შვედეთის გადაწყვეტილება, უკრაინას Gripen JAS 39 ტიპის ავიაგამანადგურებლები გადასცეს და მოგვიანებით მიჰყიდოს, მხოლოდ სამხედრო დახმარების მორიგი პაკეტი არ არის. ეს არის მრავალმილიარდიანი სტრატეგიული პროექტი, რომელიც გავლენას მოახდენს უკრაინის საჰაერო თავდაცვაზე, ევროპის სამხედრო ინდუსტრიაზე, შვედეთის ეკონომიკასა და მთლიანად ევროპული უსაფრთხოების არქიტექტურაზე.
შვედეთის პრემიერ-მინისტრმა ულფ კრისტერსონმა და უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ განაცხადეს, რომ სტოკჰოლმი 2027 წლისთვის უკრაინას საკუთარი მარაგებიდან 16 ერთეულ Gripen JAS 39C/D ტიპის ავიაგამანადგურებელს გადასცემს, ხოლო უკრაინა 2030 წლისთვის 22 ერთეულ თანამედროვე Gripen JAS 39E-ს შეიძენს. პარალელურად, მხარეები ბევრად უფრო მასშტაბურ თანამშრომლობაზე მუშაობენ, რომელიც საბოლოოდ 100-150 ერთეული ავიაგამანადგურებლის შესყიდვასაც შეიძლება მოიცავდეს.
გარიგების ფინანსური მასშტაბი შთამბეჭდავია. ზელენსკის განცხადებით, შვედეთი უკრაინისთვის 2.7 მილიარდი დოლარის ღირებულების მხარდაჭერის პაკეტს გამოყოფს. აქედან დაახლოებით 2 მილიარდი დოლარი თვითმფრინავების შეძენას მოხმარდება, ხოლო თითქმის 400 მილიონი დოლარი უკრაინაში დრონების წარმოების გაფართოებას. ამასთან, უკრაინა მომავალში 150-მდე „გრიპენის“ შეძენას გეგმავს და ამ მიზნისთვის დაახლოებით 90 მილიარდი ევროს მოცულობის საკრედიტო რესურსების მოზიდვაზე მუშაობს.
თავად Gripen-ის პროგრამა შვედეთის სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პროექტია. ავიაგამანადგურებელს აწარმოებს შვედური კომპანია Saab, რომელიც ევროპის ერთ-ერთ უმსხვილეს თავდაცვით მწარმოებლად ითვლება. Saab-ის 2025 წლის შემოსავალმა 63 მილიარდ შვედურ კრონას გადააჭარბა, ხოლო ბოლო წლებში კომპანიის შეკვეთების პორტფელი რეკორდულ მაჩვენებლებამდე გაიზარდა. უკრაინის პოტენციური შეკვეთა კომპანიის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე მსხვილ კონტრაქტად შეიძლება იქცეს.
Gripen-ის მიმართ უკრაინის განსაკუთრებული ინტერესი შემთხვევითი არ არის. სამხედრო ანალიტიკოსების შეფასებით, ეს ავიაგამანადგურებელი შედარებით დაბალი საოპერაციო ხარჯებით, მარტივი ტექნიკური მომსახურებითა და მრავალფუნქციური შესაძლებლობებით გამოირჩევა. Gripen-ს შეუძლია საჰაერო ბრძოლების წარმოება, სახმელეთო და საზღვაო სამიზნეების განადგურება, დაზვერვითი მისიების შესრულება და თანამედროვე დასავლური შეიარაღების ფართო სპექტრის გამოყენება. სპეციალისტების შეფასებით, მისი ექსპლუატაცია გაცილებით იაფია, ვიდრე ამერიკული F-35-ის ან ევროპული Eurofighter Typhoon-ის.
ეკონომიკური თვალსაზრისით, უკრაინისთვის ეს პროექტი მხოლოდ სამხედრო შესაძლებლობების ზრდას არ ნიშნავს. ომის დაწყებიდან მოყოლებული უკრაინა აქტიურად ცდილობს დასავლურ სამხედრო ტექნიკაზე გადასვლას, რაც ქვეყნის თავდაცვის სისტემის NATO-ს სტანდარტებთან ინტეგრაციის პროცესს აჩქარებს. ამავდროულად, დასავლური ავიაციის მიღება ზრდის საერთაშორისო ინვესტორების ნდობას, რომ უკრაინის საჰაერო სივრცის დაცვა გრძელვადიან პერსპექტივაში უფრო ეფექტური გახდება.
ევროპისთვის გარიგებას კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი განზომილება აქვს. რუსეთის მიერ უკრაინის წინააღმდეგ დაწყებული ომის შემდეგ ევროკავშირის ქვეყნებმა თავდაცვის ხარჯები მნიშვნელოვნად გაზარდეს. NATO-ს შეფასებით, ევროპაში თავდაცვითი ინდუსტრიის შეკვეთები ბოლო წლებში რეკორდულად გაიზარდა. უკრაინის მიერ Gripen-ის არჩევა ნიშნავს, რომ ევროპული სამხედრო წარმოება კიდევ უფრო კონკურენტუნარიანი ხდება ამერიკული სამხედრო ტექნიკის პარალელურად.
ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ თუ უკრაინა მართლაც შეძლებს 100-150 ერთეული Gripen-ის შესყიდვას, ეს ევროპის სამხედრო ავიაციის ბაზარზე ბოლო ათწლეულების ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი კონტრაქტი იქნება. ასეთი მასშტაბის გარიგება არა მხოლოდ Saab-ის, არამედ მთელი შვედური თავდაცვითი სექტორის, ასობით მომწოდებელი კომპანიისა და ათასობით სამუშაო ადგილისთვის მნიშვნელოვან ეკონომიკურ ეფექტს შექმნის.
ამ ფონზე, უკრაინისა და შვედეთის შეთანხმება მხოლოდ სამხედრო თანამშრომლობის საკითხი აღარ არის. ეს არის მრავალმილიარდიანი საინვესტიციო პროექტი, რომელიც აერთიანებს უსაფრთხოებას, ინდუსტრიულ პოლიტიკას, ტექნოლოგიურ განვითარებასა და ევროპული თავდაცვის ბაზრის მომავალს. სწორედ ამიტომ, ექსპერტების შეფასებით, „გრიპენის“ პროგრამა შესაძლოა იქცეს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ეკონომიკურ და სამხედრო პროექტად, რომელიც უკრაინის ომის პირობებში ჩამოყალიბდა.
წყაროები:
