საქართველოს დელეგაციის ჩინეთიდან შედეგის გარეშე დაბრუნებამ ანაკლიის ღრმაწყლოვანი პორტის პროექტის გარშემო ახალი კითხვები გააჩინა. ადგილობრივი შეფასებებით, ჩინურ ინვესტიციებზე მოლაპარაკებები პრაქტიკულად ჩიხშია შესული, რაც ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ინფრასტრუქტურულ პროექტს კვლავ გაურკვევლობის ზონაში ტოვებს. ანაკლია მხოლოდ პორტი არ არის — ეს არის საქართველოს სატრანზიტო, ეკონომიკური და გეოპოლიტიკური მომავლის საკითხი.
ანაკლიის ღრმაწყლოვანი პორტი წლებია განიხილება როგორც პროექტი, რომელსაც შეუძლია საქართველო შავი ზღვის რეგიონში უმნიშვნელოვანეს ლოგისტიკურ ცენტრად აქციოს. მისი მთავარი უპირატესობა ისაა, რომ ღრმაწყლოვანი ნავსადგური დიდი ტონაჟის გემების მიღებას შეძლებს, რაც ქვეყანას უფრო მაღალი კლასის საზღვაო ტვირთბრუნვის ქსელში ჩართავს. სწორედ ამიტომ ანაკლია ხშირად მოიაზრება როგორც შუა დერეფნის ერთ-ერთი საკვანძო რგოლი ევროპასა და აზიას შორის.
2024 წელს საქართველოს ხელისუფლებამ ანაკლიის პროექტში გამარჯვებულად ჩინურ კონსორციუმს მიანიჭა უპირატესობა, რომლის ბირთვს China Communications Construction Company (CCCC) წარმოადგენდა. თუმცა მას შემდეგ ინვესტიციის საბოლოო შეთანხმება გაჭიანურდა, ხოლო 2026 წლისთვისაც ფინანსური დახურვა ვერ შედგა. ბოლო დღეებში ცნობილი გახდა, რომ ეკონომიკის მინისტრის ვიზიტის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ ანაკლიის საკითხზე მოლაპარაკებების გაგრძელება იყო.
ამ კონტექსტში პოლიტიკური შეფასებებიც გაჩნდა. ოპოზიციონერი პოლიტიკოსი ნიკა გვარამია აცხადებს, რომ ჩინეთში ეკონომიკის მინისტრის გამგზავრება ნიშნავს, თითქოს ამერიკულ მხარეს საქართველოს ხელისუფლებისგან ღია და მკაფიო უარი აქვს მიღებული ლოგისტიკურ და გეოსტრატეგიულ თანამშრომლობაზე. ეს განცხადება ასახავს შიდა პოლიტიკურ პოლემიკას, თუმცა ასევე მიუთითებს, რომ ანაკლიის პროექტი მხოლოდ ეკონომიკური თემა აღარ არის — ის დასავლეთსა და ჩინეთს შორის გავლენების კონკურენციის ნაწილადაც აღიქმება.
მეორე მხარეს, ოფიციალური განცხადებები აჩვენებს, რომ ხელისუფლება ერთდროულად ინარჩუნებს კომუნიკაციას როგორც ჩინეთთან, ისე ამერიკულ მხარესთან. მარტში ამერიკელი წარმომადგენლებიც ესტუმრნენ ანაკლიის პროექტს და ადგილზე გაეცნენ მიმდინარე სამუშაოებს.
ამ ვითარებაში რამდენიმე ძირითადი პრობლემა იკვეთება:
- ფინანსური გაურკვევლობა — პროექტს მილიარდამდე საინვესტიციო პოტენციალი სჭირდება სხვადასხვა ფაზაში
- გეოპოლიტიკური რისკი — ჩინური სახელმწიფო კომპანიის მონაწილეობა დასავლურ წრეებში კითხვებს აჩენს
- უსაფრთხოების ფაქტორი — შავი ზღვის რეგიონი დღეს უფრო მაღალი რისკის ზონად ითვლება
- დროის დაკარგვა — შუა დერეფანზე კონკურენცია იზრდება და სხვა ქვეყნები სწრაფად ვითარდებიან
საქართველოსთვის ანაკლიის გაჭიანურება ეკონომიკური გამოწვევაა. ქვეყანა ცდილობს გახდეს ევროპა-აზიის სატრანზიტო ცენტრი, მაგრამ ღრმაწყლოვანი პორტის გარეშე ეს ამბიცია ნაწილობრივ შეზღუდულია. დიდი გემები და მსხვილი ტვირთნაკადები შეიძლება სხვა რეგიონულ პორტებში გადამისამართდეს — თურქეთში, რუმინეთში, ბულგარეთში ან აზერბაიჯანის მიმართულებით.
ბიზნესის კუთხით, წარმატებული ანაკლია შექმნიდა:
- ათასობით სამუშაო ადგილს
- ლოგისტიკურ და სასაწყობე ჰაბებს
- დამატებით საბაჟო და სატრანზიტო შემოსავლებს
- ახალი ინდუსტრიული ზონების განვითარებას
- საერთაშორისო გადამზიდების დაინტერესებას
- ქვეყნის კონკურენტუნარიანობის ზრდას
ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ ახლა საქართველოს წინაშე სამი რეალური სცენარია:
- ჩინურ პარტნიორთან შეთანხმების დასრულება
- დასავლური ან მრავალმხრივი ფინანსური ინსტიტუტების დაბრუნება პროექტში
- ეტაპობრივი სახელმწიფო დაფინანსება ახალი პარტნიორის პარალელურად მოძიებით
საბოლოოდ, ანაკლიის საკითხი მხოლოდ პორტის მშენებლობა აღარ არის. ეს არის ტესტი, შეუძლია თუ არა საქართველოს დააბალანსოს დასავლეთი და აღმოსავლეთი, გამოიყენოს შუა დერეფნის შანსი და დიდი სტრატეგიული პროექტი ბოლომდე მიიყვანოს. თუ პროცესი კვლავ გაიწელა, ქვეყანა შეიძლება დაკარგოს არა მხოლოდ ინფრასტრუქტურული პროექტი, არამედ ისტორიული ეკონომიკური შესაძლებლობაც.
წყაროები:
• Reuters / RFE-RL — ჩინური კონსორციუმის გამარჯვება ანაკლიაში
https://www.rferl.org/a/anaklia-georgia-china-port-winner/32970697.html
• Interfax — საქართველო ჩინეთთან მოლაპარაკებების განახლებაზე
https://interfax.com/newsroom/top-stories/117292/
• Georgia Today — ანაკლიის პროექტის მიმდინარე სტატუსი
https://georgiatoday.ge/kobakhidze-anaklia-port-construction-to-resume-in-coming-days/
• Transparency International Georgia — ანაკლიის პროექტზე შეფასება
https://transparency.ge/en/post/anaklia-port-be-built-chinese-company-suspicious-reputation
