სემეკის წლიურ ანგარიშში "საქართველოში მოქმედი სამომხმარებლო ტარიფების სიმძიმის შეფასების მიზნით", ელექტროენერგიის ტარიფი რეგიონის და ევროპის ქვეყნებთან არის შედარებული.

საქართველოში ელექტროენერგიის ტარიფი კვლავ ერთ-ერთ ყველაზე დაბალ ნიშნულზეა როგორც რეგიონში, ისე ევროპის ქვეყნებთან შედარებით, თუმცა ენერგეტიკული სექტორის წინაშე არსებული გამოწვევები აჩენს კითხვას, რამდენად შეძლებს ქვეყანა ამ უპირატესობის შენარჩუნებას მომდევნო წლებში.

საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის, ანუ სემეკის მიერ გამოქვეყნებული საერთაშორისო შედარებითი ანალიზი აჩვენებს, რომ ელექტროენერგიის გაძვირების მიუხედავად, საქართველო კვლავ იმ ქვეყნების რიგში რჩება, სადაც მოსახლეობა ელექტროენერგიას ყველაზე იაფად მოიხმარს. კომისიის ინფორმაციით, 2025 წელს საქართველოში საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის ელექტროენერგიის საშუალო ტარიფი დაახლოებით 20 თეთრი იყო კვტ.სთ-ზე, თუმცა 2026 წლის აპრილიდან ტარიფი საშუალოდ 5 თეთრით გაიზარდა.

მიუხედავად ტარიფის ზრდისა, სემეკის მიერ 40-მდე ქვეყნის მონაცემების შედარებამ აჩვენა, რომ საქართველოზე იაფი ელექტროენერგია მხოლოდ აზერბაიჯანშია. საქართველოში საშუალო საყოფაცხოვრებო ტარიფი 19.88 თეთრს შეადგენს კვტ.სთ-ზე, მაშინ როდესაც აზერბაიჯანში ანალოგიური მაჩვენებელი 18.25 თეთრია. საქართველო უსწრებს თურქეთს, სადაც ელექტროენერგია 20.37 თეთრი ღირს კვტ.სთ-ზე, ასევე სომხეთს, სადაც ტარიფი 33.29 თეთრია და ქართულ მაჩვენებელს თითქმის 67%-ით აღემატება.

განსაკუთრებით თვალსაჩინოა სხვაობა ევროკავშირის ქვეყნებთან. მაგალითად, რუმინეთში მოსახლეობა ელექტროენერგიაში საშუალოდ 55.64 თეთრს იხდის კვტ.სთ-ზე, საფრანგეთში 80.38 თეთრს, ესპანეთში 88.14 თეთრს, ავსტრიაში 91.70 თეთრს, დანიაში 93.54 თეთრს, ბელგიაში 110.75 თეთრს, იტალიაში 115.73 თეთრს, ხოლო გერმანიაში 123.96 თეთრს. ეს ნიშნავს, რომ გერმანიაში ელექტროენერგია ქართულ ტარიფზე დაახლოებით 6-ჯერ ძვირია. ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებელიც საქართველოს ტარიფს რამდენჯერმე აღემატება, რაც ქვეყნისთვის მნიშვნელოვან კონკურენტულ უპირატესობას ქმნის.

ენერგეტიკის სპეციალისტების შეფასებით, საქართველოს დაბალი ტარიფი ძირითადად ადგილობრივი ჰიდრორესურსების გამოყენებითაა განპირობებული. ქვეყნის გენერაციის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჰიდროელექტროსადგურებზე მოდის, რაც წარმოების თვითღირებულებას ამცირებს. ამასთან, ევროპის ქვეყნებისგან განსხვავებით, საქართველოში ელექტროენერგიის საბოლოო ტარიფში შედარებით მცირე წილი უკავია გარემოსდაცვით მოსაკრებლებს, განახლებადი ენერგიის სუბსიდირების სქემებსა და სხვადასხვა გადასახადს, რაც ევროკავშირის ქვეყნებში მომხმარებლის მიერ გადახდილ ფასს მნიშვნელოვნად ზრდის.

ევროპაში ელექტროენერგიის მაღალი ფასი მხოლოდ წარმოების ხარჯებით არ აიხსნება. Eurostat-ის მონაცემებით, ევროკავშირის ქვეყნებში ტარიფის მნიშვნელოვანი ნაწილი გადასახადებს, ქსელურ მოსაკრებლებსა და ე.წ. მწვანე ენერგიის დაფინანსების მექანიზმებს უკავშირდება. მაგალითად, დანიაში ელექტროენერგიის საბოლოო ფასის თითქმის ნახევარს სხვადასხვა ტიპის გადასახადი და მოსაკრებელი შეადგენს. სწორედ ამიტომ ელექტროენერგიის საბაზრო ღირებულებასა და მომხმარებლის მიერ გადახდილ ტარიფს შორის ხშირად მნიშვნელოვანი სხვაობაა.

საქართველოს შემთხვევაში მთავარი კონკურენტული უპირატესობა ადგილობრივი ენერგორესურსებია, თუმცა ენერგეტიკული ბალანსი სულ უფრო რთულდება. ეკონომიკის ზრდა, ციფრული ინფრასტრუქტურის განვითარება, მონაცემთა ცენტრების რაოდენობის ზრდა, ელექტრომობილების გავრცელება და ინდუსტრიული წარმოების გაფართოება ელექტროენერგიაზე მოთხოვნას ყოველწლიურად ზრდის. Galt & Taggart-ის ენერგეტიკული მიმოხილვის მიხედვით, 2026 წლის დასაწყისში ელექტროენერგიის მოხმარებამ რეკორდულ ნიშნულებს მიაღწია, რამაც იმპორტის ზრდა გამოიწვია და კიდევ ერთხელ აჩვენა სისტემის სეზონური დისბალანსი. ზამთარში, როდესაც ჰიდროელექტროსადგურების გამომუშავება მცირდება, ქვეყანა უფრო მეტად ხდება დამოკიდებული იმპორტირებულ ენერგიაზე.

ეს ფაქტორი პირდაპირ ეკონომიკურ რისკად განიხილება. თუ საერთაშორისო ბაზარზე ელექტროენერგიის ფასი გაიზრდება ან რეგიონში მიწოდების პრობლემები შეიქმნება, იმპორტზე დამოკიდებულება საქართველოს ენერგოსისტემაზე დამატებით ზეწოლას მოახდენს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ ბოლო წლებში ელექტროენერგიის მოხმარების ზრდის ტემპი ხშირად აჭარბებს ახალი გენერაციის ობიექტების ექსპლუატაციაში შესვლის ტემპს. შედეგად, ენერგოსისტემას სულ უფრო მეტი რესურსი სჭირდება იმისთვის, რომ მოთხოვნის ზრდას უპასუხოს.

ანალიტიკოსების შეფასებით, სწორედ ამიტომ ქვეყნისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ახალი ჰიდროელექტროსადგურების, ქარისა და მზის ელექტროსადგურების მშენებლობა. ბოლო წლებში საქართველომ განახლებადი ენერგიის მიმართულებით არაერთი საინვესტიციო პროექტი დააანონსა, თუმცა მათი მნიშვნელოვანი ნაწილი ჯერ კიდევ განვითარების ან მშენებლობის ეტაპზეა. სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ ახალი გენერაციის წყაროების გარეშე ქვეყნის ენერგოდამოუკიდებლობის გაძლიერება და დაბალი ტარიფის შენარჩუნება რთული იქნება.

სექტორის ფინანსური მნიშვნელობა მხოლოდ ტარიფით არ განისაზღვრება. ელექტროენერგია პირდაპირ გავლენას ახდენს მრეწველობაზე, ლოგისტიკაზე, ტურიზმზე, კომერციულ უძრავ ქონებაზე, მონაცემთა ცენტრებზე და მთლიანად ქვეყნის საინვესტიციო გარემოზე. შედარებით იაფი ელექტროენერგია საქართველოს ერთ-ერთ კონკურენტულ უპირატესობად მიიჩნევა უცხოური ინვესტიციების მოზიდვის პროცესშიც, განსაკუთრებით იმ სექტორებისთვის, სადაც ენერგიის ხარჯი საბოლოო პროდუქტის ფასში მნიშვნელოვან წილს იკავებს. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია წარმოების, ლოჯისტიკის, ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურისა და მონაცემთა დამუშავების ინდუსტრიებისთვის.

ამავე დროს, სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ დაბალი ტარიფი ყოველთვის არ ნიშნავს ენერგეტიკული სექტორის ფინანსურ მდგრადობას. თუ მოხმარება სწრაფად იზრდება, ხოლო ახალი გენერაციის ობიექტები საკმარისი ტემპით არ შენდება, სისტემა უფრო მეტად ხდება დამოკიდებული ძვირ იმპორტზე. ასეთ შემთხვევაში შესაძლოა გაჩნდეს წნეხი როგორც ენერგოკომპანიების ფინანსურ მდგომარეობაზე, ისე სამომხმარებლო ტარიფებზე.

ევროპული ენერგოკრიზისის გამოცდილებამ კიდევ ერთხელ აჩვენა, რამდენად მნიშვნელოვანია ენერგეტიკული უსაფრთხოება. 2022-2023 წლებში ევროკავშირის ქვეყნებმა მომხმარებლების დასაცავად მილიარდობით ევროს მოცულობის სუბსიდიები გამოყვეს. თუმცა სახელმწიფო დახმარებების ეტაპობრივმა შემცირებამ ბევრ ქვეყანაში ელექტროენერგიის ფასების ახალი ზრდა გამოიწვია. ეს მაგალითი ნათლად აჩვენებს, რომ დაბალი ტარიფის შენარჩუნება მხოლოდ ადმინისტრაციული გადაწყვეტილება არ არის და მას რეალური ეკონომიკური და ფინანსური საფუძველი სჭირდება.

საქართველოს შემთხვევაში ელექტროენერგიის ტარიფი დღესაც ერთ-ერთი ყველაზე კონკურენტულია რეგიონსა და ევროპაში, თუმცა ამ უპირატესობის შენარჩუნება მომავალში მნიშვნელოვნად იქნება დამოკიდებული ახალი ენერგეტიკული პროექტების განხორციელებაზე, გენერაციის ზრდაზე, ენერგოდამოუკიდებლობის გაძლიერებაზე და ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის განვითარებაზე. ენერგეტიკის სპეციალისტები და ბაზრის ანალიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ მომდევნო წლების მთავარი ამოცანა იქნება ბალანსის დაცვა იაფ ტარიფსა და სექტორის ფინანსურ მდგრადობას შორის. მათი შეფასებით, სწორედ ეს განსაზღვრავს, შეძლებს თუ არა საქართველო ეკონომიკური ზრდისა და მზარდი მოხმარების პირობებში შეინარჩუნოს ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი ელექტროენერგიის ტარიფი ევროპისა და რეგიონის მასშტაბით.

წყაროები: