ნავთობის გლობალურ ბაზარზე მთავარი დავა უკვე არა დღევანდელ ფასს, არამედ 2027 წლის ბალანსს ეხება. ენერგეტიკის საერთაშორისო სააგენტო, IEA, ივნისის ანგარიშში პროგნოზირებს, რომ 2027 წელს ბაზარზე მნიშვნელოვანი ჭარბი მიწოდება გაჩნდება, რადგან გლობალური მოთხოვნა დაახლოებით 2 მილიონი ბარელით, 105.3 მილიონ ბარელამდე გაიზრდება, მაშინ როდესაც მიწოდება დაახლოებით 8 მილიონი ბარელით, 110.3 მილიონ ბარელამდე მოიმატებს. ეს ნიშნავს, რომ თეორიულად ბაზარზე დღეში დაახლოებით 5 მილიონი ბარელის მოცულობის ზედმეტი მიწოდება შეიძლება გაჩნდეს. წლიურ ჭრილში ეს დაახლოებით 1.8 მილიარდი ბარელია, რაც 80 დოლარიანი Brent-ის ფასით დაახლოებით 146 მილიარდი დოლარის საბაზრო ღირებულებას უტოლდება. სწორედ ამ სცენარს უარყოფს OPEC, რომლის გენერალური მდივანი ჰაითამ ალ-ღაისი აცხადებს, რომ IEA-ს პროგნოზს „რეალისტური საფუძველი“ არ აქვს და ასეთი შეფასებები ბაზარზე გაურკვევლობასა და ფასების მერყეობას ზრდის.
IEA-ს არგუმენტი მოკლევადიანი კრიზისიდან გამოდის. სააგენტოს მონაცემებით, 2026 წელს გლობალური მოთხოვნა წლიურად 1.1 მილიონი ბარელით შემცირდება, მიწოდება კი 3.9 მილიონი ბარელით, 102.4 მილიონ ბარელამდე დაეცემა. მიზეზი ახლო აღმოსავლეთში შეფერხებები, მაღალ ფასებზე მოთხოვნის შემცირება და გადამუშავების აქტივობის ვარდნაა. მაგრამ თუ სავაჭრო ნაკადები ნორმალიზდება, IEA ელოდება, რომ 2027 წელს მიწოდება მკვეთრად აღდგება და ბაზარი დეფიციტიდან ჭარბ მიწოდებაზე გადავა. სწორედ აქ ჩნდება მთავარი ფინანსური რისკი, თუ IEA-ს სცენარი გამართლდა, ნავთობის ფასებზე დაღმავალი ზეწოლა გაძლიერდება, რაც იმპორტიორი ქვეყნებისთვის ინფლაციის შემცირების, ხოლო ექსპორტიორებისთვის ბიუჯეტური შემოსავლების კლების ფაქტორი იქნება.
OPEC-ის პოზიცია განსხვავებულია. ორგანიზაცია ამტკიცებს, რომ გრძელვადიანად ნავთობზე მოთხოვნა არ პიკს უახლოვდება, არამედ ზრდას აგრძელებს. Reuters-ის ცნობით, OPEC-ის 2026 წლის World Oil Outlook-ის მიხედვით, გლობალური მოთხოვნა 2025 წლის 105.1 მილიონი ბარელიდან 2030 წელს 113.3 მილიონ ბარელამდე გაიზრდება, ხოლო 2050 წლისთვის 124 მილიონ ბარელს მიაღწევს. ორგანიზაცია ასევე მიუთითებს, რომ ნავთობის სექტორს 2026-2050 წლებში 17.7 ტრილიონი დოლარის ინვესტიცია დასჭირდება, მათ შორის 14.5 ტრილიონი დოლარი upstream მიმართულებაში, ანუ მოპოვებაში. OPEC-ისთვის მთავარი საფრთხე არა ჭარბი მიწოდებაა, არამედ არასაკმარისი ინვესტიცია, რომელიც მომავალში ფასების ახალ შოკს გამოიწვევს.
ბაზრის მიმდინარე სურათი ორივე მხარის არგუმენტს ნაწილობრივ ამყარებს. ერთი მხრივ, Trading Economics-ის მონაცემებით, Brent-ის ფასი 19 ივნისს დაახლოებით 80.58 დოლარი იყო ბარელზე და ბოლო ერთ თვეში 23%-ზე მეტით შემცირდა. ეს მიუთითებს, რომ ბაზარმა უკვე გაითვალისწინა მიწოდების აღდგენისა და მოთხოვნის შესუსტების სცენარი. მეორე მხრივ, აშშ-ის ენერგეტიკული ინფორმაციის ადმინისტრაცია, EIA, მაინც ელოდება, რომ 2026 წელს Brent-ის საშუალო ფასი 95 დოლარი იქნება, 2027 წელს კი 79 დოლარამდე შემცირდება. ანუ ბაზარი ერთდროულად ხედავს მოკლევადიან მიწოდების რისკს და საშუალოვადიან ფასის შემცირების შესაძლებლობას.
ეკონომიკური ეფექტი მასშტაბურია. თუ ნავთობის ფასი მხოლოდ 10 დოლარით შემცირდება, 2026 წლის გლობალური მოხმარების პროგნოზით, დღეში 102.9 მილიონი ბარელის პირობებში, მსოფლიო ეკონომიკისთვის ნედლი ნავთობის ხარჯი თეორიულად დღეში დაახლოებით 1.03 მილიარდი დოლარით, ხოლო წლიურად დაახლოებით 376 მილიარდი დოლარით მცირდება. ეს პირდაპირი და გამარტივებული გათვლაა, რადგან საბოლოო ეფექტი დამოკიდებულია ვალუტის კურსზე, გადასახადებზე, გადამუშავების მარჟებზე და საწვავის საცალო ფასებზე, თუმცა მასშტაბი აჩვენებს, რატომ არის IEA-OPEC-ის დავა არა მხოლოდ ენერგეტიკული, არამედ მაკროეკონომიკური საკითხი. იაფი ნავთობი ამცირებს ტრანსპორტის, ლოგისტიკისა და საწვავის ხარჯებს, მაგრამ ამავე დროს ამცირებს ნავთობექსპორტიორი ქვეყნების ბიუჯეტურ შემოსავლებს და შეიძლება შეანელოს ახალი მოპოვების პროექტები.
საბოლოოდ, ნავთობის ბაზარი ორ სცენარს შორის დგას. IEA-ს სცენარით, 2027 წელი შეიძლება გახდეს ფასების სტაბილიზაციის და მარაგების აღდგენის წელი, რადგან მიწოდება მოთხოვნას მნიშვნელოვნად გადააჭარბებს. OPEC-ის სცენარით კი მოთხოვნა კვლავ ძლიერია, საინვესტიციო დეფიციტი რეალურია და ჭარბი მიწოდების პროგნოზები ბაზარს შეცდომაში შეჰყავს. ბიზნესისთვის მთავარი დასკვნა ასეთია: ნავთობის ფასი მომდევნო თვეებში მხოლოდ გეოპოლიტიკაზე აღარ იქნება დამოკიდებული, გადამწყვეტი გახდება ის, რომელი პროგნოზი გამართლდება, IEA-ს ჭარბი მიწოდების მოდელი თუ OPEC-ის ძლიერი მოთხოვნის სცენარი.
წყაროები:
https://www.iea.org/reports/oil-market-report-june-2026
https://www.opec.org/monthly-oil-market-report.html
https://www.reuters.com/business/energy/opec-sticks-robust-oil-demand-outlook-sees-no-peak-2050-2026-06-18/
https://www.argaam.com/en/article/articledetail/id/1913885
https://www.eia.gov/outlooks/steo/report/global_oil.php
https://tradingeconomics.com/commodity/brent-crude-oil
https://www.argusmedia.com/en/news-and-insights/latest-market-news/2840597-iea-cuts-2026-demand-forecast-sees-huge-2027-surplus
