ექსპერტები აფრთხილებენ, რომ წლევანდელი „ელ-ნინიოს“ მოვლენა შესაძლოა „ყველაზე ძლიერი იყოს თანამედროვე ისტორიაში“, რაც ზრდის იმის ალბათობას, რომ 2027 წელი დაკვირვებების ისტორიაში ყველაზე ცხელი წელი გახდეს.
წყნარი ოკეანის ეკვატორულ ნაწილში, ზღვის ზედაპირის ტემპერატურამ უკვე გადააჭარბა წარსულში ელ-ნინიოს მოვლენების დროს დაფიქსირებულ მაქსიმუმს და პროგნოზების მიხედვით, ეს კლიმატური ფენომენი პიკს მხოლოდ გვიან შემოდგომაზე ან ზამთრის დასაწყისში მიაღწევს.
ექსპერტების შეფასებით, ელ-ნინიოსთან დაკავშირებულმა უკიდურესმა სიცხემ შესაძლოა 2026 წლის ივნისიდან 2027 წლის თებერვლამდე დამატებით 451 000 ადამიანის სიკვდილი გამოიწვიოს. გარდა ამისა, ეს დამატებითი დათბობა სხვა ექსტრემალური ამინდის მოვლენებისთვის, როგორიცაა ხანძრები და წყალდიდობები, პირობებს ქმნის.
სამხრეთ ამერიკაში, აშშ-ის სამხრეთ ნაწილში, აღმოსავლეთ აფრიკასა და ცენტრალურ აზიაში „ელ-ნინიოს“ (El Niño) წინა მოვლენების დროს წყალდიდობის გაზრდილი რისკები დაფიქსირდა; ამავდროულად, გვალვისა და ხანძრების საფრთხე იზრდება ავსტრალიის დიდ ნაწილში, სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთ რეგიონებსა და აზიის ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა ინდონეზია.
თუმცა, ევროპაში „ელ-ნინიოს“ გავლენა ამინდზე გაცილებით ირიბი და ნაკლებად მწვავეა. ამ ბუნებრივმა მოვლენამ შესაძლოა გაზარდოს წლის შემდგომ პერიოდში უფრო არამდგრადი ამინდის ალბათობა — მაგალითად, უფრო რბილი, ნოტიო და ქარიანი შემოდგომა და ზამთრის დასაწყისი.
მაშ, რატომ იზრდება შიში იმის თაობაზე, რომ ამ ზამთარს ევროპა მკაცრ სიცივეში აღმოჩნდება?
რა არის სტრატოსფეროს უეცარი დათბობის მოვლენა?
ყოველწლიურად, ზამთრობით, ძლიერი დასავლეთის ქარები პოლუსის გარშემო ბრუნავს სტრატოსფეროს ზედა ნაწილში — რომელიც დედამიწის ზედაპირიდან დაახლოებით 10-დან 50 კმ-მდე სიმაღლეზე ვრცელდება.
მას სტრატოსფერულ პოლარულ მორევს (SPV) უწოდებენ და ის არქტიკის თავზე არსებული ცივი ჰაერის გარშემო ბრუნავს. თუმცა, „ელ-ნინიოს“ პიკის შემდეგ სტრატოსფერული პოლარული მორევი (SPV) შესაძლოა შესუსტდეს. ამან შეიძლება გაზარდოს სტრატოსფეროს უეცარი დათბობის (SSW) მოვლენის ალბათობა, რაც, თავის მხრივ, გაზრდის ცივი ამინდის დადგომის ალბათობას. სტრატოსფეროს უეცარი დათბობა (SSW) არის ფენომენი, რომლის დროსაც სტრატოსფეროში ტემპერატურა სწრაფად იზრდება (დაახლოებით 50°C-ით სულ რამდენიმე დღეში). როდესაც ზედა სტრატოსფეროდან ცივი ჰაერი იფანტება და ტროპოსფეროში ეშვება, ამან შეიძლება გავლენა მოახდინოს ჭავლური ნაკადის კონფიგურაციაზე.
„როგორც წესი, ეს ჩრდილოეთ ატლანტიკასა და სკანდინავიაზე ყალიბდება“, — აცხადებს დიდი ბრიტანეთის მეტეოროლოგიური სამსახური. ეს ნიშნავს, რომ ჩრდილოეთ ევროპაში, მათ შორის დიდ ბრიტანეთში, სავარაუდოდ, ხანგრძლივი მშრალი და ცივი ამინდი დამყარდება, მაშინ როდესაც სამხრეთ ევროპაში უფრო ზომიერი, ნოტიო და ქარიანი ამინდი იქნება. ამ ზონების საზღვარზე ცივი აღმოსავლეთის ქარები წარმოიქმნება და ზოგ შემთხვევაში ტემპერატურის ვარდნას თოვლი მოჰყვება.
გამოიწვევს თუ არა ელ-ნინიო ევროპაში „ძლიერ ყინვებს“?
ბოლო დროს არაერთმა გაზეთმა გააფრთხილა ევროპა „ღრმა ყინვის“ შესახებ, რაც ელ-ნინიოს პიკის მიღწევისა და პოლარული მორევის შესუსტების საშიშროებას წარმოადგენს. თუმცა, დიდ ბრიტანეთსა და კონტინენტურ ევროპაში ზამთრის ამინდზე გავლენას ახდენს ფაქტორების ფართო სპექტრი, მათ შორის ადამიანის მიერ გამოწვეული კლიმატის ცვლილება. მაგალითად, ნიუკასლის უნივერსიტეტის 2025 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ წიაღისეული საწვავის წვა აჩქარებს ზამთრის ნალექების ცვლილებას დიდ ბრიტანეთსა და ევროპაში, მოსალოდნელზე თითქმის 25 წლით ადრე.
