ქარის ენერგია კავკასიის რეგიონში ნაკლებად განვითარებულ მიმართულებად რჩება, - ამის შესახებ აღნიშნულია "თიბისი კაპიტალის" კვლევაში "ქარის ენერგია კავკასიის რეგიონში".
კავკასიის რეგიონში ქარის ენერგია კვლავ ყველაზე ნაკლებად განვითარებულ მიმართულებად რჩება, მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს, სომხეთსა და აზერბაიჯანს ძლიერი სახმელეთო ქარის დერეფნები აქვთ, ხოლო კასპიის ზღვის აუზი დამატებით ოფშორულ პოტენციალს ქმნის.
TBC Capital-ის კვლევის მიხედვით, 2025 წლის მდგომარეობით, რეგიონში განახლებადი ენერგიის განვითარება ძირითადად ჰიდრო და მზის სადგურებზე მოდის, მაშინ როცა ქარი ენერგეტიკულ ბალანსში ჯერ კიდევ უმნიშვნელო წილს იკავებს. საქართველოსთვის ეს განსაკუთრებით საყურადღებოა, რადგან ქვეყანა ზამთრის პერიოდში ტრადიციულად ელექტროენერგიის დეფიციტს აწყდება, სწორედ მაშინ, როცა მდინარეებში წყლის დონე მცირდება და ჰიდროსადგურების გამომუშავება სუსტდება. TBC Capital-ის შეფასებით, 2025 წელს საქართველომ საკუთარი მოხმარებისთვის 4.4 ტერავატსაათი ელექტროენერგია თბოგენერაციითა და იმპორტით შეავსო, რაც კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ ენერგოდამოუკიდებლობის პრობლემა მხოლოდ თეორიული რისკი აღარ არის.
ქარის ენერგიის მთავარი უპირატესობა სწორედ სეზონურობაშია. თუ ჰიდროენერგეტიკა გაზაფხულსა და ზაფხულში ძლიერდება, ქარის პოტენციალი განსაკუთრებით ღირებულია იმ პერიოდში, როცა სისტემას დამატებითი სიმძლავრე ყველაზე მეტად სჭირდება. ამიტომ ქარი საქართველოსთვის მხოლოდ „მწვანე ენერგიის“ თემა არ არის. ეს არის ზამთრის დეფიციტის შემცირების, იმპორტზე დამოკიდებულების შერბილების და საბალანსო ენერგიის ფასის უკეთ მართვის ინსტრუმენტი.
მსოფლიო ტენდენციაც ამ მიმართულებით მიდის. TBC Capital-ის კვლევაში აღნიშნულია, რომ ქარის სადგურების წილი გლობალურ განახლებად სიმძლავრეში 2000 წლის 2%-დან 2025 წლისთვის 25%-მდე გაიზარდა. მთავარი მიზეზი ტექნოლოგიური პროგრესი და ხარჯების შემცირებაა. კვლევის მიხედვით, ქარის ენერგიის დაყვანილი ღირებულება 1 კვტ/სთ-ზე 3.4 აშშ ცენტია, რაც მზის ენერგიის 4.3 ცენტსა და ჰიდროენერგიის 5.7 ცენტზე დაბალია. ამავე დროს, 1 მეგავატ ქარის სიმძლავრეზე კაპიტალური დანახარჯი 2010 წლის 2.3 მილიონი დოლარიდან 2024 წლისთვის დაახლოებით 1 მილიონ დოლარამდე შემცირდა.
ამ ფონზე განსაკუთრებით პარადოქსულია, რომ საქართველოში დღეს ენერგოსისტემაში მხოლოდ ერთი, დაახლოებით 21-მეგავატიანი ქარის სადგურია ინტეგრირებული. GREDA-ს (საქართველოს განახლებადი ენერგიის განვითარების ასოციაცია - Georgia Renewable Energy Development Association) მონაცემებით, საქართველოს განახლებადი ენერგიის კომპანია ფლობს ქართლის ქარის ელექტროსადგურს, რომლის დადგმული სიმძლავრე 20.7 მეგავატია.
2028 წლის ბოლომდე სისტემას ქარიდან შესაძლოა 360 მეგავატამდე სიმძლავრე დაემატოს, თუმცა ამ ეტაპზე მშენებლობისა და განვითარების პროცესში მყოფი პროექტების დროულად დასრულება კვლავ მთავარი გამოწვევაა.
ქარის ენერგიის მომხრეების არგუმენტი მარტივია: ქვეყანას სჭირდება დივერსიფიცირებული ენერგომიქსი. მხოლოდ ჰიდროენერგეტიკაზე დაყრდნობა აღარ არის საკმარისი, რადგან კლიმატური ცვლილებები, წყლის სეზონურობა და მოხმარების ზრდა სისტემას უფრო მოწყვლადს ხდის. Galt & Taggart-ის 2025 წლის ენერგეტიკული მიმოხილვის მიხედვით, 2025 წელს საქართველოში ელექტროენერგიის ადგილობრივი მოხმარება 3.5%-ით გაიზარდა და 14.3 ტერავატსაათს მიაღწია, ხოლო იმპორტი 26.9%-ით გაიზარდა 1.6 ტერავატსაათამდე. ამავე ანგარიშის მიხედვით, ქარისა და მზის სადგურების გენერაციამ 2025 წლის გენერაციის მხოლოდ 0.5% შეადგინა.
თუმცა კრიტიკოსებსაც აქვთ ძლიერი არგუმენტები. ენერგეტიკოსების ნაწილი მიიჩნევს, რომ ქარი და მზე ჰიდროენერგეტიკას ვერ ჩაანაცვლებს, რადგან მათი გამომუშავება არასტაბილურია და სისტემას სჭირდება საბალანსო სიმძლავრე, რეზერვები და ქსელის გაძლიერება. GREDA-ს წარმომადგენელმა მაია მელიქიძემაც აღნიშნა, რომ ვერც მზისა და ვერც ქარის ენერგია ვერ ჩაანაცვლებს ჰიდროენერგეტიკას და ამ მიმართულებით ჯერ კიდევ ბევრი სამუშაოა გასაწევი.
სწორედ აქ ჩანს მთავარი ბალანსი. ქარი არ არის ჰესების სრული ალტერნატივა, მაგრამ შეიძლება იყოს მათი მნიშვნელოვანი შემავსებელი. საქართველოსთვის ყველაზე ეფექტიანი მოდელი არა ერთი წყაროს მეორეთი ჩანაცვლებაა, არამედ ჰიდრო, ქარი, მზე, თბოგენერაცია, იმპორტი და ენერგიის დამაგროვებელი სისტემების გონივრული კომბინაცია. წინააღმდეგ შემთხვევაში ქვეყანა ერთსა და იმავე პრობლემას დაუბრუნდება: ზაფხულში ჭარბი ჰიდროგენერაცია, ზამთარში დეფიციტი და იმპორტზე დამოკიდებულება.
ინვესტორებისთვის მთავარი პრობლემა მხოლოდ ქარის რესურსი არ არის. პრობლემაა რეგულაციური პროგნოზირებადობა, აუქციონების პირობები, ქსელთან მიერთების შესაძლებლობა, მიწის საკითხები, გარემოსდაცვითი პროცედურები და გრძელვადიანი ენერგეტიკული სტრატეგიის სიცხადე. თუ ინვესტორი ვერ ხედავს სტაბილურ თამაშის წესებს, მხოლოდ ქარის პოტენციალი პროექტს ვერ ააშენებს. სწორედ ამიტომ სექტორის ნაწილი მთავრობას მკაფიო მოკლე და გრძელვადიანი ენერგეტიკული სტრატეგიის შექმნას სთხოვს, რათა ინვესტორებისთვის გაურკვევლობა შემცირდეს.
საქართველოსთვის ქარის ენერგიის განვითარება მხოლოდ გარემოსდაცვითი საკითხი არ არის. ეს არის ეკონომიკური უსაფრთხოების, იმპორტის ჩანაცვლების, ენერგეტიკული დამოუკიდებლობის და ბიზნესისთვის პროგნოზირებადი ელექტროენერგიის ფასის საკითხი. თუ ქვეყანა ქარის პოტენციალს დროულად ვერ აითვისებს, მზარდი მოხმარების ფონზე ზამთრის დეფიციტს ისევ იმპორტითა და თბოგენერაციით შეავსებს. თუ აითვისებს, ქარი შეიძლება იქცეს იმ რესურსად, რომელიც ენერგოსისტემას არა სრულად, მაგრამ კრიტიკულ მომენტებში მნიშვნელოვნად გააძლიერებს.
საბოლოო ჯამში, საქართველოს პრობლემა ქარის ნაკლებობა არ არის. პრობლემა არის გადაწყვეტილებების სისწრაფე, ინფრასტრუქტურის მზადყოფნა და ინვესტორისთვის გასაგები წესები. მაშინ, როცა მსოფლიოში ქარის ენერგია ერთ-ერთ ყველაზე იაფ და სწრაფად მზარდ მიმართულებად იქცა, საქართველოსთვის მისი უგულებელყოფა უკვე არა მხოლოდ ენერგეტიკული ჩამორჩენაა, არამედ დაკარგული ეკონომიკური შესაძლებლობაც.
წყაროები:
https://bm.ge/news/qaris-energia-kavkasiis-regionshi-naklebad-ganvitarebul-mimartulebad-rcheba-tbc-capital
https://www.greda.ge/grpc
https://ramad.bog.ge/galt/Energy-Quarterly-Report-FY25_GEO.pdf
https://commersant.ge/news/economic/verts-mzisa-da-verts-qaris-energia-ver-chaanatsvlebs-hidroenergetikas-am-natsilshi-bevri-samushao-gvaqvs-maia-meliqidze
https://tbccapital.ge/ka
