იტალია, რომელიც ჩერნობილის კატასტროფის შემდეგ ბირთვულ ენერგიაზე უარის თქმის სიმბოლოდ ითვლებოდა, ახლა ენერგეტიკული პოლიტიკის ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბურ გადახედვას იწყებს. ჯორჯა მელონის მთავრობის პირობებში რომი უკვე ღიად საუბრობს ბირთვული ენერგიის დაბრუნებაზე და ცდილობს, ქვეყანა ევროპაში ახალი თაობის ატომური ტექნოლოგიების ერთ-ერთ ბაზრად აქციოს. ეს ცვლილება მხოლოდ ენერგეტიკული არჩევანი აღარ არის. საქმე ეხება ენერგოუსაფრთხოებას, გაზზე დამოკიდებულებას, ინდუსტრიულ კონკურენტუნარიანობას და იმ ეკონომიკურ რეალობას, რომელმაც ევროპის ბევრი ქვეყანა აიძულა, ბირთვული ენერგია ისევ „სტრატეგიულ აქტივად“ განიხილოს.
იტალიამ ატომურ ენერგიაზე საბოლოოდ უარი 2011 წლის რეფერენდუმის შემდეგ თქვა, როცა ფუკუშიმის კატასტროფამ ევროპაში ანტიბირთვული განწყობები გააძლიერა. თუმცა 2022 წლის ენერგეტიკულმა კრიზისმა და რუსულ გაზზე დამოკიდებულების პრობლემამ ვითარება რადიკალურად შეცვალა. Reuters-ის ინფორმაციით, იტალიის მთავრობა უკვე მუშაობს კანონმდებლობაზე, რომელიც მცირე მოდულარული რეაქტორებისა და ახალი თაობის ბირთვული ტექნოლოგიების განვითარებას დაუშვებს. ხელისუფლება ცდილობს, 2030-იანი წლებისთვის ქვეყანაში ატომური ენერგიის ეტაპობრივი დაბრუნებისთვის საფუძველი მოამზადოს.
ეკონომიკური მიზეზები საკმაოდ მკაფიოა. იტალია ევროკავშირის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ენერგომომხმარებელია, თუმცა საკუთარი ენერგიის დიდი ნაწილი იმპორტზეა დამოკიდებული. ქვეყანა განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა მაშინ, როცა რუსეთმა ევროპისთვის გაზის მიწოდება შეამცირა. ელექტროენერგიის მაღალი ფასი იტალიური ინდუსტრიის კონკურენტუნარიანობას აზიანებდა, განსაკუთრებით მეტალურგიის, ქიმიური მრეწველობისა და წარმოების სექტორებში. სწორედ ამიტომ, ანალიტიკოსები ამბობენ, რომ ბირთვული ენერგია რომისთვის მხოლოდ ეკოლოგიური არჩევანი აღარ არის. ეს არის მცდელობა, შემცირდეს ენერგიის თვითღირებულება და ეკონომიკა უფრო სტაბილურ ენერგოსისტემაზე გადავიდეს.
მთავრობის ხედვა ტრადიციული დიდი ატომური სადგურების აშენებას არ ეფუძნება. აქცენტი კეთდება მცირე მოდულარულ რეაქტორებზე, ე.წ. SMR ტექნოლოგიაზე, რომელსაც მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე პერსპექტიულ ენერგეტიკულ მიმართულებად მიიჩნევენ. ასეთი რეაქტორები შედარებით იაფი, მოქნილი და სწრაფად ასაშენებელია. სწორედ ამ ბაზარზე ცდილობენ პოზიციების გამყარებას ისეთი კომპანიები, როგორიცაა ამერიკული Westinghouse, ფრანგული EDF, ბრიტანული Rolls-Royce SMR და Bill Gates-ის მიერ მხარდაჭერილი TerraPower. იტალია უკვე აწარმოებს მოლაპარაკებებს რამდენიმე საერთაშორისო პარტნიორთან.
ფინანსური შეფასებები საკმაოდ მასშტაბურია. საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოს გათვლებით, ერთი მცირე მოდულარული რეაქტორის პროექტი საშუალოდ რამდენიმე მილიარდ დოლარს საჭიროებს, ხოლო სრულმასშტაბიანი ეროვნული პროგრამა ათეულ მილიარდ ევრომდე შეიძლება დაჯდეს. სწორედ ამიტომ, იტალია ცდილობს ევროკავშირის მწვანე ფინანსირების მექანიზმების გამოყენებასაც. მნიშვნელოვანი ფაქტორია ისიც, რომ ევროკავშირმა ბირთვული ენერგია გარკვეული პირობებით „მწვანე ინვესტიციების“ კატეგორიაში შეიყვანა, რამაც ატომური პროექტებისთვის ფინანსების მოზიდვა გაამარტივა.
ვინ დააფინანსებს ასეთ პროექტებს? ამ ეტაპზე საუბარია შერეულ მოდელზე, სადაც მონაწილეობას მიიღებენ სახელმწიფო ენერგოკომპანიები, კერძო ინვესტორები, ევროპული საფინანსო ინსტიტუტები და სტრატეგიული ინდუსტრიული პარტნიორები. იტალიური ენერგოგიგანტი Enel უკვე სწავლობს ატომურ ტექნოლოგიებში დაბრუნების შესაძლებლობებს, ხოლო Ansaldo Energia აქტიურად მუშაობს მცირე მოდულარული რეაქტორების მიმართულებით. სპეციალისტები ფიქრობენ, რომ თუ პროგრამა რეალურად დაიძრა, იტალია შეიძლება გადაიქცეს არა მხოლოდ მომხმარებლად, არამედ ბირთვული ტექნოლოგიების მწარმოებლადაც.
გეოპოლიტიკური კონტექსტიც მნიშვნელოვანია. დღეს ევროპაში ბირთვულ ენერგიაზე დამოკიდებულება ისევ იზრდება. საფრანგეთი უკვე აშენებს ახალ რეაქტორებს, პოლონეთი პირველად ქმნის ატომურ სექტორს, ბრიტანეთი მილიარდებს დებს SMR ტექნოლოგიებში, ხოლო შვედეთი და ნიდერლანდებიც პოლიტიკას ცვლიან. ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ ევროკავშირში ენერგეტიკული პრიორიტეტი სწრაფად იცვლება: თუ რამდენიმე წლის წინ მთავარი აქცენტი მხოლოდ განახლებად ენერგიაზე კეთდებოდა, ახლა ყურადღება სტაბილურ საბაზო სიმძლავრეებზე გადადის, სადაც ატომური ენერგია ისევ მთავარ როლს იბრუნებს.
თუმცა იტალიაში პროექტს ძლიერი წინააღმდეგობაც აქვს. ანტიბირთვული ჯგუფები კვლავ აქტიურობენ და მოსახლეობის ნაწილში ფუკუშიმისა და ჩერნობილის შიში ისევ ძლიერია. კრიტიკოსები მიუთითებენ ხარჯებზე, უსაფრთხოების რისკებზე და რადიოაქტიური ნარჩენების პრობლემაზე. გარდა ამისა, იტალიას დღეს საერთოდ არ აქვს მოქმედი ატომური ინფრასტრუქტურა, რაც ნიშნავს, რომ სექტორის აღდგენა ნულიდან დაიწყება.
ბიზნეს შეფასებით, იტალიის ბირთვული რევერსი შეიძლება გახდეს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ენერგეტიკული გარდატეხა ევროპაში. თუ რომმა მართლაც დაიწყო ახალი თაობის ატომური ენერგიის განვითარება, ეს გავლენას მოახდენს არა მხოლოდ იტალიის ეკონომიკაზე, არამედ მთლიანად ევროპის ენერგეტიკულ ბალანსზე. ანალიტიკოსები და ენერგეტიკის სპეციალისტები ფიქრობენ, რომ მომდევნო ათწლეულში სწორედ ის ქვეყნები მიიღებენ სტრატეგიულ უპირატესობას, რომლებიც შეძლებენ ენერგიის დაბალი ფასის, სტაბილური მიწოდებისა და ინდუსტრიული კონკურენტუნარიანობის ერთდროულად უზრუნველყოფას. იტალია ახლა ცდილობს, ამ ახალ რეალობაში საკუთარი ადგილი თავიდან განსაზღვროს.
წყაროები:
https://www.reuters.com/world/europe/italy-eyes-return-nuclear-energy-with-new-law-2026-05-22/
https://www.world-nuclear-news.org/articles/italy-considers-return-to-nuclear-power
https://www.iea.org/reports/nuclear-power-and-secure-energy-transitions
https://www.energyintel.com/00000196-c7e4-d8f9-a5df-c7f5ec6f0000
https://www.radiotavisupleba.ge/a/24235117.html
https://www.neimagazine.com/news/italy-moves-closer-to-nuclear-return/
https://www.ansaldoenergia.com/about-us/media/press-releases/
