დმანისის მუნიციპალიტეტში, ბაშფლემის ხელოვნურ წყალსაცავთან, 2021 წლის შემოდგომაზე აღმოჩენილი ბაზალტის ფილა მეცნიერების ყურადღების ცენტრში რჩება. ფილაზე ამოკვეთილია 60 სიმბოლო, რომელთაგან 39 ერთმანეთისგან განსხვავებულია და დღემდე არც ერთ ცნობილ დამწერლობის სისტემას არ შეესაბამება. არტეფაქტი მედიცინის ისტორიის მუზეუმს გადაეცა.
ფილა ზღვის დონიდან დაახლოებით 1600 მეტრის სიმაღლეზე, დმანისის ვულკანურ პლატოზე იპოვეს — იმავე რეგიონში, სადაც მსოფლიოში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი არქეოლოგიური აღმოჩენა, პირველი ჰომინიდის 1.8 მილიონი წლის წინანდელი ნაშთებია დაფიქსირებული. 2021 წლის გვალვის შედეგად წყალსაცავში წყლის დონის დაწევის შემდეგ უცნაური სიმბოლოები ადგილობრივმა მეთევზეებმა შენიშნეს.
ბაშფლემის ტბის მიმდებარედ, დაახლოებით 4 კვადრატული კილომეტრის რადიუსში, რადარებისა და დრონების მეშვეობით გამოვლენილია ასამდე ყორღანი, რაც მიუთითებს სამხრეთ საქართველოში ძველი ცივილიზაციების არსებობაზე. არქეოლოგები ვარაუდობენ, რომ ამ ტერიტორიაზე მიმდინარე და მომავალი გათხრები შესაძლოა ფილაზე დატანილი ნიშნების გაშიფვრაშიც დაეხმაროს მეცნიერებს.
ბაზალტის ფილის კვლევას ქართველი ისტორიკოსების, არქეოლოგების, გეოლოგებისა და ლინგვისტების ჯგუფი ხელმძღვანელობს აკადემიკოს რამაზ შენგელიას ხელმძღვანელობით. შუალედური შედეგები 2023 წელს გამოქვეყნდა საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალში Journal of Ancient History and Archaeology, თუმცა წარწერის წაკითხვა ამ დრომდე ვერ მოხერხდა. კვლევა გრძელდება.
მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ფილა შეიძლება წარმოადგენდეს ძველი დამწერლობის ან პროტოდამწერლობის ნიმუშს. მათი მიზანია აღმოჩენის უფრო ზუსტი დათარიღება, ფილის ფუნქციის განსაზღვრა და მისი კულტურული კავშირის დადგენა ბრინჯაოს ხანის საქართველოსთან.
აღმოჩენით დაინტერესდნენ უცხოელი სპეციალისტებიც, მათ შორის University of Wisconsin–Madison-ის საპატიო პროფესორი რიჩარდ სპროტი და ოქსფორდის უნივერსიტეტის ასირიოლოგიის პროფესორი ჯეიკობ დალი, რომლებიც ძველი წერის სისტემებისა და ადრეული კულტურების კვლევაზე მუშაობენ. მათი ჩართულობა აღმოჩენას საერთაშორისო მნიშვნელობას ანიჭებს.
ბაშფლემის ბაზალტის ფილა დღეს ერთ-ერთ ყველაზე იდუმალ არქეოლოგიურ აღმოჩენად ითვლება და კვლავ აჩენს კითხვას — რამდენი უცნობი ენა და დამწერლობა შეიძლება ჯერ კიდევ საქართველოს მიწის ქვეშ იმალებოდეს.
