უოლ-სტრიტზე დასრულდა კვირა, რომლის გახსენებაც ინვესტორებს მადლიერების დღის სადღესასწაულო სუფრასთან ნამდვილად არ მოუნდებათ.

პარასკევს ამერიკულ საფონდო ბირჟებზე ისეთი მასშტაბური გაყიდვები დაიწყო, რომ „შავი პარასკევი“ ერთი კვირით ადრე დადგა. თანაც, ფასდაკლება არავის მოუთხოვია.

ამერიკის მთავარმა საფონდო ინდექსმა S&P 500-მა ერთ დღეში 3,7% დაკარგა, ხოლო 6 ოქტომბერს დაფიქსირებული ისტორიული მაქსიმუმიდან მისი ვარდნა უკვე დაახლოებით 11,6%-ს აღწევს. Nasdaq-ის ინდექსი პარასკევს 5,3%-ით, ხოლო კვირის განმავლობაში 10%-ით დაეცა. Dow Jones-მა ერთ დღეში თითქმის 950 პუნქტი დაკარგა.

ეს უკვე აღარ არის აქციების ფასების ჩვეულებრივი მერყეობა. ამერიკული საფონდო ბაზარი კორექციის ზონაში შევიდა — ასე უწოდებენ ფინანსისტები მდგომარეობას, როდესაც ბაზარი ბოლო მაქსიმუმთან შედარებით 10%-ით ან მეტით ეცემა. პანიკის მთავარი მიზეზი ხელოვნური ინტელექტის სექტორია.

ხელოვნური ინტელექტი ოქროს მთებს გვპირდებოდა. ახლა ინვესტორებს თავად ოქროს ნახვა სურთ

ბოლო წლებში ტექნოლოგიური კომპანიები ინვესტორებს არწმუნებდნენ, რომ ხელოვნური ინტელექტი პრაქტიკულად ყველაფერს შეცვლიდა: მედიცინას, განათლებას, მრეწველობას, საბანკო სექტორს, ტრანსპორტს და იმასაც კი, თუ როგორ ვირჩევთ რესტორანს ვახშმისთვის.

ამ მიზნის მისაღწევად შენდებოდა გიგანტური მონაცემთა ცენტრები, ხდებოდა წარმოუდგენლად ძვირად ღირებული პროცესორების შეძენა, ვითარდებოდა ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურა და იზიდავდნენ ათობით მილიარდ დოლარს. ტექნოლოგიური კომპანიების საბაზრო ღირებულება თავბრუდამხვევი სისწრაფით იზრდებოდა.

მაგრამ ინვესტორებს თანდათან გაუჩნდათ კითხვა: როდის დაიწყებს ეს ყველაფერი საკმარისი ფულის გამომუშავებას? ახლა ამ კითხვას ბაზრის მილიონობით მონაწილე ერთდროულად და საკმაოდ ხმამაღლა სვამს.

Nvidia — ერთ დღეში თითქმის 14%-იანი ვარდნა

ხელოვნური ინტელექტის ბუმის ერთ-ერთმა მთავარმა სიმბოლომ სერიოზული ფინანსური დარტყმა მიიღო. პარასკევს Nvidia-ს აქციები 13,8%-ით გაუფასურდა. ირონია ის არის, რომ კომპანიამ ძლიერი ფინანსური შედეგები გამოაქვეყნა.

თუმცა კარგი ფინანსური ანგარიშგებაც კი ბაზრის დასამშვიდებლად ავტომატურად საკმარისი აღარ არის. ინვესტორებს ტექნოლოგიური სექტორის კოლოსალური ხარჯები და სამომავლო მოგების გაურკვევლობა აშფოთებთ. სულ ცოტა ხნის წინ ბაზარი მზად იყო, ხელოვნური ინტელექტის ნათელი მომავლის დაპირებაში უზარმაზარი თანხები გადაეხადა. ახლა კი რეალურ ფინანსურ შედეგებს ითხოვს.

Anthropic — გრანდიოზულმა საფონდო დებიუტმაც ვერ გადაარჩინა ვითარება

19 ნოემბერს, ორიგინალი ტექსტის თანახმად, შედგა ხელოვნური ინტელექტის ერთ-ერთი წამყვანი დეველოპერის, Anthropic-ის, მასშტაბური საბირჟო დებიუტი. კომპანიამ მთელი ფინანსური სამყაროს ყურადღება მიიპყრო, თუმცა ვაჭრობის მეორე დღეს მისი აქციები 9,1%-ით დაეცა.

იმის ნაცვლად, რომ ამ მოვლენას ინვესტორებისთვის ოპტიმიზმი დაებრუნებინა, მან ხელოვნური ინტელექტის კომპანიების შეფასებასთან დაკავშირებული შფოთვა კიდევ უფრო გააძლიერა. ინვესტორებს ახალ ტექნოლოგიურ „ოქროს ციებ-ცხელებას“ ჰპირდებოდნენ, მათ კი დაიწყეს შემოწმება, ზედმეტად ძვირად ხომ არ მიჰყიდეს ნიჩბები.

დარტყმა მხოლოდ ჩიპების მწარმოებლებს არ მიუღიათ

პარასკევის ვაჭრობის შედეგებით, ტექსტში მოყვანილი მონაცემების თანახმად: Nvidia — −13,8%; Meta — −5,9%; Amazon — −3,9%; CoreWeave — −12,1%; Nebius — −16,1%.

ვარდნა გავრცელდა მონაცემთა ცენტრების ინფრასტრუქტურასთან, პროგრამულ უზრუნველყოფასა და ენერგეტიკულ მოწყობილობებთან დაკავშირებულ კომპანიებზეც. სამრეწველო გიგანტმა Caterpillar-მაც კი დაახლოებით 5% დაკარგა, რაც მონაცემთა ცენტრების ენერგომომარაგებისთვის საჭირო მოწყობილობებზე სამომავლო მოთხოვნის შემცირების შიშს უკავშირდება.

სხვა სიტყვებით, უკვე მხოლოდ ისინი აღარ ნერვიულობენ, ვინც ხელოვნურ ინტელექტს ქმნის. ნერვიულობენ ისინიც, ვინც მისთვის შენობებს აშენებს, ელექტროენერგიას აწვდის და გამოთვლით ტექნიკას აწარმოებს.

და ეს ჯერ კიდევ არ არის ყველა ცუდი ამბავი

აშშ-ის ფედერალური სარეზერვო სისტემა ინფლაციასთან ბრძოლას აგრძელებს. ტექსტის თანახმად, ინვესტორები დეკემბერში საპროცენტო განაკვეთის მორიგ ზრდას ელოდებიან. ბიზნესისთვის ეს უფრო ძვირ კრედიტებს ნიშნავს, ტექნოლოგიური კომპანიებისთვის კი, რომლებსაც გიგანტური ინვესტიციები სჭირდებათ, ფულის გაძვირება განსაკუთრებით არასასიამოვნოა.

შედეგად, ბაზარი ორი საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა: ერთი მხრივ, შიში, რომ ხელოვნური ინტელექტი მოსალოდნელ მოგებას საკმარისად სწრაფად ვერ გამოიმუშავებს; მეორე მხრივ, ნასესხები კაპიტალის გაძვირების ალბათობა. ასეთ მომენტებში ტექნოლოგიური რევოლუციის ყველაზე ერთგული მხარდამჭერებიც კი ფულადი რესურსების ფრთხილად გადათვლას იწყებენ.

რა კავშირი აქვს ამ ყველაფერს რიგით ამერიკელებთან?

საფონდო ბაზარი მხოლოდ მილიარდერების დახურული კლუბი არ არის. მილიონობით ამერიკელი ინვესტიციებს საპენსიო ანგარიშების — 401(k)-ისა და IRA-ს, საინვესტიციო ფონდებისა და ბირჟაზე ვაჭრობადი ETF-ების საშუალებით ახორციელებს. ამ ინსტრუმენტებიდან ბევრი უმსხვილესი ამერიკული კომპანიების აქციებს შეიცავს.

ამიტომ საფონდო ბაზრის ვარდნა რიგითი დასაქმებულების საპენსიო დანაზოგების ღირებულებაზეც შეიძლება აისახოს. წარმოვიდგინოთ ადამიანი, რომელსაც 100 000 დოლარი აქვს დაბანდებული ფონდში, რომელიც სრულად იმეორებს S&P 500-ის დინამიკას. ინდექსის 11,6%-ით შემცირება ასეთი პორტფელის ღირებულების დაახლოებით 11 600 დოლარით შემცირებას ნიშნავს — დივიდენდების, დამატებითი შენატანებისა და საკომისიოების გაუთვალისწინებლად.

ეს აუცილებლად ფულის საბოლოო დაკარგვას არ ნიშნავს: აქტივების ღირებულება შესაძლოა კვლავ აღდგეს. თუმცა ფსიქოლოგიურად არც ისე სასიამოვნოა იმის ყურება, როგორ მცირდება საპენსიო ანგარიშზე არსებული თანხა, განსაკუთრებით მადლიერების დღის, საშობაო საყიდლებისა და დეკემბრის გადასახადების წინ.

რა უნდა გააკეთონ მათ, ვისაც ინვესტიციები აქვს?

პირველ რიგში, არ უნდა ავურიოთ ერთმანეთში აქტივების საბაზრო ღირებულების შემცირება და კაპიტალის საბოლოო დაკარგვა. მეორე — გადაწყვეტილებები არ უნდა მივიღოთ მხოლოდ შემაშფოთებელი სათაურების გავლენით. მესამე — უნდა შევამოწმოთ, რამდენად ძლიერ არის ჩვენი საინვესტიციო პორტფელი დამოკიდებული რამდენიმე ტექნოლოგიურ კომპანიაზე.

ფონდებშიც კი, რომლებიც ფართო ბაზრის ინდექსებს იმეორებენ, შესაძლოა უმსხვილეს ტექნოლოგიურ კომპანიებს მნიშვნელოვანი წილი ეკავოთ. ფული, რომელიც უახლოეს მომავალში დაგვჭირდება, რისკებისადმი სრულიად განსხვავებულ მიდგომას მოითხოვს, ვიდრე ათწლეულებზე გათვლილი საპენსიო დანაზოგები.

ამერიკული საფონდო ბაზრის ისტორიას არაერთი მტკივნეული კორექცია ახსოვს. ზოგი მათგანი აღდგენით დასრულდა, ზოგი კი უფრო ღრმა კრიზისში გადაიზარდა. წინასწარ იმის ცოდნა, როგორ დასრულდება ამჟამინდელი მასშტაბური გაყიდვები, შეუძლებელია.

მთავარი კითხვა: საპნის ბუშტია თუ მორიგი შესვენება?

ექსპერტების მოსაზრებები გაიყო. ერთნი მიიჩნევენ, რომ ბაზარი ზედმეტად დიდხანს აფასებდა ტექნოლოგიურ კომპანიებს პრაქტიკულად უსაზღვრო ოპტიმიზმის საფუძველზე. მეორენი დარწმუნებული არიან, რომ ხელოვნური ინტელექტი ეკონომიკის გარდაქმნას გააგრძელებს, ხოლო ამჟამინდელი ვარდნა ინვესტორებს აიძულებს, მეტი ყურადღება ბიზნესის რეალურ შემოსავლებს მიაქციონ.

თუმცა ერთ საკითხში ანალიტიკოსები თანხმდებიან: ეპოქა, როდესაც კომპანიის პრეზენტაციაში ორი ასოს — „AI“-ს — დამატებაც საკმარისი იყო მისი ღირებულების გასაზრდელად, სულ უფრო რთულდება. ინვესტორებს მხოლოდ ტექნოლოგიური სასწაულები აღარ აკმაყოფილებთ. მათ მოგება სურთ. და სასურველია, არა მომავალ საუკუნეში.

უოლ-სტრიტი გამძლეობის მორიგ გამოცდას გადის

ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს ამერიკული ეკონომიკის ჩამოშლას, მასობრივ გაკოტრებებს ან გარდაუვალ რეცესიას. მაგრამ ნიშნავს იმას, რომ საფონდო ბაზრის ზრდის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი მამოძრავებელი ძალა ნდობის სერიოზულ კრიზისს შეეჯახა.

როდესაც ინვესტორები დაპირებების რწმენას კარგავენ, ყველაზე თანამედროვე კომპიუტერებსაც კი აღარ შეუძლიათ მათი დარწმუნება, რომ ღილაკს „გაყიდვა“ არ დააჭირონ.