ირანში მიმდინარე არასტაბილურობა და ახლო აღმოსავლეთში დაძაბული ვითარება კვლავ აჩენს კითხვას — შეიძლება თუ არა ეს პროცესები საქართველოსთვის ეკონომიკურ შესაძლებლობად გადაიქცეს.
სატრანსპორტო დერეფნის კვლევის ცენტრის შეფასებით, რეგიონში ლოგისტიკური ბალანსის დარღვევა ზრდის შუა დერეფნის მნიშვნელობას და საქართველოს აძლევს შანსს, დამატებითი ტვირთნაკადები მოიზიდოს.
ანალიტიკოსები მიუთითებენ, რომ მსგავსი ტენდენცია უკვე დაფიქსირდა წარსულშიც — 2022 წელს რეგიონში კონფლიქტების ფონზე საქართველოს გავლით გადაზიდვები მნიშვნელოვნად გაიზარდა. თუმცა მომდევნო წლებში ამ ზრდის შენარჩუნება ვერ მოხერხდა, რაც მიანიშნებს, რომ ქვეყანამ სრულად ვერ გამოიყენა არსებული შესაძლებლობა.
ამასთან, ბოლო წლებში ცენტრალური აზიის ქვეყნები აქტიურად ავითარებენ ალტერნატიულ მარშრუტებს ირანის მიმართულებით. ახალი ინფრასტრუქტურული პროექტები, სატარიფო შეთანხმებები და ლოგისტიკური კავშირები მიუთითებს, რომ რეგიონში კონკურენცია იზრდება.
ექსპერტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ ირანში არასტაბილურობის გაღრმავების შემთხვევაში, ტვირთების ნაწილი შესაძლოა ისევ შუა დერეფნისკენ გადმოინაცვლოს, რაც საქართველოს სატრანზიტო ფუნქციას გააძლიერებს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ყაზახეთსა და უზბეკეთში წარმოებული პროდუქციის ევროპულ ბაზრებზე გადაზიდვა.
თუმცა, ამ პოზიციას ყველა არ იზიარებს. დარგის სპეციალისტების ნაწილი ხაზს უსვამს, რომ ლოგისტიკური დერეფნების განვითარებისთვის მთავარი წინაპირობა სტაბილურობაა. მათი შეფასებით, კონფლიქტური გარემო ზრდის რისკებს, ამცირებს ინვესტიციებს და ართულებს გრძელვადიან დაგეგმვას.
საერთაშორისო ანალიტიკურ წრეებშიც მსგავსი მიდგომაა. მაგალითად, World Bank არაერთ კვლევაში მიუთითებს, რომ სატრანზიტო დერეფნების ეფექტიანობა პირდაპირ არის დამოკიდებული რეგიონულ უსაფრთხოებაზე და პოლიტიკურ სტაბილურობაზე.
ანალოგიურად, Asian Development Bank ხაზს უსვამს, რომ შუა დერეფნის განვითარება მოითხოვს არა მხოლოდ გეოგრაფიულ უპირატესობას, არამედ ინფრასტრუქტურულ ინვესტიციებს, კოორდინაციას და პროგნოზირებად გარემოს.
ამ ფონზე, ქართულ ექსპერტულ სივრცეშიც განსხვავებული შეფასებები არსებობს. ნაწილი მიიჩნევს, რომ მიმდინარე პროცესები საქართველოსთვის „შესაძლებლობების ფანჯარას“ ქმნის და ქვეყანას შეუძლია გააძლიეროს თავისი როლი, როგორც ევროპასა და აზიას შორის დამაკავშირებელ ჰაბს.
სხვა ნაწილი კი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ომის პირობებში ეკონომიკური სარგებლის მოლოდინი გადაჭარბებულია და მთავარი ამოცანა უნდა იყოს სტაბილურობის შენარჩუნება და სანდოობის გაძლიერება საერთაშორისო პარტნიორების თვალში.
გეოპოლიტიკური კუთხითაც, საქართველოს როლი იზრდება. ევროპისთვის ალტერნატიული სატრანზიტო მარშრუტების მნიშვნელობა განსაკუთრებით გაიზარდა ენერგეტიკული და სავაჭრო უსაფრთხოების კონტექსტში. თუმცა, ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ამ შესაძლებლობის რეალიზაცია დამოკიდებულია არა მხოლოდ გარე ფაქტორებზე, არამედ ქვეყნის შიდა პოლიტიკასა და ეკონომიკურ სტრატეგიაზე.
საბოლოოდ, ირანში მიმდინარე პროცესები ერთდროულად ქმნის როგორც შესაძლებლობას, ისე რისკს. საქართველოსთვის მთავარი გამოწვევა რჩება — შეძლებს თუ არა ქვეყანა გამოიყენოს ეს შანსი და გააძლიეროს თავისი პოზიცია რეგიონულ ლოგისტიკაში, თუ კვლავ დაკარგავს დროებით გახსნილ ეკონომიკურ ფანჯარას.
წყაროები:
- https://www.resonancedaily.com/index.php?id_rub=3&id_artc=247123
- https://www.worldbank.org/en/topic/transport
- https://www.worldbank.org/en/topic/trade
- https://www.adb.org/what-we-do/sectors/transport
