeti.ge/news/618493/
https://batumelebi.netgazeti.ge/news/618315/
https://galtandtaggart.com/ka/reports/details/69c3a8ac46cac30e9b28a441
https://visitbatumi.com/ka/შავი-ზღვის-სანაპიროები/ბათუმის-სანაპირო
