ულტრადამუშავებული საკვები პროდუქტები, რომლებიც თანამედროვე კვების ინდუსტრიის ერთ-ერთ მთავარ საყრდენად იქცა, ჯანმრთელობისთვის მოსალოდნელზე ბევრად უფრო სერიოზულ საფრთხედ სახელდება. საფრანგეთის ჯანმრთელობისა და სამედიცინო კვლევების ეროვნული ინსტიტუტის, Inserm-ის ზედამხედველობით ჩატარებულმა ახალმა ფართომასშტაბიანმა კვლევამ აჩვენა, რომ გარკვეული საკვები საღებავების, კონსერვანტებისა და სხვა დანამატების რეგულარული მოხმარება კიბოს, ტიპი 2 დიაბეტის, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებისა და მაღალი არტერიული წნევის გაზრდილ რისკთან არის დაკავშირებული.
კვლევის ფარგლებში მეცნიერებმა 100 ათასზე მეტი ადამიანის კვებითი ჩვევები და ჯანმრთელობის მდგომარეობა შეისწავლეს. განსაკუთრებული ყურადღება გამახვილდა საკვებ დანამატებზე, მათ შორის საღებავებზე, რომლებიც E100-დან E199-მდე კლასიფიცირდება, ასევე კონსერვანტებსა და ანტიოქსიდანტებზე, რომლებიც E200-დან E399-მდე კატეგორიებში შედის. კვლევის ავტორებმა დაადგინეს, რომ იმ ადამიანებში, რომლებიც ასეთი დანამატების შემცველ პროდუქტებს დიდი რაოდენობით მოიხმარენ, ტიპი 2 დიაბეტის განვითარების რისკი 38 პროცენტით იზრდება, კიბოს საერთო რისკი 14 პროცენტით, ხოლო ძუძუს კიბოს შემთხვევები განსაკუთრებით მაღალია პოსტმენოპაუზურ ქალებში, სადაც მაჩვენებელი 32 პროცენტამდე იზრდება.
მეცნიერებმა ასევე დააფიქსირეს კავშირი კონსერვანტების, განსაკუთრებით კალიუმის სორბატის და ლიმონმჟავას მაღალი მოხმარებისა და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებს შორის. კვლევის თანახმად, ასეთ ადამიანებში მაღალი არტერიული წნევის რისკი 24 პროცენტით, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკი კი 16 პროცენტით იზრდება.
კვლევის ერთ-ერთმა ავტორმა, მატილდა ტუვიემ, სააგენტო „ფრანს პრესთან“ საუბარში განმარტა, რომ კვლევა პირდაპირ მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს საბოლოოდ ვერ ამტკიცებს, თუმცა არსებული მონაცემები უკვე იმ მასშტაბს აღწევს, როდესაც ულტრადამუშავებული საკვების გავლენა საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის სერიოზულ პრობლემად უნდა ჩაითვალოს. მისი თქმით, მსოფლიოს მასშტაბით ჩატარებული 104 სამეცნიერო კვლევიდან 93-ში მსგავსი პროდუქტების მოხმარებასთან დაკავშირებული მავნე ეფექტები დაფიქსირდა.
ულტრადამუშავებული საკვები თანამედროვე კვების ინდუსტრიაში განსაკუთრებით სწრაფად გავრცელდა, რადგან ასეთი პროდუქტი იაფია, დიდხანს ინახება და მასობრივი წარმოებისთვის ხელსაყრელია. საუბარია ტკბილ გაზიან სასმელებზე, სწრაფი კვების პროდუქტებზე, შეფუთულ ტკბილეულზე, ნახევარფაბრიკატებზე, მაღალპროცესირებულ სოუსებსა და ინდუსტრიულად დამუშავებულ საჭმელზე, რომელიც ხშირად შეიცავს ხელოვნურ დანამატებს, არომატიზატორებს, ემულგატორებსა და სტაბილიზატორებს.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია და გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაცია უკვე წლებია აფრთხილებენ, რომ მსგავსი პროდუქტების მოხმარების ზრდა პირდაპირ უკავშირდება სიმსუქნის, დიაბეტის, ონკოლოგიური დაავადებებისა და გულის პრობლემების მატებას. განსაკუთრებით საგანგაშოა ის ფაქტი, რომ ულტრადამუშავებული საკვების მოხმარება სწრაფად იზრდება განვითარებად ქვეყნებშიც, სადაც დასავლური კვების მოდელი სულ უფრო აქტიურად ვრცელდება.
ანალიტიკოსები, ექსპერტები და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ პრობლემა მხოლოდ მედიცინას აღარ ეხება. მათი შეფასებით, ულტრადამუშავებული საკვები ეკონომიკურ გამოწვევადაც იქცა. ქრონიკული დაავადებების ზრდა სახელმწიფო ბიუჯეტებზე უზარმაზარ ფინანსურ ზეწოლას ქმნის, რადგან იზრდება ჯანდაცვის ხარჯები, მცირდება შრომისუნარიანი მოსახლეობის პროდუქტიულობა და მატულობს სოციალური დანახარჯები. მსოფლიო ბანკისა და OECD-ის შეფასებებით, დიაბეტი, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები და სიმსუქნე უკვე ტრილიონობით დოლარის ეკონომიკურ ზიანს იწვევს გლობალურ ეკონომიკაში.
კვების ინდუსტრიისთვის ეს თემა განსაკუთრებით მგრძნობიარეა, რადგან ბევრ ქვეყანაში იზრდება მოთხოვნა საკვების ეტიკეტირების გამკაცრებაზე, რეკლამის შეზღუდვასა და დანამატების რეგულაციებზე. რამდენიმე ევროპულმა სახელმწიფომ უკვე დაიწყო შაქრიანი სასმელებისა და მაღალი დამუშავების საკვების დამატებითი დაბეგვრა. ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ მომდევნო წლებში მთავრობები შესაძლოა კიდევ უფრო მკაცრი პოლიტიკისკენ წავიდნენ, რაც კვების გლობალურ ბაზარს მნიშვნელოვან ცვლილებებს მოუტანს.
საბოლოოდ, ახალი კვლევა კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ ულტრადამუშავებული საკვები მხოლოდ კომფორტული და იაფი პროდუქტი აღარ არის. ის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის, ეკონომიკისა და სახელმწიფო პოლიტიკის ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევად ყალიბდება. სწორედ ამიტომ, მეცნიერები სულ უფრო აქტიურად მოუწოდებენ მთავრობებს, პრიორიტეტი მიანიჭონ ნაკლებად დამუშავებულ პროდუქტებს, გაამკაცრონ რეგულაციები და მოსახლეობისთვის ჯანსაღი კვების ხელმისაწვდომობა გაზარდონ.
წყაროები:
- Inserm — საფრანგეთის ჯანმრთელობისა და სამედიცინო კვლევების ეროვნული ინსტიტუტი
https://www.inserm.fr/en/ - AFP — კვლევა ულტრადამუშავებულ საკვებსა და დაავადებების რისკებზე
https://www.afp.com/ - The BMJ — ულტრადამუშავებული საკვები და ქრონიკული დაავადებები
https://www.bmj.com/content/384/bmj-2023-077310 - Nature Reviews — საკვები დანამატები და ჯანმრთელობა
https://www.nature.com/articles/s41575-024-00877-9 - ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet - გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაცია
https://www.fao.org/food-systems/en/ - OECD — ქრონიკული დაავადებების ეკონომიკური გავლენა
https://www.oecd.org/health/the-heavy-burden-of-obesity-67450d67-en.htm - მსოფლიო ბანკი — არაგადამდები დაავადებების ეკონომიკური ზიანი
https://www.worldbank.org/en/topic/noncommunicablediseases
