საქართველოში შრომის ბაზრის ანალიზმა განათლების სისტემის ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა კიდევ ერთხელ გამოაჩინა — მოთხოვნასა და მიწოდებას შორის სერიოზული დისბალანსი.
მთავრობის მიერ წარმოდგენილი კვლევის მიხედვით, ქვეყანაში ყოველწლიურად დაახლოებით 14 400 სტუდენტის ჩარიცხვა იქნებოდა ოპტიმალური, თუმცა რეალური მაჩვენებელი ამაზე მნიშვნელოვნად მაღალია. ეს ნიშნავს, რომ უმაღლესი განათლების სისტემა წლებია უფრო მეტ კადრს ამზადებს, ვიდრე ეკონომიკას რეალურად სჭირდება.
პრობლემის ერთ-ერთი მთავარი ინდიკატორი არის ისიც, რომ დასაქმებულთა მხოლოდ 60%-ს სჭირდება უმაღლესი განათლება, მაშინ როცა 40%-ისთვის პროფესიული განათლება საკმარისია. ეს ფაქტი პირდაპირ მიუთითებს, რომ განათლების სისტემა გადაჭარბებულადაა ორიენტირებული დიპლომებზე და ნაკლებად — პრაქტიკულ უნარებზე.
მთავრობის ხედვით, სტუდენტთა რაოდენობის შემცირება ეტაპობრივად უნდა განხორციელდეს, რათა სისტემა არ მიიღოს შოკური დარტყმა. თუმცა ამ მიდგომას ყველა არ ეთანხმება. აკადემიკოს ზურაბ ვახანიას შეფასებით, პრობლემა იმდენად ღრმაა, რომ ეტაპობრივი ცვლილება საკმარისი არ იქნება და საჭიროა მკვეთრი, სწრაფი შემცირება. მისი აზრით, დღეს არსებული სისტემა ქმნის დიპლომის მქონე, მაგრამ რეალურად არაკვალიფიციურ კადრებს, რაც როგორც ოჯახებისთვის, ისე ეკონომიკისთვის მძიმე ტვირთად იქცევა.
სხვა ექსპერტები უფრო დაბალანსებულ პოზიციას იკავებენ. ფინანსისტთა და ბიზნესმენთა ასოციაციის შეფასებით, პრობლემა არა მხოლოდ სტუდენტების რაოდენობაში, არამედ კვალიფიკაციის შეუსაბამობაშია. ქვეყანაში ერთდროულად არსებობს უმუშევრობა და კადრების დეფიციტი, რაც მიუთითებს, რომ განათლების სისტემა ვერ ამზადებს იმ სპეციალისტებს, რომლებიც ბიზნესს რეალურად სჭირდება.
მსგავსი შეფასებები საერთაშორისო დონეზეც გვხვდება. მაგალითად, World Bank არაერთ ანგარიშში მიუთითებს, რომ განვითარებად ქვეყნებში განათლების სისტემის მთავარი გამოწვევა არის უნარების შეუსაბამობა (skills mismatch), რაც ეკონომიკურ ზრდას აფერხებს.
ანალოგიურად, OECD აღნიშნავს, რომ თანამედროვე ეკონომიკაში პროფესიული განათლების როლი იზრდება და ქვეყნები, რომლებიც ამ მიმართულებას უგულებელყოფენ, შრომის ბაზარზე უფრო მაღალი დისბალანსის წინაშე დგებიან.
საქართველოშიც სწორედ ეს ტენდენცია იკვეთება. მიუხედავად იმისა, რომ უმაღლესი განათლება კვლავ პრესტიჟულად ითვლება, პროფესიული განათლება ხშირად ნაკლებად მიმზიდველად აღიქმება. შედეგად, ბევრი სტუდენტი ირჩევს ისეთ მიმართულებებს, რომლებიც ბაზარზე უკვე გადაჭარბებულია — მაგალითად, სამართალი ან საერთაშორისო ურთიერთობები — მაშინ როცა ტექნიკურ და პრაქტიკულ სფეროებში კადრების დეფიციტი იზრდება.
შრომის ბაზრის კვლევამ ასევე გამოავლინა, რომ მოთხოვნადია ისეთი პროფესიები, როგორიცაა: პროგრამისტები, მშენებლობის მენეჯერები, ელექტროტექნიკოსები, ექიმები, ექთნის დამხმარე პერსონალი და პროფესიული განათლების მასწავლებლები. ეს კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ ეკონომიკა საჭიროებს არა მხოლოდ თეორიულ ცოდნას, არამედ პრაქტიკულ უნარებზე დაფუძნებულ განათლებას.
ექსპერტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ გამოსავალი არის არა მხოლოდ სტუდენტთა რაოდენობის შემცირება, არამედ სისტემური რეფორმა — აკრედიტაციის გამკაცრება, პროფესიული განათლების გაძლიერება და განათლების პოლიტიკის პირდაპირი მიბმა შრომის ბაზრის მოთხოვნებზე.
საბოლოოდ, მთავარი გამოწვევა რჩება: შეძლებს თუ არა საქართველო განათლების სისტემის ტრანსფორმაციას ისე, რომ ის რეალურად ემსახურებოდეს ეკონომიკას და არა მხოლოდ დიპლომების წარმოებას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, პარადოქსი — უმუშევრობა და კადრების დეფიციტი ერთდროულად — კვლავ გაგრძელდება.
ანალიტიკური სტატიის მოსამზადებლად გამოყენებული წყაროები:
- https://www.resonancedaily.com/index.php?id_rub=3&id_artc=247123
- https://www.worldbank.org/en/topic/education
- https://www.worldbank.org/en/topic/jobsanddevelopment
- https://www.oecd.org/education/skills-beyond-school/
- https://www.oecd.org/employment/skills-and-work/
