საქართველოში საცალო ვაჭრობის სექტორში დისკუსია დაიწყო „რითეილ ასოციაციის“ განცხადების შემდეგ, რომელიც ე.წ. „საოჯახო კალათის“ ფარგლებში გარკვეულ პროდუქტებზე სპეციალური საფასო პოლიტიკის დანერგვას გულისხმობს.
ასოციაციის ინფორმაციით, წევრმა კომპანიებმა შეიმუშავეს მიდგომები, რომლებიც მიზნად ისახავს მოკლევადიან პერიოდში მომხმარებლისთვის ხელშესახები შედეგების მიღწევას.
ინიციატივას მწვავედ აკრიტიკებს ოპოზიციონერი პოლიტიკოსი და ეროვნული ბანკის ყოფილი პრეზიდენტი რომან გოცირიძე. მისი შეფასებით, ეს არ არის ჯანსაღი კონკურენცია და შეიცავს კარტელური შეთანხმების ნიშნებს.
გოცირიძე აღნიშნავს, რომ კონკურენტ კომპანიებს შორის ფასების კოორდინაცია — მიუხედავად იმისა, მაღალია თუ დაბალი ფასი — კანონით აკრძალულია. მისი თქმით, კონკურენციის შესახებ კანონი კრძალავს ისეთ შეთანხმებებს, რომლებიც პირდაპირ ან ირიბად განსაზღვრავს ფასებს, ზღუდავს მათ ფორმირებას ან კოორდინაციას უწევს კომერციულ პირობებს.
მისივე შეფასებით, „სოციალურად მგრძნობიარე პროდუქტებზე“ ერთიანი ფასდაკლებების ან შეთანხმებული ფასების დაწესება ვერ ჩაითვლება მომხმარებლისთვის რეალურ სარგებლად. იგი მიიჩნევს, რომ ასეთი პრაქტიკა ამცირებს კონკურენციას, ზღუდავს ფასის დამოუკიდებელ ფორმირებას და საბოლოოდ აზიანებს ბაზარს.
გოცირიძე ასევე ამახვილებს ყურადღებას იმაზე, რომ მსგავსი შეთანხმებები განსაკუთრებით აზიანებს მცირე და არაქსელურ სავაჭრო ობიექტებს. მისი თქმით, მსხვილი ქსელური სუპერმარკეტები ამ გზით საკუთარ პოზიციებს ამყარებენ, ხოლო მცირე ბიზნესი კონკურენციას ვერ უძლებს და ბაზრიდან იდევნება. გრძელვადიან პერსპექტივაში კი ეს პროცესი ფასების შემცირებას კი არა, პირიქით — მათ ზრდას იწვევს.
მისი შეფასებით, ეს ინიციატივა შესაძლოა დაკავშირებული იყოს მიმდინარე ინფლაციურ პროცესებთან და ხელისუფლების მხრიდან პასუხისმგებლობის გადანაწილების მცდელობას წარმოადგენდეს.
ანალიტიკოსები და ეკონომიკის ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ მსგავსი ტიპის შეთანხმებები შესაძლოა მოკლევადიანად გარკვეულ დადებით ეფექტს იძლეოდეს, თუმცა გრძელვადიან პერსპექტივაში იწვევს ბაზრის კონცენტრაციას და კონკურენციის შემცირებას. მათი თქმით, ფასების სტაბილურობის მთავარი მექანიზმი თავისუფალი კონკურენციაა და არა კოორდინირებული გადაწყვეტილებები.
საბოლოოდ, რითეილ სექტორში მიმდინარე დებატი აჩვენებს, რამდენად რთულია ბალანსის პოვნა სოციალური ინტერესების დაცვასა და კონკურენტული ბაზრის შენარჩუნებას შორის.
