„მწვანე“ ავტომობილი შესაძლოა ახალ საგადასახადო ტვირთად იქცეს — აშშ ელექტრომობილების მფლობელების დაბეგვრას იწყებს.
საქმე ისაა, რომ აშშ-ში ელექტრომობილების მფლობელებისთვის შესაძლოა ახალი ყოველწლიური გადასახადი დაწესდეს. ინიციატივა, რომელიც კონგრესში უკვე ოფიციალურად განიხილება, ერთი შეხედვით მხოლოდ ინფრასტრუქტურის დაფინანსების მცდელობა ჩანს, თუმცა რეალურად ის ბევრად უფრო ფართო ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ცვლილებაზე მიუთითებს. საუბარია იმაზე, რომ ამერიკა თანდათან გადადის მოდელზე, სადაც ელექტრომობილები აღარ განიხილება როგორც მხოლოდ „წახალისების“ ინდუსტრია და სახელმწიფო მათგან უკვე პირდაპირი ფისკალური სარგებლის მიღებას ცდილობს.
ახალი რეგულაციით ელექტრომობილების მფლობელები ყოველწლიურად დამატებით $130-ს გადაიხდიან. თანხა ყოველ ორ წელიწადში $5-ით გაიზრდება და საბოლოოდ $150-ს მიაღწევს. ჰიბრიდული ავტომობილებისთვის საწყისი გადასახადი $35 იქნება. ინიციატივის ავტორები, ტრანსპორტისა და ინფრასტრუქტურის კომიტეტის თავმჯდომარე სემ გრეივსი და დემოკრატი კონგრესმენი რიკ ლარსენი აცხადებენ, რომ მიღებული თანხა გზების, ხიდებისა და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის განვითარებას მოხმარდება.
საქმის მთავარი ეკონომიკური საფუძველი საწვავის გადასახადშია. აშშ-ში ტრადიციულად გზების ინფრასტრუქტურის მნიშვნელოვანი ნაწილი ფინანსდება ფედერალური საწვავის გადასახადით, რომელსაც ბენზინისა და დიზელის მომხმარებლები იხდიან. რაც უფრო იზრდება ელექტრომობილების რაოდენობა, მით ნაკლები თანხა შედის ამ ფონდში. შესაბამისად, ვაშინგტონი ცდილობს შექმნას ახალი მოდელი, სადაც ინფრასტრუქტურის ხარჯებში ელექტრომობილების მფლობელებიც პირდაპირ მონაწილეობენ.
ანალიტიკოსების შეფასებით, ეს უკვე პირველი სიგნალია იმისა, რომ ელექტრომობილების სექტორი აშშ-ში „სუბსიდირების ფაზიდან“ გადადის „შემოსავლების გენერირების ფაზაში“. ბოლო წლების განმავლობაში ამერიკის მთავრობამ ელექტრომობილების ინდუსტრიის წასახალისებლად მილიარდობით დოლარი დახარჯა. Inflation Reduction Act-ის ფარგლებში სახელმწიფო სუბსიდიები, საგადასახადო შეღავათები და მწვანე ენერგიის პროგრამები ერთ-ერთ ყველაზე ძვირადღირებულ კლიმატურ ინიციატივად იქცა. კვლევების მიხედვით, ამ პროგრამამ აშშ-ში მწვანე ენერგიისა და ელექტრიფიკაციის მიმართულებით ტრილიონ დოლარზე მეტი კერძო ინვესტიციის მობილიზებას შეუწყო ხელი.
თუმცა, პარალელურად, ინფრასტრუქტურული ფონდის დეფიციტიც იზრდება. აშშ-ის Highway Trust Fund წლების განმავლობაში ბიუჯეტური დეფიციტით მუშაობს, რადგან საწვავის გადასახადი ინფლაციის და ეკონომიკური ცვლილებების ფონზე საკმარის შემოსავალს ვეღარ აგროვებს. ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ელექტრომობილების მასობრივი ზრდა ამ პრობლემას კიდევ უფრო ამწვავებს. სწორედ ამიტომ, ბევრი შტატი უკვე დამოუკიდებლად აწესებს დამატებით გადასახადებს ელექტრომობილებზე. Kelley Blue Book-ის მონაცემებით, 2026 წლისთვის ამერიკის 40-ზე მეტ შტატში EV გადასახადი უკვე არსებობს ან განხილვის პროცესშია.
ფინანსურად, ინიციატივა პირდაპირ ეხება როგორც მომხმარებლებს, ისე ავტომწარმოებლებს. თუ ელექტრომობილის მფლობელს ყოველწლიურად დამატებითი ხარჯი ემატება, ეს ავტომობილის ფლობის საერთო ღირებულებას ზრდის. განსაკუთრებით იმ ფონზე, როცა ელექტრომობილების დაზღვევა, ბატარეის სერვისი და რემონტი უკვე შედარებით ძვირად ითვლება. შედეგად, ბაზარზე შესაძლოა გარკვეული შენელება მოხდეს, განსაკუთრებით საშუალო შემოსავლის მქონე მომხმარებლებში.
ეს საკითხი განსაკუთრებით მგრძნობიარეა Tesla-ს, Ford-ის, General Motors-ის, Rivian-ისა და Hyundai-ისთვის, რადგან აშშ ელექტრომობილების ერთ-ერთი ყველაზე კონკურენტული ბაზარია. Bloomberg-ის შეფასებით, თუ ფედერალური დონეზე დამატებითი მოსაკრებლები გავრცელდა, მწარმოებლებს შესაძლოა ფასების კორექტირება ან ახალი ფინანსური სტიმულების შეთავაზება მოუწიოთ, რათა მოთხოვნის შემცირება შეაჩერონ.
საინტერესოა პოლიტიკური ასპექტიც. რესპუბლიკური ფრთის ნაწილი თვლის, რომ ელექტრომობილების მფლობელები აქამდე „არასამართლიან უპირატესობაში“ იყვნენ, რადგან გზებით სარგებლობდნენ, მაგრამ ინფრასტრუქტურის ფონდში საწვავის გადასახადით მონაწილეობას არ იღებდნენ. დემოკრატების ნაწილში კი შიში არსებობს, რომ დამატებითმა გადასახადებმა შესაძლოა მწვანე ტრანსპორტზე გადასვლის პროცესი შეანელოს და კლიმატური მიზნები დააზიანოს.
ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ეს მხოლოდ ამერიკული საკითხი აღარ არის. მსგავსი დისკუსია უკვე მიმდინარეობს ევროპაში, კანადაში და ავსტრალიაშიც. რაც უფრო იზრდება ელექტრომობილების რაოდენობა, მით უფრო რთული ხდება ტრადიციული საგადასახადო სისტემის შენარჩუნება. სწორედ ამიტომ, ბევრი ქვეყანა ეძებს ახალ მოდელს, რომელიც გზების დაფინანსებას საწვავის მოხმარებაზე აღარ დააკავშირებს.
ბიზნეს შეფასებით, მთავარი კითხვა ახლა უკვე ის აღარ არის, დაწესდება თუ არა ასეთი გადასახადი. მთავარი კითხვაა, რამდენად სწრაფად გადაიქცევა ელექტრომობილების ინდუსტრია სუბსიდირებულ სექტორიდან სრულფასოვან საგადასახადო ბაზად. ანალიტიკოსები ამბობენ, რომ თუ EV ბაზარი ზრდას შეინარჩუნებს, მთავრობები მომავალში მხოლოდ ფიქსირებული გადასახადით აღარ დაკმაყოფილდებიან და შესაძლოა გამოყენებული იქნას გზების მოხმარებაზე დაფუძნებული გადასახადებიც, რაც მთლიანად შეცვლის ავტოინდუსტრიის ეკონომიკურ მოდელს.
წყაროები:
https://www.cnbc.com/2026/05/23/electric-vehicle-fees-us-highway-funding.html
https://www.kbb.com/car-news/more-states-adding-extra-fees-for-electric-vehicles/
https://taxfoundation.org/research/all/state/electric-vehicle-road-user-charges/
https://www.energy.gov/eere/electricvehicles/electric-vehicle-benefits-and-considerations
https://arxiv.org/abs/2307.01443
