ამერიკული ენერგოგიგანტი ExxonMobil თითქმის 20-წლიანი პაუზის შემდეგ ვენესუელაში დაბრუნებას განიხილავს. Bloomberg-ის ინფორმაციით, კომპანია ვენესუელის სახელმწიფო ნავთობკომპანია PDVSA-სთან და ამერიკულ ადმინისტრაციასთან მოლაპარაკებებს აწარმოებს, რათა ქვეყანაში ნავთობის მოპოვება ნაწილობრივ აღადგინოს. პროცესი შესაძლოა გახდეს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ცვლილება გლობალურ ენერგეტიკულ ბაზარზე მას შემდეგ, რაც ვაშინგტონმა ვენესუელაზე სანქციების პოლიტიკის გადახედვა დაიწყო. (bloomberg.com)

ვენესუელა მსოფლიოში ერთ-ერთ უდიდეს ნავთობის მარაგს ფლობს, თუმცა პოლიტიკური კრიზისის, სანქციებისა და ინფრასტრუქტურის დეგრადაციის გამო ქვეყნის ენერგეტიკული სექტორი ბოლო წლებში თითქმის ჩამოიშალა. 1990-იან წლებში ვენესუელა დღეში დაახლოებით 3.5 მილიონ ბარელ ნავთობს აწარმოებდა, მაშინ როდესაც ამჟამინდელი წარმოება ხშირად 800 ათას ბარელზეც დაბლა ეცემა. ანალიტიკოსების შეფასებით, სწორედ ამ უზარმაზარი პოტენციალის გამო ცდილობენ დასავლური კომპანიები ქვეყანაში დაბრუნებას. (reuters.com)

ExxonMobil-ისთვის ეს თემა განსაკუთრებით სიმბოლურია. კომპანია ვენესუელიდან 2007 წელს გავიდა, როდესაც უგო ჩავესის ხელისუფლებამ ნავთობის პროექტების ნაციონალიზაცია დაიწყო. მოგვიანებით ExxonMobil-მა საერთაშორისო არბიტრაჟში ვენესუელას წინააღმდეგ მილიარდობით დოლარის კომპენსაცია მოითხოვა. ახლა კი, თითქმის ორი ათწლეულის შემდეგ, ვითარება იცვლება. სპეციალისტების შეფასებით, ამერიკული ადმინისტრაცია ცდილობს, გლობალური ენერგეტიკული ბაზრის სტაბილიზაციისთვის ვენესუელის რესურსი ნაწილობრივ კვლავ გამოიყენოს.

პროცესს მნიშვნელოვანი გეოპოლიტიკური კონტექსტიც აქვს. უკრაინის ომის, ახლო აღმოსავლეთის დაძაბულობისა და OPEC+ ჯგუფის პოლიტიკის ფონზე, დასავლეთისთვის ალტერნატიული ნავთობის წყაროები სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება. სწორედ ამიტომ, ვაშინგტონი ბოლო წლებში ეტაპობრივად ამსუბუქებს სანქციების ნაწილს და Chevron-ს უკვე მისცა ვენესუელაში ოპერირების გაფართოების უფლება. ახლა ბაზარი აკვირდება, გახდება თუ არა ExxonMobil შემდეგი დიდი მოთამაშე, რომელიც ქვეყანაში დაბრუნდება. (reuters.com)

ბიზნეს და ეკონომიკური თვალსაზრისით, ვენესუელის ნავთობის სექტორის აღდგენა კოლოსალურ ინვესტიციებს მოითხოვს. ენერგეტიკული საკონსულტაციო კომპანიების შეფასებით, მხოლოდ ინფრასტრუქტურის რეაბილიტაციას და მოპოვების სრულფასოვან აღდგენას ათობით მილიარდი დოლარი დასჭირდება. მრავალი საბადო ტექნიკურად მოძველებულია, მილსადენები და გადამამუშავებელი ობიექტები დაზიანებულია, ხოლო კვალიფიციური კადრების ნაწილი ქვეყანას წლების წინ დატოვა.

ამავდროულად, ExxonMobil-ის დაბრუნება რეგიონულ პოლიტიკაზეც იმოქმედებს. კომპანია უკვე აქტიურად ოპერირებს გაიანაში, სადაც ბოლო წლებში მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი ოფშორული ნავთობის აღმოჩენები გაკეთდა. სწორედ გაიანასა და ვენესუელას შორის არსებული ტერიტორიული დავა, Essequibo-ს რეგიონზე, დამატებით გეოპოლიტიკურ რისკს ქმნის. ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ExxonMobil ფაქტობრივად აღმოჩნდა რეგიონული ენერგეტიკული კონკურენციის ცენტრში, სადაც ერთმანეთს ეკონომიკური ინტერესები, სანქციები და უსაფრთხოების საკითხები კვეთს. (csis.org)

ანალიტიკოსები ასევე ყურადღებას ამახვილებენ იმაზე, რომ ამერიკული კომპანიების დაბრუნება შესაძლოა ნიკოლას მადუროს ხელისუფლებისთვის მნიშვნელოვანი ფინანსური შვება გახდეს. ვენესუელის ეკონომიკა წლების განმავლობაში ჰიპერინფლაციის, ვალუტის კრიზისისა და ნავთობის ექსპორტის შემცირების გამო მძიმე მდგომარეობაშია. ნავთობის სექტორის ნაწილობრივი აღდგენა ხელისუფლებას დამატებით სავალუტო შემოსავალს მისცემს, თუმცა კრიტიკოსები შიშობენ, რომ ეს პროცესები შესაძლოა პოლიტიკური რეფორმების გარეშე მხოლოდ არსებული სისტემის ფინანსურ გადარჩენას მოემსახუროს.

საერთაშორისო ენერგეტიკული ბაზრები ამ პროცესს ყურადღებით აკვირდებიან, რადგან ვენესუელის ნავთობის დაბრუნებამ შესაძლოა გლობალურ ფასებზეც მოახდინოს გავლენა. სპეციალისტების ნაწილი ვარაუდობს, რომ თუ სანქციების შემსუბუქება გაგრძელდა და მსხვილი დასავლური კომპანიები ოპერაციებს აღადგენენ, ვენესუელა მომდევნო წლებში დამატებით ასობით ათასი ბარელი ნავთობის მიწოდებას შეძლებს. ეს კი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იქნება იმ პერიოდში, როდესაც მსოფლიო ენერგეტიკული ბაზარი კვლავ მაღალი გაურკვევლობის პირობებში ფუნქციონირებს.

წყაროები: